ما در حال ورود به عصر اپلیکیشنسازهای بدون تخصص هستیم
بازار شام اپها
حالا شما میتوانید درخواست خود را به یکی از دستیاران هوش مصنوعی خود بگویید، مشخصات سایت مورد نظر شما تبدیل به کد میشوند و به شما بازمیگردند. کدهای مورد نظر را به پلتفرمهای توسعه سریع تحویل میدهید و برای شما یک لینک ارسال میشود. این لینک شما را به سایتی که درخواست کرده بودید میرساند. شاید این پروسه بیشتر از دو دقیقه زمان ببرد. اما میتوان به نسخه پیشنمایش یا اصطلاحا دمو، آن هم بدون هیچ هزینهای رسید. حالا اگر فردی خواست تا با تهیه اشتراک از امکانات بهتری بهره ببرد بحث دیگری است.
البته که رشد تنوع و مهارت ابزارآلات هوشمند نیاز اساسی به برنامهنویسان را از بین نمیبرد. پیش از این دنیای اقتصاد در گزارشی با عنوان «قربانیان انقلاب هوش مصنوعی» بهطور مفصل به این موضوع پرداخته بود. هوش مصنوعی بخشی از وظایف یک برنامهنویس را سبک کرده و او میتواند در کنار کار با این ابزارآلات، وقت خود را بر موضوعات مهمتر متمرکز کند. اما آن چیزی که تغییر کرده است در این نکته پیدا میشود: اصطلاحا نردبان رشد یک برنامهنویس بههم خورده است. بسیاری از وظایف پایه حالا توسط همین دستیارها دنبال میشود. تازه سریعتر، ارزانتر و گاه دقیقتر.
بحران با کدنویسی هیجانی
سهولت احداث سایت همراه شد با دگرگونی ناشی از همهگیر شدن ابزارهای کدنویسی مبتنی بر هوش مصنوعی مولد و ابزارهای بدون کد. آنچه که امروز با عنوان کدنویسی هیجانی شناخته میشود، امکان تبدیل ایدههای متنی به اپلیکیشنهای کاربردی را برای افراد غیرمتخصص فراهم کرده است. اما بررسی دادههای آماری نشان میدهد که این دسترسی آسان، حداقل بازار موبایل را با یک بحران نوظهور مواجه کرده است.
طبق دادههای رسمی مجموعههای تحلیلی مانند Sensor Tower، تعداد اپلیکیشنهای ارسالی به اپاستور اپل در سال ۲۰۲۵ با رشد ۳۰درصدی به مرز ۶۰۰هزار برنامه رسید. این جهش در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ با رشد بیسابقه ۸۴درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل مواجه شد و تنها در همین بازه زمانی کوتاه، ۲۳۵هزار و ۸۰۰ اپلیکیشن جدید به این پلتفرم ارسال شد. در نیمه اول سال ۲۰۲۶ نیز ۵۶۰هزار اپلیکیشن جدید متقاضی ورود به اپاستور بودند. تفاوت آشکار است.
حالا باید به این موضوع پرداخت که چه نسبتی میان نرخ تولید و نرخ مصرف وجود دارد. درحالیکه حجم تولید اپلیکیشنها جهش چندبرابری را تجربه میکند، رشد دانلود کاربران تنها بین ۲ تا ۳درصد بوده است. این شکاف عمیق، دو چالش اساسی ایجاد کرده است. اول افت شدید کیفیت است. دادههای تحلیلی Sidekick Interactive نشان میدهد که کمتر از یکدرصد از اپلیکیشنهای ساختهشده با ابزارهای هوش مصنوعی به مرحله انتشار واقعی و جذب کاربر پایدار میرسند.
مورد دوم، غرق شدن اپاستورها در انبوه برنامههای مشابه، هزینه جذب کاربر (CAC) را برای توسعهدهندگان مستقل به شدت افزایش داده است. آنچه میتواند ذیل عنوان بحران کشفپذیری تعریف شود، حول کلمه رقابت بهطور ملموسی حس میشود.
بازار قبل و بعد از هوش مصنوعی
در این میان، موسسه تحقیقاتی بینالمللی Fortune Business Insights میگوید هوش مصنوعی دو نقش کاملا متفاوت ایفا میکند. از یک سو بهویژه در پلتفرمهای No-Code که ارزش بازار آنها از ۶.۵۶میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به سمت ۷۵میلیارد دلار در سال ۲۰۳۴ حرکت میکند، به ابزاری برای تولید انبوه برنامههای کمکیفیت توسط ۶۳درصد کاربر بدون پیشزمینه برنامهنویسی تبدیل شده است. از سوی دیگر، طبق گزارش رسمی اپل، بیش از ۴۰ مورد از ۱۰۰ اپلیکیشن برتر اپاستور در سال ۲۰۲۵، هوش مصنوعی را به عنوان یک ویژگی کلیدی محصول (مانند پردازش تصویر و الگوریتمهای پیشنهادی) ادغام کردهاند. یعنی تنها در ساخت از آن بهره نگرفتند و با انتخابی استراتژیک، رشد درآمدی ۴برابری نسبت به سایرین ثبت نمودهاند.
این انباشتگی در مارکتهای رسمی (مانند گوگلپلی که تعداد اپهای دارای واژه AI در نام آنها از ۵۸۲ مورد در ۲۰۲۲ به بیش از ۱۶هزار مورد در ۲۰۲۶ رسیده است)، کسبوکارها را به سمت کانالهای توزیع جایگزین سوق میدهد؛ جایی که وباپلیکیشنهای پیشرونده، Progressive Web App یا همان PWA به بحث ما ورود میکند.
موازنه اقتصادی در مدل PWA
در شرایطی که ورود به اپاستورهای رسمی نیازمند عبور از فیلترهای سختگیرانه، پرداخت سهمهای ۳۰درصدی و رقابت با سیل برنامههای قارچی است، وباپلیکیشنهای پیشرونده (PWA) یک راهکار میانه و مقرونبهصرفه ارائه میدهند. PWA با اتکا به قابلیتهای وب مدرن، تجربه کاربری نزدیکی به اپلیکیشنهای نیتیو (Native) را از طریق مرورگر فراهم میسازد. از منظر توسعه و مدلسازی مالی، PWA به کسبوکارها اجازه میدهد تنها با نگهداری یک پایگاه کد واحد یا (Codebase)، همزمان به کاربران دسکتاپ، اندروید و iOS خدماترسانی کنند. حذف مرحله دانلود از اپاستور و امکان نصب مستقیم از طریق مرورگر، نرخ ریزش کاربر (Drop-off Rate) در قیف بازاریابی را به میزان چشمگیری کاهش میدهد. علاوه بر این، بهروزرسانی برنامهها بهصورت آنی از سمت سرور انجام شده و نیازی به دریافت تاییدیه از اپل یا گوگل ندارد.
جاماندگی ایران از میانگین جهانی
تطبیق این روند با دادههای داخلی ایران، ابعاد دقیقتری از اهمیت PWA را روشن میسازد. بر اساس گزارش «شاخص هوش مصنوعی ایران ۱۴۰۴» (دانشگاه شریف)، نرخ پذیرش هوش مصنوعی در کسبوکارهای ایرانی ۲۷درصد است و ۷۰درصد شرکتها هزینهکردی کمتر از ۲میلیارد تومان در این حوزه دارند. این ارقام نشان میدهد که بازار ایران برخلاف موج جهانی، هنوز وارد مرحله اشباع از اپلیکیشنهای نوظهور AI نشده و حدود ۷سال از میانگین جهانی عقبتر است. در مقابل، بازار توسعه وب در ایران کاملا زنده و پویاست. بر اساس بررسی دادههای شغلی، درآمد یک برنامهنویس وب تازهکار در ایران از محدوده ۳۵ تا ۴۵میلیون تومان آغاز شده و برای متخصصان ارشد و معماران نرمافزار به ۱۵۰ تا ۳۰۰میلیون تومان در ماه میرسد. در چنین بستری که ۷۰ درصد سرمایهگذاریهای فناوری در ایران مقیاس خرد و متوسط دارند و محدودیتهای ناشی از تحریمها، دسترسی به مارکتهای خارجی مانند اپاستور را برای پروژههای ایرانی دشوار کرده است، PWA میتواند یک استراتژی اقتصادی برای کاهش هزینه ورود به بازار به شمار میرود؟
معایب PWA چیست؟
با وجود تمام جذابیتهای اقتصادی و ساختاری PWA در تسهیل مسیر ورود به بازار، اتکای محض به فناوریهای وب در برابر توسعه بومی (Native)، با محدودیتهای سختافزاری و پلتفرمی مواجه میشود. عملکرد یک PWA بهشدت تحتتاثیر موتور مرورگر سیستمعامل میزبان قرار دارد. نقطهای که شکاف عمیقی میان دو سیستمعامل اندروید و iOS ایجاد میکند. سیستمعامل اندروید به دلیل یکپارچگی موتور کرومیوم (Chromium) با لایههای زیرین مدیریت سیستم، PWAها از بخش عمده قابلیتهای یک اپلیکیشن بومی برخوردارند. در مقابل، اکوسیستم اپل و مرورگر سافاری (WebKit) رویکردی کاملا انقباضی در قبال PWA اتخاذ کردهاند. سیاستهای اپل، دسترسی وباپلیکیشنها به سختافزار دستگاه را به دلایل امنیتی و البته حفاظت از سود ۳۰ درصدی اپاستور، محدود نگه داشته است.
علی کیانی، کارشناس حوزه برنامهنویسی و توسعه نرمافزار، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با تشریح جایگاه این فناوری اظهار کرد: «بیشتر یک مهارت مکمل در کنار برنامهنویسی وب است تا یک شغل مستقل. مزیت اصلی آن ارائه تجربهای نزدیک به اپلیکیشن موبایل با یک پروژه واحد است که زمان و هزینه توسعه را کاهش میدهد. این مدل برای فروشگاههای اینترنتی و سرویسهای آنلاینِ نیازمند دسترسی سریع، انتخاب بسیار خوبی است».
کیانی با دست گذاشتن روی بزرگترین چالش این حوزه افزود: «امکانات PWA روی تمامی گوشیها و مرورگرها یکسان نیست. دسترسی به قابلیتهای سختافزاری نظیر ژیروسکوپ (Gyroscope)، سنسورها، پیامهای آنی (Push Notification)، بلوتوث (Bluetooth)، دوربین، موقعیت مکانی (GPS) و پردازش در پسزمینه با محدودیت روبهروست. از طرفی استفاده بدون اینترنت، مدیریت دادههای ذخیرهشده و بهروزرسانیها نیز دردسرهای خاص خود را دارد؛ همین موضوع مانع از آن میشود که PWA را یک جایگزین کامل برای اپلیکیشن معمولی بدانیم».
وضعیت بازار کار
علی کیانی در ارزیابی بازار ایران توضیح داد: «PWA برای کسبوکارهای ایرانی که نمیخواهند کاربر را مجبور به نصب برنامه کنند گزینه مناسبی است. اگرچه مشکلاتی نظیر تحریم یا پرداخت بینالمللی را حل نمیکند، اما امکان دسترسی راحت از طریق مرورگر را فراهم میسازد». بررسی موقعیتهای شغلی منتشرشده در پلتفرمهای استخدامی کشور نشان میدهد که اصطلاح برنامهنویس PWA به عنوان یک عنوان شغلی مستقل در بازار کار وجود خارجی ندارد. کارفرمایان و مدیران فنی، PWA را یک مهارت مکمل و ارزشافزوده در ذیل عنوان شغلی توسعهدهنده فرانتاند (Frontend Developer) یا توسعهدهنده جاوااسکریپت/تایپاسکریپت ارزیابی میکنند. وی در ادامه با اشاره به همین موضوع و درباره آینده شغلی برنامهنویسان و نحوه تعامل با این فناوری تاکید کرد: «هرچه استفاده از فروشگاههای اینترنتی، سرویسهای آنلاین و نرمافزارهای تحت وب بیشتر شود، نیاز به سایتها و سرویسهایی که روی موبایل تجربه کاربری خوبی ارائه دهند نیز بیشتر میشود. بنابراین، یادگیری PWA در کنار مهارتهای اصلی وب میتواند برای یک برنامهنویس مزیت خوبی باشد. اما بهتر است فرد خودش را تنها به عنوان برنامهنویس PWA معرفی نکند و روی آن به عنوان تخصص اصلی حساب باز نکند، بلکه تخصص اصلی خود را برنامهنویسی وب قرار داده و PWA را به مهارتهایش اضافه کند».
افق پیش رو
در عصر اشباع بازار از کدنویسی هیجانی و برنامههای آماتوری، ارزش بازار کار از سرعت تولید کد ساده به توانایی حل مساله، ساخت معماریهای پایدار و بهینهسازی تجربه کاربری تغییر جهت داده است.
همانطور که دادههای جهانی نشان میدهند، موج تولید برنامههای بیکیفیت (AI Slop) تنها به سردرگمی در کانالهای توزیع منجر شده است. در چنین بستری، PWA به عنوان یک استراتژی هوشمندانه برای کسبوکارهایی عمل میکند که قصد دارند بدون درگیر شدن در پیچیدگیهای اپاستورها و هزینههای سنگین توسعه نیتیو، یک محصول وبمحور، سریع و قابل دسترس ارائه دهند.
