برگزاری دو اجلاس بینالمللی همزمان در قرقیزستان و ایالات متحده به چه معناست؟
پوستاندازی در نظم جهانی
شی در نشست امنیتی بیشکک، پایتخت قرقیزستان، چین را بهعنوان لنگرگاه ثبات و حامی نظم چندقطبی معرفی کرد تا جایگزینی برای هژمونی کنونی آمریکا ارائه دهد. به نوشته نیویورکتایمز، در نقطه مقابل همبستگی بیشکک، نشست قدرتمندترین اقتصادهای جهان در کارولینای شمالی که دیروز سهشنبه به پایان رسید، تصویری از شکاف و دودستگی بود. لارس کلینگبایل، معاون صدراعظم و وزیر دارایی آلمان، دعوت آنتون سیلوانوف وزیر دارایی روسیه از سوی دولت ترامپ را با وجود ادامه جنگ اوکراین «نگرانکننده» خواند و گفت روز دوشنبه در جلسه، او را بابت این جنگ توبیخ کرده است. بسیاری از اروپاییها همچنین از دعوت نشدن آفریقای جنوبی، عضو دیرینه گروه بیست و بزرگترین اقتصاد آفریقا، خشمگین بودند.
از سوی دیگر، اسکات بسنت وزیر خزانهداری آمریکا، با لحنی تحقیرآمیز مدعی شد کانادا برای ورود به جنگ تجاری با واشنگتن بسیار کوچک است. در همین حال، مقامات با تبعات اقتصادی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران دست و پنجه نرم میکردند؛ بحرانی که جریان نفت را مختل کرده و با افزایش قیمت جهانی انرژی، رشد اقتصاد بینالملل را تهدید میکند. این دو رویداد همزمان بازتابی از رقابت بر سر تعیین فاز بعدی نظم جهانی است. چین با استفاده از همگرایی با روسیه و ایران در پی گسترش نفوذ خود است تا شی جینپینگ با دست پر و اهرمهای فشار بیشتر به استقبال دیدار خود با ترامپ در اواخر همین ماه (سپتامبر) در واشنگتن برود. در سوی دیگر، ایالات متحده در حال تضعیف اتحادها و روابط اقتصادی است که دههها پشتوانه رهبری جهانی این کشور بودهاند.
به گفته رایان هاس، دیپلمات پیشین و مقام سابق شورای امنیت ملی کاخ سفید که اکنون در موسسه بروکینگز است، استراتژی چین برای تغییر جهت نظم بینالمللی، جلب حمایت اکثریت جهانی است تا نقش محوریتری در صحنه بینالملل ایفا کند. جولیان گویرتز، مدیر ارشد پیشین امور چین و تایوان در شورای امنیت ملی دولت بایدن، معتقد است ترامپ نزد شی با مشکل اعتبار بنیادی روبهرو است. به گفته او، تهدیدها و تضمینهای رئیسجمهور آمریکا از نگاه پکن، به تعبیر یکی از رهبران جهان، با مداد نوشته شدهاند. وو شینبو، استاد مطالعات آمریکا در دانشگاه فودان شانگهای و مشاور وزارت خارجه چین، میگوید پکن دو هدف را دنبال میکند: ایجاد اجماعی که در آن آمریکا دیگر نتواند یکتنه دستور کار را تعیین کند و ایفای نقشی بزرگتر در پیشران اقتصاد جهانی. به گفته او حالا که موتور آمریکایی از نفس افتاده و حتی آثار جانبی منفی تولید میکند، چین باید بهعنوان موتور اقتصادی وارد میدان شود. با این حال، نشست بیشکک محدودیتهای این همبستگی را نیز نمایان کرد.
سازمان همکاری شانگهای یک اتحاد نظامی نیست. پکن حمایت دیپلماتیک ارائه میدهد؛ اما تمایلی به تعهد نظامی برای دفاع از روسیه یا ایران ندارد. هند نیز نسبت به تقابل مستقیم با آمریکا محتاط است و نارندرا مودی در حاشیه این نشست از پوتین خواست بهخاطر بشریت به جنگ اوکراین پایان دهد؛ پوتین نیز به گفته رسانههای دولتی روسیه پاسخ داد که مسکو در همین مسیر حرکت میکند. ژو بو، سرهنگ بازنشسته ارتش چین، که اکنون در دانشگاه چینگهوا است، معتقد است ماهیت غیرالزامآور این سازمان باعث میشود تحریکآمیز نباشد و کشورها بدون نگرانی به آن بپیوندند. نمایش قدرت دیپلماتیک چین نشاندهنده نیاز شی به تنوعبخشی به گزینههایش پیش از دیدار با ترامپ است.
واشنگتن با وجود اعلام آتشبس اقتصادی، همچنان به اعمال فشار ادامه میدهد؛ از ممنوعیت واردات روباتهای چینی گرفته تا گسترش تحریم شرکتهای چینی خریدار نفت ایران و تلاش برای کند کردن پیشرفت پکن در هوش مصنوعی. اروپا نیز در حال بررسی محدودیتهای تجاری سنگین علیه محصولات چینی است. همزمان، پکن با چالشهای داخلی روبهروست؛ از سیل مرزی با نپال که هزاران کشته و مفقود بر جای گذاشته و پرسشهایی درباره آمادگی این کشور برانگیخته تا بحران طولانیمدت مسکن که اقتصاد چین را به شدت به صادرات وابسته کرده است. به گفته یون سان، مدیر برنامه چین در مرکز استیمسون واشنگتن، هنر دیپلماسی چین در این شرایط، جلب حمایت حداکثری در سازمان شانگهای بدون تحریک مستقیم ترامپ است.
