پزشکیان: همه باید پای تفاهم بایستیم و به آن عمل کنیم

در این رویکرد؛ مسعود پزشکیان از اجماع مسوولان برای رسیدن به یک تفاهم‌نامه سخن گفت و بر ضرورت ایستادن همه ارکان کشور پای تصمیم جمعی تاکید کرد و سیدحسن خمینی، با قرار دادن تجربه جنگ و صلح در کنار یکدیگر، یک نکته را برجسته‌تر کرد: صلح و مصالحه لزوما نشانه عقب‌نشینی نیست و گاهی ثمرات یک مصالحه درست می‌تواند از ده‌ها جنگ بیشتر باشد؛ همان‌طور که صلح حدیبیه در تاریخ اسلام، مقدمه گشایش‌های بزرگ‌تری شد.

رئیس‌جمهور صبح روز یکشنبه یکم شهریورماه در مراسم تجدید میثاق با آرمان‌های امام راحل در مرقد بنیان‌گذار کبیر جمهوری اسلامی ایران سخنان خود را با اشاره به شرایطی آغاز کرد که دولت از ابتدای فعالیت با آن مواجه بوده است؛ شرایطی که به گفته او، جنگ، تحریم، فشارهای مختلف و ترورهای مداوم را در کنار ناترازی‌های متعدد قرار داده است. رئیس‌جمهور گفت: واقعیت این است از زمانی که دولت بر سر کار آمده است، جنگ، تحریم، فشارهای مختلف و ترورهای مداوم، هر روز و هر لحظه ادامه داشته است.

پزشکیان سپس تصویری از مجموعه مشکلات انباشته کشور ارائه و تصریح کرد: در حوزه‌های آب، برق، گاز، سوخت، محیط زیست و بانک‌ها با مشکلات فراوانی مواجه بودیم. وقتی همه این مسائل را در کنار یکدیگر می‌گذاریم، باید از همه عزیزانی که برای مدیریت این شرایط تلاش کردند، قدردانی کنیم. او در عین حال تاکید کرد که دولت، با وجود همه این فشارها، تلاش کرده است امور کشور را از حرکت بازندارد و در بخش‌هایی مانند تامین بنزین، مواد غذایی، راه‌ها، آب و دیگر حوزه‌های مدیریتی خللی جدی ایجاد نشود.

 وی با اشاره به ارزیابی دشمنان از آینده ایران گفت: «همان‌گونه که بیان شد، دشمنان تصور می‌کردند ایران سقوط خواهد کرد و براساس ارزیابی‌های خود گمان می‌کردند با اجرای این اقدامات، ایران به ونزوئلا تبدیل می‌شود. نه‌تنها چنین اتفاقی رخ نداد، بلکه ایران به قدرتی تبدیل شد که جهان در برابر ایستادگی، همبستگی و انسجام ملت ایران حیرت کرد. تحلیلگران نمی‌توانند توضیحی برای این مساله پیدا کنند که چگونه این ملت، به تعبیر امام شهیدمان، مبعوث شد. مردم عزیز ما کاری کارستان کردند.» با این حال، رئیس‌جمهور در کنار اشاره به مقاومت جامعه و دولت، از باقی ماندن مشکلات نیز سخن گفت: با تمام وجود در حال تلاش هستیم، اما از اینکه همچنان مشکلاتی وجود دارد، شرمنده‌ایم. کشور در یک جنگ تمام‌عیار اقتصادی، نظامی و امنیتی قرار گرفته است. پزشکیان در ادامه، مفهوم جنگ را نیز از سطح درگیری نظامی فراتر برد و گفت: جنگ تمام‌عیار فقط شلیک موشک نیست، فشارهای اقتصادی و تلاش برای بستن مسیرهای تجاری ایران نیز بخشی از همین جنگ است.

اما نقطه اصلی سخنان رئیس‌جمهور، جایی بود که به تفاهم‌نامه اخیر و نحوه شکل‌گیری آن پرداخت. او تاکید کرد این تفاهم‌نامه محصول تصمیم یک فرد یا یک مجموعه محدود نبوده است، بلکه آنچه پس از بحث‌ها و گفت‌وگوهای طولانی به آن رسیدیم، حاصل اجماع کارشناسی همه کسانی بود که دستی در آتش داشتند. بدون استثنا، رزمندگانی که می‌جنگیدند، مدیرانی که امنیت کشور را حفظ می‌کردند، مجریانی که امور را اجرا می‌کردند، قانون‌گذاران و قضات در این اجماع حضور داشتند. او بلافاصله نتیجه این فرآیند را نیز چنین توضیح داد: «همین افراد نشستند و به چارچوبی رسیدند که عزت، حکمت و مصلحت را در عمل به این شیوه دیدند. وقتی تصمیم گرفتیم و به تفاهم رسیدیم، همه باید پای آن تصمیم بایستیم و عمل کنیم. اگر چنین کنیم، حتما پیروز خواهیم شد؛ اما اگر تصمیم بگیریم و سپس آن را نقض کنیم، مسیری که طی می‌کنیم، متزلزل خواهد شد.»

اهمیت مصالحه درست

این همان نقطه‌ای است که سخنان پزشکیان را به سخنان آیت‌الله سیدحسن خمینی پیوند می‌دهد؛ اما سیدحسن خمینی بحث را از تصمیم جمعی به یک مساله مشخص‌تر، یعنی جنگ و صلح و نقش دیپلماسی، پیوند زد. سیدحسن خمینی با اشاره به تجربه جنگ اخیر، گفت: شرط پیروزی ما در جنگ و صلح یک چیز است: همه با هم بودن. همه با هم بودن یعنی به تصمیمات کلان مسوولان تن دهیم. او تاکید کرد که وجود نظرهای مختلف پیش از تصمیم، امری طبیعی است، هرچند قبل از تصمیم؛ نظرات مختلف وجود دارد، اما پس از اتخاذ تصمیم و وقتی کلیت نظام تصمیم می‌گیرد باید آن را بپذیریم.

در اینجا، سخن سیدحسن خمینی مستقیما به مساله صلح می‌رسد. او نمی‌گوید ارزش و اهمیت کشور فقط در ایستادگی نظامی تعریف می‌شود؛ بلکه از این زاویه به ماجرا نگاه می‌کند که یک کشور ممکن است در شرایطی، برای تامین مصالح خود، به تصمیم صلح‌آمیز برسد و این تصمیم نیز به اندازه ایستادگی در میدان جنگ نیازمند حمایت عمومی و سیاسی باشد. او تصریح کرد: من نمی‌گویم اگر همه با هم باشیم حتما پیروزیم، ولی این را می‌دانم که با دعوا حتما شکست خورده‌ایم.

از نگاه سیدحسن خمینی، اختلاف‌نظر پیش از تصمیم نه‌تنها مذموم نیست، بلکه طبیعی است؛ مساله از جایی آغاز می‌شود که تصمیم گرفته شده و بخشی از جامعه یا جریان‌های سیاسی همچنان بخواهند با اصل تصمیم مقابله کنند. او گفت: طبیعی است که نظرات مختلفی وجود دارد؛ بحث می‌کنند و می‌گویند، اما وقتی به جمع‌بندی رسیدیم، همه پشت آن جمع‌بندی بایستیم؛ همه پشت آن سربازی که در میدان دیپلماسی خدمت می‌کند بایستیم. در همین چارچوب، ارجاع به صلح حدیبیه اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. حدیبیه در حافظه تاریخی مسلمانان، صرفا یک توافق برای متوقف کردن درگیری نبود؛ تصمیمی بود که در مقطع خود برای برخی از مسلمانان دشوار و حتی از منظر ظاهری همراه با امتیازدهی به نظر می‌رسید، اما در ادامه مسیر، زمینه‌ساز گشایش‌های بزرگ‌تری شد. بررسی‌های تاریخی نیز صلح حدیبیه را توافقی می‌دانند که در نهایت به تغییر موازنه به سود مسلمانان و سپس فتح مکه انجامید.

وی افزود: از همین زاویه است که گزاره مطرح‌شده درباره «مصالحه درست» اهمیت پیدا می‌کند؛ مصالحه‌ای که اگر بر پایه محاسبه، شناخت شرایط، حفظ اصول و تامین مصلحت باشد، الزاما به معنای تسلیم نیست. گاهی توقف جنگ می‌تواند فرصت بیشتری برای تقویت موقعیت کشور، کاهش هزینه‌ها و بازسازی ظرفیت‌های ملی فراهم کند؛ همان‌گونه که در تجربه حدیبیه، صلح به جای آنکه پایان مسیر باشد، به بخشی از مسیر پیروزی تبدیل شد. این نگاه، در شرایط امروز ایران نیز قابل‌توجه است؛ به‌ویژه آنکه کشور پس از یک دوره جنگ، همچنان با فشارهای اقتصادی، تحریم، ناترازی انرژی و آب، مشکلات معیشتی و ضرورت بازسازی ظرفیت‌های اقتصادی مواجه است. بنابراین بحث صلح، صرفا بحث پایان دادن به یک درگیری نظامی نیست؛ بحث درباره فراهم کردن امکان بازسازی و حل مشکلاتی است که پزشکیان از آنها با عنوان ناترازی‌های آب، برق، گاز، سوخت، محیط زیست و بانک‌ها یاد کرد.