افزایش قیمت گاز و فرآورده‌ها در بازارهای اروپا و آمریکا

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (برای تحویل در ژانویه ۲۰۱۲) طی دوره ۲۸ نوامبر الی ۲ دسامبر ۲۰۱۱ از یک روند افزایشی برخوردار بود. بر این اساس قیمت آتی گاز طبیعی در بازار بورس نایمکس، به دلیل سرمای بی‌سابقه هوا در منطقه جنوب‌شرقی آمریکا (و در نتیجه افزایش تقاضای گاز طبیعی) و به تبع آن کاهش سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل یک میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱، از حدود ۳۶۴/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ نوامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۵۸۴/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ دسامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.

از سوی دیگر، قیمت آتی گاز طبیعی در بازار لندن(ICE) برای تحویل در ماه ژانویه ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۲۳۳۷/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.‌یو در تاریخ ۲۸ نوامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۴۳۲۸/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ نوامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۱۳۰۶/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ دسامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری هاب از افزایش برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۱۱/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۷ نوامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۸۴/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۳ نوامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۵۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.‌یو در تاریخ ۳۰ نوامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۴۲ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین‌تر است.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک نیز از افزایش برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۵۹/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۷ نوامبر ۲۰۱۱، با ۶۰ سنت (۷/۱۶ درصد) کاهش تا کمتر از ۹۹/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۳ نوامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۱۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ نوامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو افزایش یافت و اگر چه ابتدا از حدود ۳۹/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۷ نوامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۳ دلار در هر میلیون بی.تی.‌یو در تاریخ ۲۳ نوامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۶۷/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ نوامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی نیز با ۴۶ سنت افزایش معادل ۴/۱۴ درصد، از حدود ۲۰/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۳ نوامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۶۶/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ نوامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا با ۲۶ سنت افزایش معادل۱/۷ درصد، از حدود ۶۸/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.‌یو در تاریخ ۲۳ نوامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۹۴/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ نوامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
از سوی دیگر، قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (ICE) با ۴ سنت کاهش معادل ۴/۰ درصد طی دوره ۲۳ نوامبر الی ۲۹ نوامبر ۲۰۱۱، از حدود ۸۹/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.‌یو تا کمتر از ۸۵/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافت.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱ در حدود ۳۸۵۱ میلیارد فوت‌مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از یک میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است.
این ذخایر به میزان ۴۳ میلیارد فوت‌مکعب بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۵ نوامبر ۲۰۱۰ بوده و به میزان ۲۶۱ میلیارد فوت مکعب (۳/۷ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۰- ۲۰۰۶) است.
میزان متوسط ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۳۵۹۰ میلیارد فوت مکعب بوده است.
در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۷ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته و در سطح ۲۰۷۴ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است، ولی به میزان ۷۳ میلیارد فوت‌مکعب (۶/۳ درصد ) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بیشتر است .
ذخایر در منطقه تولیدی ( آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و...) به میزان ۱۵۹ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه؛ یعنی ۱۱۰۲ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۴میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است.
سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۹ میلیارد فوت مکعب (۷/۰ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۵ نوامبر ۲۰۱۰ بیشتر است.
سطح ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۲ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۵۱۶ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است که معادل ۲۹ میلیارد فوت‌مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است.
بطور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۳۸۵۱ میلیارد فوت مکعب است، در سطحی بالاتر از محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی:
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۲ دسامبر ۲۰۱۱ از یک روند افزایشی برخوردار بود.
بر این اساس، طی هفته گذشته به دلیل بروز نشانه‌های امیدوارکننده درباره حل بحران مالی آمریکا، رشد آمار اشتغال در آمریکا و افزایش امیدواری به بهبود تقاضای نفت خام و فرآورده‌های نفتی در این کشور، رشد آمار خرده فروشی در آستانه سال نوی میلادی در آمریکا، افزایش شاخص اعتماد مصرف‌کنندگان آمریکایی، افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو، افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۱۷۷ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب از حدود ۴۴۸۹/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۶۱۶۲/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۲ دسامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت.
البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۲۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل افزایشی مذکور، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۹۲۷۳/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۲۵۱/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۳۰ نوامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۹۹/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۲ دسامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.
طی دوره مذکور عواملی نظیر افزایش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۵/۵ میلیون بشکه و همچنین کاهش قابل توجه تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۸۲۹ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت سوخت حرارتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
همچنین قیمت آتی گازوئیل اروپا طی دوره مذکور، به دلیل بروز نشانه‌های امیدوارکننده درباره حل بحران مالی اروپا، به فروش رفتن اوراق قرضه منتشر شده از سوی دولت ایتالیا و کاهش نگرانی معامله‌گران درباره ورشکستگی دولت این کشور و تشدید بحران مالی اتحادیه اروپا، انتشار بیانیه مشترک بانک‌های مرکزی اروپایی مبنی بر انجام اقداماتی برای کاهش بدهی‌های مالی منطقه یورو و نیز تلاش آلمان و فرانسه برای ارائه راهکارهای جدی تر برای یکپارچگی مالی بیشتر در بین کشور حوزه یورو، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۰۴۹۳/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۱۳۵۴/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳۰ نوامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۰۸۹۹/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲ دسامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.
به طور کلی طی دوره مذکور کاهش سطح ذخیره‌سازی سوخت جت آمریکا معادل ۳۰۰ هزار بشکه و همچنین افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۱۷۷ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱، از عوامل تقویت کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۲۰۰ هزار بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۵/۵ میلیون بشکه، نفت کوره پسماند معادل ۴۰۰ هزار بشکه و همچنین کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۸۲۹ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند. بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۳۰ نوامبر ۲۰۱۱، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۳ نوامبر ۲۰۱۱ الی ۲۹ نوامبر ۲۰۱۱ روندهای متفاوتی را تجربه کردند. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب۸۹/۹ دلار و نفت کوره در بازار خلیج فارس ۶۵/۶ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالی که قیمت تک محموله گازوئیل ۵۶/۱۳ دلار و سوخت جت ۶/۲۱ دلار به ترتیب به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است.
در بازار خلیج فارس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب ۴۶/۹۲۰ دلار، گازوئیل ۳۰/۹۰۸ دلار، سوخت جت ۲۰/۹۷۷ دلار و نفت کوره ۳۰/۶۶۷ دلار طی روز ۲۹ نوامبر ۲۰۱۱ مورد معامله قرار گرفتند.
همچنین قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب۷۹/۱۱ دلار و نفت کوره ۱۹/۷ دلار در بازار ژاپن به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالی که قیمت تک محموله گازوئیل۳۲/۱۱ دلار و سوخت جت ۰۴/۱۹ دلار به ترتیب به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است. بر این اساس، هر تن بنزین سوپر بدون سرب۱۷/۹۷۰ دلار، گازوئیل ۰۵/۹۶۱ دلار، سوخت جت ۱۶/۱۰۰۸ دلار و نفت کوره ۳۸/۶۹۶ دلار در بازار ژاپن طی روز ۲۹ نوامبر ۲۰۱۱ مورد معامله قرار گرفتند. در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است. قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی به استثنای سوخت جت در بازارهای مدیترانه و شمال اروپا طی دوره ۲۳ نوامبر الی ۲۹ نوامبر ۲۰۱۱ روند افزایشی را تجربه کرد. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب۱۰ دلار، گازوئیل ۵/۱۱ دلار و نفت کوره ۲۵/۲۴ دلار در بازار شمال اروپا به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است.
لذا میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب ۹۱۴ دلار، گازوئیل ۹۵۳ دلار، سوخت جت ۷۵/۱۰۰۳ دلار و نفت کوره ۷۵/۶۵۵ دلار در بازار شمال اروپا طی روز ۲۹ نوامبر ۲۰۱۱ ثبت شد. همچنین میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۸۵/۹۴۶ دلار، گازوئیل۲۲/۹۲۹ دلار، سوخت جت ۳۰/۱۰۳۷ دلار و نفت کوره ۱۶/۶۴۴ دلار در بازار آمریکا به ثبت رسید.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)
*کارشناسان بازار انرژی

pic۱