روایت رنج و امید و صبوری

 دست‌کم تا اوایل دهه ۹۰ هنوز آثار سینمایی و تلویزیونی‌ای ساخته یا پخش می‌شدند که آن‌قدر برای مخاطب ماندگار می‌شدند که موسیقی آنها نیز در ذهن نقش می‌بست. موسیقی متن سریالی مانند «اوشین» دارای همین ویژگی‌ است؛ ملودی‌ای که پیش از آنکه وارد دنیای بازیگران شویم، از رنج، امید، صبوری و گذر زمان حرف می‌زد و به یکی از ماندگارترین موسیقی‌های تاریخ تلویزیون ایران تبدیل شد.

این قطعه ساخته «کوئیچی ساکاتا» یکی از برجسته‌ترین آهنگسازان تلویزیون و انیمه ژاپن است. ساکاتا به واسطه ساخت موسیقی برای مجموعه‌های درام شبکه ملی ژاپن (NHK) و سریال‌های صبحگاهی مشهور این شبکه، موسوم به «آسادورا» شناخته می‌شود. او علاوه‌ بر «اوشین» موسیقی آثار محبوب دیگری همچون «دختری به نام نل» را در کارنامه خود دارد.

گفته می‌شود زمانی که ساکاتا ساخت موسیقی «اوشین» را بر عهده گرفت، تنها به دنبال خلق یک تیتراژ نبود. او قصد داشت زندگی پر‌فراز‌و‌نشیب شخصیت اصلی داستان را که از دوران میجی آغاز می‌شود و تا دهه ۱۹۸۰ ادامه می‌یابد، در قالب موسیقی روایت کند. در نتیجه تم اصلی سریال بر پایه چهار مفهوم رنج، استقامت، امید و گذر زمان شکل گرفت؛ مفاهیمی که در تمام طول داستان با اوشین همراه هستند. برای رسیدن به چنین فضایی، ساکاتا ارکستر غربی را با حس‌وحال ملودرام شرقی درآمیخت. فلوت و دیگر سازهای بادی، سرمای استخوان‌سوز و تنهایی زمستان‌های یاماگاتا، زادگاه اوشین، را به تصویر می‌کشند. در مقابل، پیانو و سازهای زهی، از استقامت، عشق خانوادگی و امید به آینده سخن می‌گویند. حاصل این ترکیب، تمی ارکسترال و بی‌کلام شد که بدون نیاز به شعر، بار احساسی داستان را بر دوش می‌کشید و به یکی از شناخته‌شده‌ترین ملودی‌های تلویزیونی تبدیل شد.

اگرچه مخاطبان ایرانی عمدتا تیتراژ بی‌کلام را شنیده‌اند، اما نسخه اصلی ژاپنی سریال و آلبوم‌های رسمی آن، تنها به این قطعه محدود نمی‌شدند. اما راز ماندگاری موسیقی «اوشین» در ایران تنها به کیفیت آهنگسازی آن محدود نمی‌شود. در کنار دوبله خاطره‌انگیز این مجموعه، لحن محزون، حماسی و در عین حال امیدوارکننده آثار کوئیچی ساکاتا، با فضای اجتماعی و حال‌وهوای ایران دهه ۱۳۶۰هم‌خوانی پیدا کرد.