دنیای اقتصاد گزارش میدهد؛
زخم جنگ بر بازار جهانی سوخت
مدیران این دو شرکت هشدار دادهاند که تداوم جنگ، کاهش صادرات برخی تولیدکنندگان، اختلال در مسیرهای دریایی و محدودیت ظرفیت پالایش، بازار فرآوردههای نفتی را وارد دورهای از کمبود ساختاری کرده؛ وضعیتی که میتواند قیمت گازوئیل و سایر سوختهای پالایشی را نه فقط در ماههای آینده، بلکه تا انتهای سال و حتی فراتر از آن در سطوح بالا نگه دارد. به بیان دیگر، اگر موج نخست جنگ با افزایش قیمت نفت خام شناخته میشد، موج دوم آن اکنون در حال سرایت به بازار فرآوردههای نفتی است؛ بازاری که اثرات آن مستقیما بر هزینه حملونقل، تولید، تورم و معیشت مصرفکنندگان در سراسر جهان نمایان خواهد شد.
در هفتههای نخست جنگ، مهمترین نگرانی بازار، اختلال در صادرات نفت خام از خلیج فارس بود. اما با گذشت زمان، بازار تا حد زیادی توانست خود را با محدودیت عرضه نفت تطبیق دهد. مسیرهای جایگزین حملونقل فعال شدند، بخشی از ذخایر تجاری مورد استفاده قرار گرفت و تولیدکنندگان دیگر نیز عرضه خود را افزایش دادند. اکنون اما مساله اصلی دیگر کمبود نفت خام نیست، بلکه کمبود ظرفیت پالایش و عرضه فرآوردههای نفتی است. مدیرعامل شورون اعلام کرده که قیمت گازوئیل، نفت گرمایشی و سایر فرآوردههای پالایشی دستکم تا سهماه انتهای سال تحت فشار صعودی باقی خواهد ماند؛ زیرا تقاضا برای این محصولات همچنان بالاست و عرضه جهانی با محدودیت روبهرو است.
چند عامل همزمان باعث شده است بازار فرآوردههای نفتی نسبت به بازار نفت خام آسیبپذیرتر شود. نخست، جنگ باعث اختلال و افزایش هزینه انتقال خوراک پالایشگاهها شده است. دوم، چین برای تامین نیاز داخلی خود بخشی از صادرات فرآوردههای نفتی را کاهش داده و عرضه در بازار آسیا محدودتر شده است. سوم، بخشی از پالایشگاههای روسیه نیز بر اثر حملات پهپادی اوکراین یا عملیات تعمیرات از مدار خارج شدهاند. در نتیجه، بازار جهانی نه تنها با نفت خام گرانتر، بلکه با فرآوردهای کمیابتر روبهرو شده؛ موضوعی که حاشیه سود پالایشگاهها را به شکل محسوسی افزایش داده است. اکسونموبیل و شورون اعلام کردهاند که پالایشگاههای خود را تقریبا با حداکثر ظرفیت ممکن بهکار گرفتهاند. اکسون رکورد تولید گازوئیل در تاریخ فعالیت پالایشگاههای خود در آمریکا را ثبت کرده و شورون نیز از رکورد فرآورش بیش از یکمیلیون بشکه نفت در روز خبر داده است. اما حتی این تولید بیسابقه نیز نتوانسته کمبود بازار را جبران کند. دارن وودز، مدیرعامل اکسون، هشدار داده که ادامه فعالیت پالایشگاهها با چنین نرخی در بلندمدت امکانپذیر نیست؛ زیرا واحدهای پالایشی ناچارند برای حفظ ایمنی و پایداری تولید، دورههای تعمیرات اساسی را پشت سر بگذارند. به گفته او، تا زمانی که جریان عادی نفت از تنگه هرمز از سر گرفته نشود، فشار بر صنعت پالایش جهان ادامه خواهد داشت.
افزایش قیمت فرآوردهها اکنون به یک مساله سیاسی در آمریکا نیز تبدیل شده است. قیمت بنزین در آمریکا بار دیگر از میانگین ۴.۵دلار برای هر گالن عبور کرده؛ سطحی که معمولا حساسیت زیادی در افکار عمومی آمریکا ایجاد میکند. برای دولت دونالد ترامپ، این موضوع تنها یک مساله اقتصادی نیست. افزایش قیمت سوخت مستقیما بر هزینه زندگی خانوارها اثر میگذارد و میتواند در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره، به یکی از نقاط ضعف دولت جمهوریخواهان تبدیل شود. به همین دلیل، دولت آمریکا همزمان که فشار نظامی بر ایران را حفظ کرده، از شرکتهای نفتی نیز خواسته تولید و پالایش را در بالاترین سطح ممکن نگه دارند.
تداوم جنگ تنها به بازار آمریکا محدود نمیشود. خاورمیانه همچنان مهمترین مرکز تولید و صادرات نفت جهان است و هرگونه ناامنی در تنگه هرمز یا دریای سرخ، هزینه حملونقل، بیمه نفتکشها و زمان تحویل محمولهها را افزایش میدهد.
