توفان مهاجران پشت مرزهای شنگن

«خوان خسوس ویواس»، رئیس دولت محلی سئوتا، دیروز جمعه اعلام کرد که از روز پنج‌شنبه حدود ۶۰هزار نفر وارد این منطقه شده‌اند. وی با اشاره به جمعیت ۸۳ هزار نفری سئوتا، این وضعیت را «کاملا ناپایدار» توصیف کرد. با این حال، وزارت کشور اسپانیا در آماری نسبتا پایین‌تر، شمار ورودکنندگان را حدود ۵۰ هزار نفر برآورد کرد و افزود که تا بعدازظهر جمعه، بیش از ۲۵ هزار نفر از این افراد سئوتا را ترک کرده‌اند. گزارش‌ها از دست کم ۳۴ جان باخته خبر می‌دهند.

گستردگی موج جدید مهاجرت و پیامدهای امنیتی آن به حدی است که دولت اسپانیا برای کنترل اوضاع نیروهای مسلح، یگان‌های دریایی و هوایی خود را به منطقه اعزام کرده و اتحادیه اروپا نیز برای بازگرداندن نظم پیشنهاد اعزام نیروهای گارد ساحلی خود را مطرح کرده است. مقامات محلی این وضعیت را یک شرایط اضطراری بی‌سابقه توصیف می‌کنند که ظرفیت نهادی اسپانیا را به چالش کشیده است. اما ریشه اصلی این بحران کجاست و چرا مرزهای سئوتا به نقطه جوش رسیده است؟ تحلیلگران انگشت اتهام را به سوی بازی‌های ژئوپلیتیک و سیاست‌های داخلی اسپانیا نشانه می‌روند. به نوشته نیویورک‌تایمز، مراکش که عملا کنترل جریان‌های مهاجرتی این مرز را در دست دارد، از تلاش‌های اخیر مادرید برای تعمیق روابط با الجزایر ناخشنود است و بسیاری معتقدند باز گذاشتن ناگهانی مرزها اهرم فشار رباط در واکنش به این نزدیکی دیپلماتیک است.

از سوی دیگر منتقدان دست‌راستی در داخل اسپانیا، سیاست‌های دولت پدرو سانچز را مقصر می‌دانند. طرح جدید دولت برای اعطای اقامت قانونی به مهاجران فاقد مدرک که پیش‌تر وارد کشور شده‌اند، به باور مخالفان به یک عامل تشویق‌کننده برای ورود غیرقانونی موج جدیدی از پناهجویان تبدیل شده است. علاوه بر این موارد، شبکه‌های قاچاق انسان نیز با سوءاستفاده از رای اخیر دیوان عالی اسپانیا، مهاجران را به عبور از دریا ترغیب می‌کنند. این حکم حقوقی بازگرداندن فوری مهاجرانی را که در دریا متوقف می‌شوند ممنوع کرده و روزنه امیدی برای عبور موفقیت‌آمیز به سوی اروپا ایجاد کرده است.

این رویدادها مرزهای آفریقایی اسپانیا را به کانون بحران سیاسی برای دولت سانچز تبدیل کرده است. نخست‌وزیر سانچز، دیروز جمعه شخصا وارد سئوتا شد و با حضور در یک گذرگاه مرزی، ضمن محکوم کردن مافیاهای قاچاق انسان که جوانان را به کام مرگ می‌کشانند، اعلام کرد که ۴۰۰ نیروی پلیس دیگر به مرز سئوتا با مراکش اعزام شده‌اند و دستور نصب موانع جدید در این مرز را صادر خواهد کرد. درحالی‌که اسپانیا تلاش کرده خود را به عنوان کانون جدید پذیرش مهاجر در غرب نشان دهد، این رویکرد در برابر سیل عبور غیرقانونی از مرزهای سئوتا با چالش جدی مواجه شده است. در سئوتا پناهگاه‌ها لبریز از جمعیت شده‌اند و در میان مهاجرانی که به خاک اسپانیا رسیده‌اند گروهی از فرط خستگی در آستانه مرگ قرار دارند و گروهی دیگر با خوشحالی خاک اروپا را می‌بوسند؛ تصاویری که بار دیگر زنگ خطر حفاظت از مرزهای خارجی اتحادیه اروپا را به صدا درآورده است.

بر اساس گزارش جدید شبکه بی‌بی‌سی، ابعاد این بحران اکنون به یک تنش دیپلماتیک جدی در قلب اروپا تبدیل شده است. جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، با اشاره به تصاویر تکان‌دهنده هجوم پناهجویان، این وضعیت را تهدیدی ملموس برای امنیت مرزهای اروپا خواند و تهدید کرد که اقدامات فوق‌العاده‌ای از جمله تعلیق توافق مرزهای باز شنگن با اسپانیا را بررسی می‌کند. ایتالیا رسما خواستار مجازات مادرید با اخراج موقت اسپانیا از منطقه شنگن شده است؛ درخواستی که فنلاند نیز حمایت خود را از آن اعلام کرده است.

ترکش‌های این بحران تنها به مرزهای آفریقایی اسپانیا محدود نمانده و موجی از نگرانی‌های اجتماعی را تا قلب شهرهای بزرگ این کشور روانه کرده است. سهولت ورود پناهجویان با کمترین امکانات و گاه تنها با پوشیدن یک شلوارک از فاصله چند صد متری، ماهیت این رویداد را در نگاه برخی ناظران بیشتر به یک «هجوم» شبیه کرده است تا مهاجرت معمول. بازتاب این تصاویر در شبکه‌های اجتماعی نیز واکنش‌های گسترده‌ای در پی داشته است؛ تا جایی که ایلان ماسک در توییتی، عبور مهاجران از مرز و ورود آنها به شهر سئوتا را به «آخرالزمان زامبی‌ها» تشبیه کرد. همچنین انتشار تصاویری از بارسلون نشان می‌دهد برخی شهروندان از بیم پیامدهای امنیتی، اقدام به نصب سیم‌خاردار بر روی بالکن خانه‌های خود کرده‌اند.