از بازسازی تا رقابتپذیری صنعتی
تجربه صنعتی ایران نشان میدهد که توسعه صرفا با ساخت کارخانه و افزایش ظرفیت فیزیکی به نتیجه نمیرسد؛ بلکه به نهادسازی پایدار، حکمرانی حرفهای و تفکیک درست نقشها نیاز دارد. ماموریت نهادهای دولتی دیگر فقط احداث کارخانه نیست؛ طراحی مدلهای توسعه، گشودن گرههای پیچیده صنعتی و هدایت صنعت کشور به سمت ارزشافزوده بالاتر است. بارها در بازدیدهای میدانی و گفتوگو با تولیدکنندگان به این حقیقت رسیدهایم که برای عبور از گلوگاههای اقتصادی، نمیتوان به ابزارهای کلاسیک مدیریتی بسنده کرد. نهادها زمانی نقش واقعی خود را ایفا میکنند که از بنگاهداری مستقیم فاصله بگیرد و به عنوان تسهیلگر تحول صنعتی عمل کند. جایگاه نهادها در سپهر اقتصاد ملی، جایگاه کاتالیزوری است که باید مسیر سخت تحول صنعتی را برای بخش خصوصی هموار سازد.
از بازسازی زیرساختها تا نوسازی هوشمندانه
ما در سالهای پس از جنگ، تجربیات گرانبهایی از بازسازی زیرساختها اندوختیم. اولویت نخست، بازسازی بود؛ دورهای که زیربناهای صنعتی کشور متولد یا بازسازی شدند و ظرفیتهای بنیادین تولید شکل گرفت. اما امروز، در دنیای رقابت فناورانه، ماموریت ما از بازسازیِ صرف به نوسازی و بهسازی هوشمندانه تغییر یافته است.
نوسازی، یک اقدام واکنشی برای فرار از فرسودگی نیست، بلکه ارتقای تکنولوژی، اصلاح ساختار مدیریتی و بازمهندسی فرآیندهاست. در ماههای اخیر، اقداماتی برای احیای واحدهای راکد و نیمهفعال دقیقا در همین راستا بوده است. اما تجربه صنعتی شدن ایران نشان میدهد که بازسازی واحدها اگر به نهادسازی، انتقال دانش و اصلاح قواعد بازی منجر نشود، فقط به احیای موقت منجر میشود.
حلقه گمشده بهینهسازی انرژی
این زنجیره بدون بهینهسازی انرژی ناقص میماند. امروز ناترازی انرژی یکی از بزرگترین تهدیدها برای رقابتپذیری صنعت ماست. بنابراین بهینهسازی انرژی را به عنوان یک پیوست الزامی در تمامی پروژههای توسعهای گنجاندهایم. هر پروژهای که تعریف میشود، پیوستی از بهرهوری انرژی دارد؛ چرا که در دنیای جدید، صنعتی که نتواند انرژی را مدیریت کند، به سرعت از گردونه رقابت خارج میشود. چه در نوسازی ناوگان حملونقل و چه در خطوط تولیدی که احیا میکنیم، هدف غایی کاهش هزینههای پنهان تولید از طریق بهینهسازی است.
تغییر نقش از بنگاهداری به راهبری توسعه
یکی از مهمترین نکات در بازآفرینی ایدرو، تغییر نقش از بنگاهداری صرف به راهبری توسعه است. سازمانها باید بتوانند علاوه برمیدانداری نوسازی صنعتی، نقش تسهیلگری، اجرای طرحهای بزرگ و ملی و از همه مهمتر، سیاستگذاری صنعتی کشور را ایفا کند. این تغییر رویکرد، سازمانها را از نهادی اجرایی صرف به یک نهاد راهبردی در توسعه صنعتی ایران تبدیل میکند.
سخن پایانی
باید به این حقیقت بازگردیم که توسعه صنعتی کشور بدون نهادهای قدرتمند، هوشمند و آیندهنگر ممکن نیست. نهادهایی که در حافظه صنعتی ایران ریشه دارند و ایفاگر نقشی تعیینکننده در آینده صنعتی کشور خواهند بود.
* معاون وزیر صمت و رئیس هیات عامل ایدرو
