مهمترین چالش های پیش روی بورس از نگاه حق شناس
برزو حق شناس، کارشناس و تحلیلگر بازارهای مالی در همایش «چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» با اشاره به چشمانداز بازار سرمایه، اظهار کرد: یکی از مهمترین مؤلفههای تداوم رشد بازار، استمرار سودآوری شرکتهاست.
به گفته وی، رویکرد دولت جدید در حذف ارز ترجیحی و اصلاح سازوکار قیمتگذاری ارز مبادلهای، از منظر بنیادی یکی از بهترین دورههای بازار سرمایه در ۵۰ سال گذشته را رقم زده است، اما متأسفانه این مقطع با یکی از سختترین دورههای ریسکهای سیستماتیک همزمان شده و همین مسئله باعث شده دو عامل کاملاً متضاد بهطور همزمان بر بازار اثرگذار باشند.
وی افزود: در سال جاری، با وجود شرایط موجود، صورتهای مالی شرکتها و پیشبینیهایی که از عملکرد آنها منتشر شده، بسیار امیدوارکننده است و وضعیت سودآوری شرکتها را میتوان «عالی» ارزیابی کرد. اکنون این پرسش مطرح است که آیا این روند میتواند در ادامه سال نیز حفظ شود یا خیر.
حقشناس با بیان اینکه رشد نرخ ارز یکی از عوامل حمایتی بازار سرمایه است، گفت: بخش قابل توجهی از شرکتهای بورسی صادراتمحور هستند و افزایش نرخ ارز به سودآوری آنها کمک میکند. از سوی دیگر، کاهش ارزش دلاری بازار سرمایه و افزایش تورم نیز از دیگر عواملی است که میتواند از بورس حمایت کند. بورس ایران همواره بازاری تورممحور بوده و در دورههایی که تورم افزایش یافته، بازار سرمایه نیز از آن منتفع شده است.
این تحلیلگر بازارهای مالی در ادامه مهمترین چالشهای پیشروی بورس را برشمرد و اظهار کرد: ریسکهای سیستماتیک، رکود اقتصادی، افزایش نرخ بهره و ناترازی انرژی از مهمترین تهدیدهای بازار سرمایه هستند. ناترازی انرژی نیز هر سال نسبت به سال قبل تشدید میشود و متأسفانه امسال آسیب بیشتری به فعالیت شرکتها وارد کرده است.
وی با اشاره به بررسی نسبت شاخص کل و نسبت قیمت به درآمد گذشتهنگر (P/E TTM) بازار سرمایه گفت: هر زمان که سود شرکتها رشد کرده، شاخص کل نیز بهطور طبیعی افزایش یافته است. البته رشد سال ۱۳۹۹ شرایطی غیرطبیعی داشت و به همین دلیل مبنای مقایسه را از سال ۱۴۰۱ در نظر گرفتهایم.
حقشناس ادامه داد: میانگین نسبت P/E بازار از سال ۱۴۰۱ تاکنون حدود ۷.۳ واحد بوده، در حالی که هماکنون این نسبت به حدود ۶.۳ واحد رسیده است. از سوی دیگر، گزارشهای مالی شرکتها یکی پس از دیگری بهتر از انتظار منتشر میشوند و رکوردهای جدیدی را ثبت میکنند. به همین دلیل، اگر ریسکهای سیستماتیک اجازه دهند، از منظر ارزشگذاری نه تنها بازار سرمایه با ریسک جدی مواجه نیست، بلکه در شرایط فعلی از جذابیت بالایی نیز برخوردار است.
وی افزود: یکی دیگر از شاخصهایی که بررسی کردیم، میزان فروش شرکتها بود. بازار هنوز بهطور کامل آثار این گزارشها را در قیمت سهام منعکس نکرده است. گزارشهایی که طی روزهای اخیر منتشر شدهاند، واقعاً شگفتانگیز هستند و نشان میدهند عملکرد شرکتها فراتر از انتظارات بوده است. بنابراین اگر اقتصاد به شرایط عادی بازگردد، میتوان انتظار داشت ادامه سال نیز برای بازار سرمایه سالی مناسب باشد.
این کارشناس بازارهای مالی با اشاره به مقایسه عملکرد شرکتها با مدت مشابه سال گذشته و نرخ تورم نقطهبهنقطه اظهار کرد: عمده شرکتها موفق شدهاند فروش فصلی خود را همگام با نرخ تورم افزایش دهند. البته برخی صنایع از جمله گروه دارویی و لوازم خانگی در سهماهه نخست سال عملکرد ضعیفتری داشتند که بخش عمده آن ناشی از آثار جنگ و تعطیلیهایی بود که مستقیماً این صنایع را تحت تأثیر قرار داد.
حقشناس تأکید کرد: افزایش مبلغ فروش بهتنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی عملکرد شرکتها نیست، زیرا مهمتر از آن حفظ حاشیه سود است. بررسیهای انجامشده نشان میدهد اکثر شرکتها نه تنها موفق به حفظ حاشیه سود خود شدهاند، بلکه در برخی صنایع مانند محصولات غذایی حتی شاهد افزایش حاشیه سود نیز بودهایم. این موضوع نشان میدهد رشد فروش صرفاً به افزایش درآمد اسمی محدود نشده و به افزایش سودآوری نیز منجر شده است.
وی ادامه داد: در برخی گروهها مانند محصولات کشاورزی نیز حاشیه سود حفظ شده است. از آنجا که بخش مهمی از افزایش نرخ فروش این شرکتها در خردادماه اعمال شده، انتظار میرود آثار آن در گزارشهای دورههای بعدی با وضوح بیشتری نمایان شود و حاشیه سود این شرکتها بیش از گذشته بهبود یابد.
این تحلیلگر بازارهای مالی در پایان خاطرنشان کرد: نکته مهم آن است که رشد مبلغ فروش تنها ناشی از افزایش قیمت محصولات نبوده، بلکه در بسیاری از شرکتها مقدار فروش نیز افزایش یافته است.
این موضوع نشانه مثبتی برای استمرار روند سودآوری شرکتها محسوب میشود، هرچند همچنان ریسکهای سیستماتیک، رکود اقتصادی، نرخ بهره و ناترازی انرژی مهمترین عوامل تهدیدکننده بازار سرمایه در ادامه سال خواهند بود.
حقشناس در ادامه با اشاره به تأثیر نرخ ارز بر بازار سرمایه گفت: یکی از مهمترین فرصتهای بازار سرمایه، افزایش نرخ دلار است. تجربه سال ۱۳۹۹ نیز نشان داد که رشد نرخ ارز بهطور عمده موجب رشد بازار سرمایه شده است. با این حال، در هفتههای اخیر بازار سرمایه برخلاف گذشته نتوانسته همگام با افزایش نرخ دلار حرکت کند و از این متغیر اثر بپذیرد.
وی افزود: مگر آنکه اتفاقی رخ دهد که انتظارات تورمی بهشدت کاهش پیدا کند؛ در غیر این صورت، احتمال ادامه روند افزایشی نرخ دلار در ادامه سال وجود دارد و این موضوع به نفع بازار سرمایه خواهد بود. در گذشته نیز هر زمان نرخ ارز افزایش یافته، بازار سرمایه با فاصله کوتاهی به آن واکنش نشان داده است. هرچند این واکنش بهصورت مستقیم و فوری در صورتهای مالی و سودآوری شرکتها منعکس نمیشود، اما در نهایت آثار خود را بر عملکرد شرکتها نشان میدهد.
این کارشناس بازارهای مالی ادامه داد: در حال حاضر تنها عاملی که مانع همگرایی رشد نرخ ارز و رشد بازار سرمایه شده، ریسکهای موجود است. از سوی دیگر، نرخ ارز مبادلهای نیز به دلایل مختلف از جمله پایین بودن تقاضای واردات و نحوه محاسبه آن، هنوز فاصله قابل توجهی با نرخهای دیگر دارد و حتی کوچکترین افزایش در تقاضا میتواند موجب رشد آن شود. این مسئله نیز میتواند بهعنوان محرکی برای بازار سرمایه عمل کند، مگر اینکه سطح ریسکها بیش از پیش افزایش یابد.
حقشناس در بخش دیگری از سخنان خود به ارزش دلاری بازار سرمایه اشاره کرد و گفت: ارزش دلاری بورس در حال حاضر به حدود ۸۳ میلیارد دلار رسیده و طی سالهای اخیر بهطور مستمر کاهش یافته است. این روند تا حد زیادی طبیعی است، زیرا ماهیت سرمایهگذاران بازار سرمایه به گونهای است که با کوچکترین افزایش در سطح ریسکها، تقاضا برای خروج از بازار شکل میگیرد و این رفتار در تمام بازارهای مالی جهان نیز قابل مشاهده است.
وی افزود: میانگین ارزش دلاری بازار سرمایه طی ۱۰ سال گذشته حدود ۱۶۰ میلیارد دلار بوده، در حالی که اکنون این رقم به حدود ۸۳ میلیارد دلار کاهش یافته است. البته باید در نظر داشت که طی این ۱۰ سال شرکتهای جدید متعددی نیز وارد بازار سرمایه شدهاند و همین موضوع، فاصله فعلی با میانگین تاریخی را معنادارتر و تلختر میکند.
این تحلیلگر بازارهای مالی تصریح کرد: اگر تنها اندکی از سطح ریسکهای موجود کاسته شود، بازار سرمایه ظرفیت رشد بسیار قابل توجهی خواهد داشت. بر مبنای ارزش دلاری بازار، حداقل میتوان انتظار رشدی در حدود ۸۰ درصد را داشت و اگر افزایش نرخ دلار نیز به این محاسبات اضافه شود، ظرفیت رشد بازار در ادامه سال حتی بیش از این میزان خواهد بود.
حقشناس تأکید کرد: با این حال، همان عاملی که طی سالهای اخیر موجب شده بازار سرمایه پایینتر از میانگین تاریخی خود باقی بماند و مانع بازگشت ارزش دلاری آن به سطوح متعارف شود، همچنان ریسکهای سیستماتیک است.
وی افزود: یکی دیگر از فرصتهای مهم بازار سرمایه در ادامه سال، تداوم تورم است که میتواند همچنان از سودآوری شرکتها و در نتیجه از بازار سرمایه حمایت کند.
در صورت کنترل ریسکها، بورس ظرفیت رشد تا محدوده ۶ تا ۶.۶ میلیون واحد را دارد
حقشناش در ادامه سخنان خود در همایش «چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» با اشاره به ارزش بازار سرمایه اظهار کرد: ارزش بازار سرمایه در مقایسه با میانگین تاریخی همچنان در سطوح پایینی قرار دارد. حتی اگر رشد اقتصادی کشور در ادامه سال چندان مطلوب نباشد و اقتصاد با رشد پایین یا حتی رشد منفی مواجه شود، پایین بودن ارزش بازار باعث میشود این عامل بهتنهایی تهدید جدی برای بورس محسوب نشود و همچنان امکان کاهش فاصله با میانگینهای تاریخی وجود داشته باشد.
وی افزود: پایین بودن ارزش بازار سبب شده ظرفیت رشد قابل توجهی برای بازار سرمایه ایجاد شود. بنابراین حتی در شرایطی که رشد اقتصادی چندان مطلوب نباشد، بازار سرمایه میتواند بخشی از عقبماندگی خود را نسبت به میانگینهای گذشته جبران کند.
حقشناس سپس به نقش نرخ بهره در روند بازار سرمایه پرداخت و گفت: بررسی روندهای گذشته، بهویژه تجربه سال ۱۳۹۹، نشان میدهد که افزایش نرخ بهره الزاماً به معنای افت بازار سرمایه نیست. در آن مقطع نیز با وجود افزایش نرخ بهره، بازار همچنان روند صعودی خود را حفظ کرد، زیرا افزایش نرخ سود بهصورت تدریجی و آرام انجام شد و شوک ناگهانی به بازار وارد نشد.
وی ادامه داد: زمانی که نرخ بهره بهصورت آرام و پیوسته افزایش پیدا کند، سایر متغیرهای اقتصادی مانند رشد نرخ ارز مبادلهای و بهبود سودآوری شرکتها میتوانند اثر آن را خنثی کنند و در مجموع، همگرایی میان متغیرهای اقتصادی و بازار سرمایه حفظ شود.
این تحلیلگر بازارهای مالی افزود: در این بررسی تلاش شده نرخهای واقعی بازار پول نیز لحاظ شود، زیرا در حال حاضر شرایط بازار پول تا حدی غیرمتعارف شده و در برخی بانکها نرخهایی نزدیک به ۵۰ درصد نیز مشاهده میشود. با وجود این، روند بازار نشان داده که افزایش تدریجی نرخ بهره تاکنون موجب افت قابل توجه بورس نشده است.
حقشناس تصریح کرد: اگر در ادامه سال نیز افزایش نرخ بهره بهصورت شوکآور اتفاق نیفتد، این روند همگرایی ادامه خواهد یافت و بازار سرمایه میتواند مسیر رشد خود را حفظ کند. از نگاه من، افزایش تدریجی نرخ سود لزوماً به ضرر بازار سرمایه نیست و تأثیر منفی شدیدی بر بورس نخواهد گذاشت.
وی افزود: البته بهعنوان یک فعال بازار سرمایه، طبیعتاً ترجیح میدهم نرخ بهره افزایش پیدا نکند، اما اگر واقعیتهای اقتصاد کلان را در نظر بگیریم، با تورمهای بسیار بالا، ادامه نرخ بهره حقیقی منفی نیز توجیه اقتصادی ندارد. بنابراین بخشی از افزایش نرخ سود اجتنابناپذیر است، اما تا زمانی که این افزایش بهصورت تدریجی انجام شود، بازار سرمایه میتواند خود را با آن تطبیق دهد.
این کارشناس بازارهای مالی در ادامه به ناترازی انرژی اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از چالشهای مهم بازار سرمایه، ناترازی انرژی است. البته جنگ اخیر نیز آثار این ناترازی را تشدید کرده، اما بسیاری از شرکتهای بورسی طی سالهای گذشته تلاش کردهاند خود را با این شرایط تطبیق دهند.
وی افزود: برای نمونه، شرکتهای سیمانی در زمان محدودیت گاز، به استفاده از سوخت مازوت روی آوردهاند یا با سرمایهگذاری برای تأمین برق مورد نیاز خود، تلاش کردهاند تولید را متوقف نکنند. هرچند این اقدامات هزینههای تولید را افزایش داده، اما باعث شده شرکتها بتوانند آثار ناترازی انرژی را تا حد زیادی مدیریت کنند.
حقشناس تأکید کرد: اگر آسیبهای زیرساختی ناشی از ناترازی انرژی از وضعیت فعلی فراتر نرود، این موضوع تهدید جدی برای بازار سرمایه در ادامه سال نخواهد بود و شرکتها تا حد زیادی توانستهاند خود را با این شرایط تطبیق دهند.
وی در جمعبندی فرصتها و چالشهای بازار سرمایه اظهار کرد: با در نظر گرفتن تمامی متغیرهای بنیادی و نمودارهای مورد بررسی، مجموع عوامل همچنان به نفع ادامه روند صعودی بازار سرمایه است؛ روندی که از سال گذشته آغاز شده و در صورت ثابت ماندن شرایط میتواند ادامه پیدا کند.
این تحلیلگر بازارهای مالی افزود: تنها عاملی که میتواند این چشمانداز را تغییر دهد، ریسکهای سیستماتیک، بهویژه ریسک جنگ است. متأسفانه این نوع ریسکها از منظر اقتصادی قابل تحلیل دقیق نیستند، زیرا دامنه و شدت آنها قابل اندازهگیری و پیشبینی نیست.
حقشناس به فعالان بازار سرمایه توصیه کرد: سرمایهگذاران باید در مدیریت پرتفوی خود بخشی از داراییهایشان را به ابزارها یا داراییهایی اختصاص دهند که در صورت افزایش ریسکهای سیستماتیک، بتوانند نقش پوششدهنده ریسک را ایفا کرده و از ارزش سرمایه آنها محافظت کنند.
وی در بخش پایانی سخنان خود با ارائه تحلیلی تکنیکال از شاخص کل بورس گفت: شاخص کل پس از رشد پرشتاب سال ۱۳۹۹ وارد یک کانال صعودی شد.
این ساختار در جریان جنگ ۱۲ روزه برای مدت کوتاهی شکسته شد، اما شاخص مجدداً به داخل کانال بازگشت و نهتنها ساختار صعودی خود را بازیابی کرد، بلکه آن را تثبیت نیز کرد.
حقشناس خاطرنشان کرد: نکته جالب این است که حتی اتفاقات اخیر، از جمله جنگ ۱۲ روزه و سایر رخدادهای تلخ ماههای گذشته نیز در نمودار شاخص منعکس شده، اما با وجود این نوسانات، شاخص کل همچنان روند صعودی خود را حفظ کرده و به حرکت در مسیر رشد ادامه داده است.
وی در پایان اظهار کرد: اگر ریسکهای سیستماتیک در ادامه سال تشدید نشوند، بر اساس تحلیل تکنیکال میتوان برای شاخص کل بورس هدفی در محدوده ۶ تا ۶.۶ میلیون واحد متصور بود و این سطح میتواند مقصد بعدی بازار سرمایه در ادامه سال باشد.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
