قمار پکن برای فتح آینده

شی در سخنرانی مراسم افتتاحیه کنفرانس جهانی هوش مصنوعی (WAIC) در شانگهای، از کشورها خواست «فرصت تاریخی» ناشی از توسعه هوش مصنوعی باز را از دست ندهند. او همچنین وعده داد چین به کشورهای در حال توسعه برای ساخت ظرفیت‌های هوش مصنوعی کمک خواهد کرد و هشدار داد که دسترسی نابرابر به این فناوری می‌تواند به ظهور «بی‌عدالتی‌های تاریخی جدید» منجر شود.

بی‌عدالتی‌های تاریخی نشان از فشار دولت آمریکا برای کند کردن شتاب چین برای تبدیل شدن به قطب هوش مصنوعی است. رئیس‌جمهور شی به‌خوبی می‌داند برای غلبه بر تسلط رقیب، باید دست به چه کارهایی بزند. حالا چین در مسیری قرار دارد که بسیار هیجان‌انگیز، مخاطره‌آمیز و بسیار پر تلاطم است. سوال اصلی اینجاست که برنده چه یا که خواهد بود؟

ضربه چینی به میز بازی

به‌گزارش رویترز، این سخنان رئیس‌جمهور شی، روشن‌ترین بیان موضع چین تاکنون درباره جاه‌طلبی این کشور برای اثرگذاری بر حکمرانی جهانی هوش مصنوعی به شمار می‌رود. پکن تلاش دارد مدل‌های هوش مصنوعی باز خود را به‌عنوان یک منفعت عمومی جهانی معرفی کند و در مقطعی حساس از رقابت برای رهبری فناوری، خود را به‌عنوان جایگزینی در برابر واشنگتن مطرح سازد.

او با مقایسه اهمیت هوش مصنوعی با اختراع موتور بخار و برق، چشم‌اندازی را ترسیم کرد که در آن چین فناوری و دانش فنی هوش مصنوعی را با کشورهای جنوب جهانی به اشتراک می‌گذارد و همزمان در تلاش‌های جهانی برای تدوین استانداردهای این فناوری نوظهور نقش رهبری ایفا می‌کند.

رقابت در حوزه هوش مصنوعی که حالا اهمیتی بیش از پیش دارد. جاه‌طلبی و بلندپروازی مقامات دو غول بزرگ تکنولوژی یعنی ایالات متحده آمریکا و جمهوری خلق چین در حوزه هوش مصنوعی، اکنون یکی از مهم‌ترین صحنه‌های تقابل و زورآزمایی این دو قدرت بزرگ به‌شمار می‌رود.

جاه‌طلبی چین اما برای حضور در آینده هوش مصنوعی تنها به توسعه مدل‌ها و زیرساخت‌های فنی محدود نمی‌شود. پکن به‌طور همزمان تلاش می‌کند تا چارچوب‌های تنظیم‌گری و ‌سیاستگذاری این حوزه را تغییر دهد. چارچوب‌هایی که به این کشور اجازه دهد از جایگاه یک بازیگر رده دوم فراتر برود و به عنوان نقش اصلی و بازیگر مسلط در حوزه تعیین قواعد و مقررات عمل کند.

راه‌اندازی سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی (WAICO) یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این رویکرد است. این سازمان که به ابتکار چین شکل گرفته، تاکنون ۲۹ کشور را به عضویت خود درآورده است؛ اقدامی که پکن آن را پاسخی به نیاز کشورهای جنوب جهانی برای حضور پررنگ‌تر در تصمیم‌گیری‌های مربوط به آینده هوش مصنوعی معرفی می‌کند.

شی جین‌پینگ در سخنان خود در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی را «نقطه عطفی در تاریخ توسعه جهانی هوش مصنوعی» خواند و تاکید کرد که این نهاد می‌تواند بستری برای همکاری میان کشورهایی باشد که در شکل‌دهی به قواعد این تکنولوژی سهم کمتری داشته‌اند.

تمرکز چین بر کشورهای جنوب جهانی، بخشی از راهبرد گسترده‌تر پکن برای تبدیل توان تکنولوژیک به نفوذ و اعتبار سیاسی است. چین اعلام کرده است که قصد دارد با اعضای بریکس، کشورهای آمریکای لاتین و اتحادیه آفریقا مراکز همکاری هوش مصنوعی ایجاد کند و برنامه‌های آموزشی و توسعه‌ای در اختیار این کشورها قرار دهد.

در واقع، پکن تلاش می‌کند رقابت هوش مصنوعی را از یک مسابقه محدود میان چند شرکت بزرگ فناوری خارج کند و آن را به مساله‌ای درباره دسترسی جهانی، توسعه اقتصادی و تعیین قواعد آینده تبدیل کند. همان‌طور که در قرن گذشته کنترل زیرساخت‌های انرژی، ارتباطات و فناوری‌های راهبردی به یکی از ابزارهای اصلی قدرت کشورها تبدیل شد، اکنون هوش مصنوعی نیز به یکی از میدان‌های تازه رقابت ژئوپلیتیک تبدیل شده است.

در سوی دیگر این رقابت، آمریکا نیز تلاش می‌کند مسیر متفاوتی را پیش ببرد. واشنگتن در سال‌های اخیر بر کنترل فناوری‌های حساس، محدود کردن دسترسی برخی کشورها به تراشه‌های پیشرفته و ایجاد ائتلاف‌هایی برای حفاظت از زنجیره تامین فناوری تاکید کرده است. در مقابل، چین تلاش دارد خود را مدافع دسترسی گسترده‌تر به فناوری هوش مصنوعی و شریک توسعه کشورهای کمتر برخوردار معرفی کند.

با این حال، رقابت اصلی تنها بر سر تعداد اعضای یک ائتلاف یا برگزاری یک کنفرانس بین‌المللی نیست. مساله عمیق‌تر، تعیین‌کننده آینده این حوزه است: چه کسی استانداردهای هوش مصنوعی را خواهد نوشت و چه مدلی از حکمرانی خواهد توانست کشورهای بیشتری را با خود همراه کند؟ جواب هرچه که باشد، دندان عده یا گروهی برای آن تیز شده است.

در این رقابت، برتری تنها نصیب کشوری نخواهد شد که قدرتمندترین مدل‌ها را توسعه دهد؛ بلکه کشوری دست بالا را خواهد داشت که بتواند فناوری، سرمایه، استاندارد و شبکه‌ای از شرکای جهانی را در کنار یکدیگر قرار دهد. چین اکنون تلاش می‌کند نشان دهد که برای این رقابت، تنها به دنبال ساخت ابزارهای هوش مصنوعی نیست؛ بلکه می‌خواهد در ساختن جهان پس از آن نیز سهمی داشته باشد.

چین و رویای رهبری جهان

تلاش چین اگر برای ساخت یک چارچوب سیاسی پیرامون هوش مصنوعی را بتوان در پروژه‌هایی مانند WAICO مشاهده کرد، در بازار نیز نشانه‌های دیگری از تغییر معادله در حال ظهور است. دیپ‌سیک، یکی از تازه‌ترین نمونه‌های رشد شرکت‌های چینی در این حوزه، نشان می‌دهد رقابت هوش مصنوعی دیگر تنها در اختیار آزمایشگاه‌های آمریکایی نیست و سرمایه نیز به دنبال بازیگران جدید این بازار می‌گردد.

دیپ‌سیک، توسعه‌دهنده چینی مدل‌های زبانی بزرگ، در حال آماده‌سازی برای عرضه اولیه سهام (IPO) در سال ۲۰۲۷ است، اما این عرضه ممکن است حتی تا پایان سال جاری نیز انجام شود. این شرکت همزمان در حال مذاکره برای جذب حدود ۱.۵‌میلیارد دلار سرمایه جدید با ارزش‌گذاری حدود ۷۱‌میلیارد دلار است. این خبر در حالی منتشر می‌شود که دیپ‌سیک تنها یک ماه پیش، در نخستین دور جذب سرمایه از سرمایه‌گذاران خارجی خود، ۷‌میلیارد دلار سرمایه با ارزش‌گذاری حدود ۵۰‌میلیارد دلار جذب کرده بود.

به‌گزارش بلومبرگ، این خبر در ساده‌ترین حالت خود می‌تواند به این معنا باشد که دیپ‌سیک به گزینه‌ای جذاب برای سرمایه‌گذاران تبدیل شده است. شرکتی که تنها چند هفته پس از نخستین دور بزرگ جذب سرمایه، بار دیگر با ارزش‌گذاری بالاتری به دنبال تامین مالی است، این سیگنال را به بازار می‌دهد که برای توسعه زیرساخت‌های پرهزینه هوش مصنوعی، از جمله خرید تراشه، افزایش ظرفیت مراکز داده و توسعه مدل‌های جدید، به منابع مالی بیشتری نیاز دارد و در عین حال سرمایه‌گذاران نیز حاضرند این هزینه را بپردازند.

در صورت تحقق این دور سرمایه‌گذاری، دیپ‌سیک نه‌تنها فاصله خود را با بازیگران بزرگ هوش مصنوعی کاهش می‌دهد، بلکه نشان می‌دهد رقابت جهانی هوش مصنوعی دیگر تنها میان شرکت‌های آمریکایی جریان ندارد و شرکت‌های چینی نیز توانسته‌اند در مدت کوتاهی به ارزش‌گذاری ده‌ها‌میلیارد دلاری و دسترسی به سرمایه‌های کلان برسند. روندی که می‌تواند توازن رقابت در بازار جهانی هوش مصنوعی را بیش از گذشته تغییر دهد.

این استارت‌آپ چینی که در سال ۲۰۲۳ تاسیس شد، اوایل سال گذشته با معرفی مدل‌های هوش مصنوعی خود خبرساز شد؛ مدل‌هایی که با هزینه کمتر و مصرف منابع محاسباتی پایین‌تر، عملکردی قابل رقابت با محصولات شرکت‌های آمریکایی ارائه می‌کردند. از آن زمان، محبوبیت دیپ‌سیک با سرعت زیادی افزایش یافته است. به گزارش این شرکت، در ماه ژوئن، نزدیک به ۲۳ درصد از مجموع ده‌ها تریلیون توکن پردازش‌شده از طریق درگاه هوش مصنوعی سازمانی Vercel به مدل‌های دیپ‌سیک اختصاص داشته است. توکن، واحد پردازش متن در مدل‌های زبانی است و حجم توکن‌های پردازش‌شده معمولا نشان می‌دهد کاربران و شرکت‌ها تا چه اندازه از یک مدل هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند. در همین بازه، سهم آنتروپیک از این حجم پردازش ۳۲ درصد بوده است.

حجم توکن‌های پردازش‌شده نشان می‌دهد مشتریان تا چه اندازه از یک مدل در پروژه‌های واقعی استفاده می‌کنند. قرار گرفتن دیپ‌سیک در کنار نامی مانند آنتروپیک نشان می‌دهد این شرکت چینی از مرحله جلب توجه اولیه عبور کرده و توانسته بخشی از بازار سازمانی هوش مصنوعی را به خود اختصاص دهد.

دیپ‌سیک همچنان نشان می‌دهد که مدل‌های متن‌باز چینی، با وجود محدودیت‌های صادراتی آمریکا بر تراشه‌ها، تنها با اختلافی اندک از برترین آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی آمریکا عمل می‌کنند. سرویس ابری دیپ‌سیک روی تراشه‌های تولیدشده توسط شرکت چینی هوآوی اجرا می‌شود. بر اساس گزارش بلومبرگ، از جمله سرمایه‌گذاران دیپ‌سیک می‌توان به تنسنت (Tencent) و «صندوق ملی سرمایه‌گذاری صنعت هوش مصنوعی» پکن اشاره کرد.

آمریکا؛ ضد قهرمان داستان چینی‌ها

توسعه مدل‌های بزرگ زبانی، برخلاف بسیاری از فناوری‌های نرم‌افزاری گذشته، به منابع مالی عظیمی نیاز دارد. خرید تراشه‌های پیشرفته، ساخت مراکز داده، تامین توان پردازشی و جذب نیروهای متخصص، هزینه‌هایی هستند که حتی بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری جهان را نیز به سرمایه‌گذاری‌های سنگین وادار کرده‌اند.

از همین زاویه، رشد دیپ‌سیک تنها داستان موفقیت یک استارت‌آپ چینی نیست. در واقع طرحی از تغییر معادله در بازاری است که تا مدت‌ها تحت سلطه شرکت‌های آمریکایی مانند اوپن‌ای‌آی، گوگل و آنتروپیک قرار داشت. ورود یک شرکت چینی با ارزش‌گذاری ده‌ها‌میلیارد دلاری نشان می‌دهد رقابت هوش مصنوعی اکنون در دو سطح همزمان دنبال می‌شود. در سطح تکنولوژی برای ساخت مدل‌های قدرتمندتر و در سطح اقتصاد برای تامین منابع لازم جهت ادامه این رقابت.

البته مسیر چین بدون مانع نیست. محدودیت‌های صادراتی آمریکا بر تراشه‌های پیشرفته، یکی از مهم‌ترین ابزارهای واشنگتن برای کند کردن توسعه فناوری چین بوده است. پکن تلاش کرده است با توسعه اکوسیستم تکنولوژیک، استفاده از تراشه‌های ساخت داخل و حمایت از شرکت‌هایی مانند دیپ‌سیک، وابستگی خود به فناوری خارجی را کاهش دهد.

اما همین محدودیت‌ها نیز نتوانسته‌اند مانع از رشد سریع برخی بازیگران چینی شوند. مدل‌های متن‌باز این شرکت‌ها نشان داده‌اند که مسیر توسعه هوش مصنوعی تنها به دسترسی به پیشرفته‌ترین سخت‌افزارهای آمریکایی محدود نمی‌شود و می‌توان با ترکیبی از نوآوری مهندسی، کاهش هزینه‌ها و استفاده بهینه از منابع محاسباتی، فاصله با رهبران بازار را کاهش داد.

رقابت میان چین و آمریکا در حوزه هوش مصنوعی، در ظاهر درباره مدل‌ها، تراشه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های‌میلیارددلاری است؛ اما در لایه عمیق‌تر، درباره پرسشی بزرگ‌تر جریان دارد: چه کسی قرار است قواعد جهان دیجیتال آینده را تعیین کند؟

واشنگتن در تلاش است تا با کنترل زنجیره تامین تراشه و محدود کردن انتقال فناوری‌های حساس، جایگاه خود را در راس این صنعت حفظ کند. در مقابل، پکن تلاش دارد با تکیه بر مدل‌های باز، همکاری با کشورهای جنوب جهانی و توسعه بازیگران داخلی، روایت دیگری از آینده هوش مصنوعی ارائه دهد؛ روایتی که در آن چین نه پیرو قواعد موجود، بلکه یکی از نویسندگان قواعد جدید باشد.

با این حال، تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که برتری در هوش مصنوعی تنها با ساخت یک مدل قدرتمند یا برگزاری یک کنفرانس بین‌المللی به دست نمی‌آید. آینده این صنعت در نقطه تلاقی تکنولوژی، سرمایه، سیاست و شبکه‌های جهانی همکاری شکل خواهد گرفت.

هوش مصنوعی زمانی که به‌عنوان موتور انقلاب صنعتی چهارم شناخته شد، قرار نبود تنها ابزار تازه‌ای برای شرکت‌ها باشد. این فناوری به سرعت به میدان رقابت دولت‌ها، سرمایه‌گذاران و قدرت‌های جهانی تبدیل شد. حالا چین تلاش می‌کند ثابت کند که تنها مصرف‌کننده این تحول نیست، بلکه می‌خواهد در طراحی مسیر آن نیز نقش داشته باشد. پرسش اصلی اما همچنان باقی است. پرسشی که تنها زمان به آن پاسخ خواهد داد. اینکه فاتح آینده که یا چه خواهد بود.