مسیرهای بازسازی آینده ایران/ چرا پژو به مونتاژکار برقی‌های چین تبدیل شد؟ +فیلم

 نظر اقتصاددانان درباره بازسازی ایران

ایران در آستانه یکی از مهم‌ترین بزنگاه‌های تاریخی خود قرار گرفته است؛ جایی که «بازسازی» دیگر تنها به معنای ترمیم خسارت‌های جنگ و بازگرداندن وضعیت به گذشته نیست، بلکه می‌تواند فرصتی برای بازتعریف مسیر توسعه کشور باشد. در پرونده‌ای که جمعی از اقتصاددانان، صاحب‌نظران توسعه و کارشناسان حکمرانی در آن دیدگاه‌های خود را مطرح کرده‌اند، یک نکته مشترک به چشم می‌خورد: ادامه مسیر گذشته نمی‌تواند پاسخگوی چالش‌های امروز ایران باشد.

بخش قابل توجهی از این دیدگاه‌ها بر ضرورت اصلاح نظام حکمرانی، تقویت حاکمیت قانون، افزایش شفافیت، کاهش مداخلات غیرضروری دولت و ایجاد ثبات در محیط کسب‌وکار تاکید دارند. برخی نیز معتقدند که بازسازی باید با بازآرایی ساختارهای اقتصادی، اصلاح ناترازی‌های مزمن در حوزه انرژی، بودجه و نظام بانکی و افزایش بهره‌وری همراه باشد. از نگاه آنان، بازگشت به همان الگوهایی که اقتصاد ایران را به وضعیت کنونی رسانده‌اند، تنها به بازتولید مشکلات گذشته منجر خواهد شد.

خبر مرتبط

خودرویی ها قرمز پوش شدند؛ خروج بخشی از نمادها از صف خرید +فیلم

در بازار معاملات بورس امروز همچنان ۷۶ درصد نمادها در محدوده مثبت به کار خود پایان دادند که نشان‌دهنده برتری جریان تقاضا در بازار است.

در کنار این مباحث، موضوع آمایش سرزمینی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که بازسازی زیرساخت‌ها و صنایع باید با توجه به محدودیت‌های آب، انرژی، محیط‌زیست و مزیت‌های جغرافیایی کشور انجام شود. همچنین توسعه اقتصاد دریامحور، اصلاح جانمایی برخی صنایع و بازنگری در زنجیره‌های تامین از جمله پیشنهادهایی است که می‌تواند به افزایش کارایی سرمایه‌گذاری‌های آینده کمک کند.

در عین حال، برخی اقتصاددانان تاکید دارند که پیش‌شرط هرگونه بازسازی موفق، کاهش نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی، بهبود روابط خارجی، رفع موانع تجارت و ایجاد افق روشن برای سرمایه‌گذاری است. تجربه کشورهای مختلف نیز نشان داده است که دوره‌های پس از بحران، زمانی به موفقیت می‌رسند که به فرصتی برای اصلاحات ساختاری و نوسازی نهادها تبدیل شوند.

شاید مهم‌ترین پیام این دیدگاه‌ها آن باشد که بازسازی واقعی از ساختمان‌ها و کارخانه‌ها آغاز نمی‌شود؛ بلکه از اصلاح شیوه تصمیم‌گیری، تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش اعتماد عمومی و بازنگری در مسیر توسعه کشور شروع می‌شود. اگر چنین فرصتی به درستی مدیریت شود، بحران امروز می‌تواند به نقطه آغاز فردایی متفاوت برای اقتصاد ایران تبدیل شود.

چشم‌انداز اقتصاد جهانی از نظر اقتصاددانان ارشد

چشم‌انداز اقتصاددانان ارشد جهان در ماه مه ۲۰۲۶ با لحنی بدبینانه‌تر نسبت به نسخه ژانویه منتشر شده است. این گزارش که بر پایه مشورت‌ها و پاسخ‌های نظرسنجی از اعضای «جامعه اقتصاددانان ارشد» در مجمع جهانی اقتصاد تهیه شده، به بررسی اقتصاد جهانی می‌پردازد که در پی تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه و بسته شدن تنگه هرمز دچار آشفتگی شده است. انتظارات مربوط به رشد اقتصادی به‌طور قابل توجهی تضعیف شده‌اند؛ زیرا اختلال در زنجیره‌های تامین، افزایش قیمت انرژی و مواد غذایی و تشدید نوسانات مالی، هم فشارهای تورمی را تقویت کرده و هم سطح اعتماد را کاهش داده‌اند.

این گزارش همچنین بر افزایش واگرایی میان مناطق مختلف جهان تاکید می‌کند. انتظار می‌رود ایالات متحده و هند همچنان از رشد اقتصادی متوسط تا قوی برخوردار باشند، هرچند هر دو کشور با فشارهای تورمی تازه‌ای مواجه شده‌اند. در همین حال، چشم‌انداز چین تا حدودی بهبود یافته است. اروپا با رشد ضعیف‌تر، شوک‌های ناشی از انرژی و افزایش خطر رکود تورمی روبه‌روست و جنوب شرق آسیا اگرچه در مقایسه با سایر مناطق از تاب‌آوری بیشتری برخوردار است، اما همچنان در برابر افزایش هزینه واردات انرژی و مواد غذایی آسیب‌پذیر باقی مانده است.

این نسخه از گزارش همچنین بررسی می‌کند که شرکت‌های چندملیتی چگونه در محیطی که ریسک‌ها بیش از گذشته پراکنده و پیچیده شده‌اند، در حال بازتنظیم سرمایه‌گذاری‌ها و زنجیره‌های تامین خود هستند. بر اساس ارزیابی‌ها، ایالات متحده، هند و کشورهای جنوب شرق آسیا جذاب‌ترین مقاصد برای فعالیت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری به شمار می‌روند.

در نهایت، هوش مصنوعی همچنان یکی از منابع اصلی خوش‌بینی در اقتصاد جهانی محسوب می‌شود؛ هرچند اکنون انتظار می‌رود دستاوردهای آن در زمینه افزایش بهره‌وری، با سرعتی کمتر و به شکلی نامتوازن‌تر از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد، محقق شوند.

آیا سرمایه گذاری در هوش مصنوعی واقعا GDP آمریکا رو افزایش داده است؟ 

در حالی که بسیاری از تحلیلگران از کند شدن اقتصاد آمریکا سخن می‌گویند، برخی اقتصاددانان معتقدند مشکل دقیقا برعکس است؛ شاید ابزارهای آماری هنوز نتوانسته‌اند اثر واقعی انقلاب هوش مصنوعی را در محاسبه رشد اقتصادی ثبت کنند.

در دو سال گذشته، موجی کم‌سابقه از سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی شکل گرفته است. شرکت‌ها صدها میلیارد دلار صرف خرید تراشه‌های پیشرفته، توسعه سرورها و ساخت دیتاسنترها کرده‌اند. سهم سرمایه‌گذاری در تجهیزات کامپیوتری و نرم‌افزار نیز در اقتصاد آمریکا به سرعت در حال افزایش است و به یکی از مهم‌ترین محرک‌های رشد تبدیل شده است.

اما بحث اصلی فراتر از حجم سرمایه‌گذاری‌هاست. برخی پژوهشگران می‌گویند همان‌طور که در گذشته افزایش قدرت پردازش تراشه‌ها به‌خوبی در آمارها منعکس نمی‌شد، امروز نیز ارزش واقعی خدمات هوش مصنوعی به‌درستی اندازه‌گیری نمی‌شود. در شرایطی که هزینه استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی به شدت کاهش یافته و کیفیت آنها به شکل چشمگیری افزایش پیدا کرده، ممکن است بخش مهمی از رشد اقتصادی «پنهان» مانده باشد.

بر اساس برخی برآوردها، هزینه محاسبات مرتبط با هوش مصنوعی در آمریکا از ۳۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۲۱۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده، در حالی که قیمت خدمات هوش مصنوعی حدود ۹۴ درصد کاهش یافته است. به بیان دیگر، با هر دلار هزینه، حجم بسیار بیشتری از خدمات و خروجی‌های دیجیتال تولید می‌شود.

با این حال، یک پرسش اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده است: چه میزان از این خروجی‌ها واقعا ارزش اقتصادی ایجاد می‌کنند؟ آیا هوش مصنوعی بهره‌وری شرکت‌ها را متحول کرده یا بخش مهمی از آن صرف تولید محتوا و فعالیت‌هایی می‌شود که اثر اقتصادی محدودی دارند؟

آنچه روشن است این است که جهان در میانه یکی از بزرگ‌ترین موج‌های سرمایه‌گذاری فناوری تاریخ قرار گرفته است؛ موجی که نه تنها ارزش شرکت‌هایی مانند انویدیا را متحول کرده، بلکه شاید در آینده حتی تعریف ما از رشد اقتصادی و شیوه اندازه‌گیری آن را نیز تغییر دهد.

چرا پژو به مونتاژکار برقی‌های چین تبدیل شد؟

خروج شرکت پژو از بازار ایران پس از تشدید تحریم‌ها، فضا را برای ورود گسترده و بی‌رقیب خودروسازان نوظهور چینی فراهم کرد؛ حضوری که  تا به امروز در سطحی‌ترین شکل ممکن، یعنی مونتاژ قطعات منفصله و با کمترین میزان انتقال دانش فنی یا عمق‌بخشی به تولید داخلی باقی مانده است.

اما بررسی جدیدترین تحولات زنجیره تأمین در قاره اروپا، تضادی راهبردی و تلخ را با مدل توسعه صنعتی ما آشکار می‌سازد. گروه خودروسازی استلانتیس  به عنوان مالک برندهای بااصالتی چون پژو، فیات و سیتروئن، خطوط تولید بزرگ خود در اسپانیا را در اختیار برند چینی «لیپ‌موتور»  قرار داده تا مدل جدید B۰۵ را روانه بازار کند. هدف غربی‌ها از این اقدام، نه یک مونتاژکاری ساده، بلکه جذب پلتفرم‌های پیشرفته (نظیر LEAP ۳.۰) و مهندسی برقی چین برای بقا در رقابت آینده است.

مقایسه این دو رویکرد نشان می‌دهد که چگونه یک ساختار پویا از ظرفیت‌های رقیب برای ارتقای تکنولوژی خود استفاده می‌کند، در حالی که ساختار انحصاری، بازار خود را صرفاً به بستری برای سود بازرگانی طرف خارجی تبدیل می‌سازد.

تندروها علیه مذاکره؛ انتقاداتی که از برجام تا امروز تکرار شده است

هر بار که در سیاست خارجی ایران روزنه‌ای برای گفت‌وگو و کاهش تنش باز می‌شود، همزمان صدای مخالفانی بلند می‌شود که نه فقط با محتوای مذاکرات، بلکه با اصل مذاکره مشکل دارند. این الگو، محدود به امروز نیست؛ از دوران مذاکرات هسته‌ای و برجام تا گفت‌وگوهای اخیر، چهره‌ها تغییر کرده‌اند اما نوع مواجهه با مذاکره‌کنندگان تقریباً ثابت مانده است.

زمانی محمدجواد ظریف و تیم او هدف حملات قرار داشتند؛ امروز عباس عراقچی، محمدباقر قالیباف و دیگر چهره‌های حاضر در مسیر گفت‌وگو با انتقادها و اتهاماتی مشابه روبه‌رو هستند. در این میان، برخی منتقدان معتقدند مسئله اصلی برای این جریان‌ها نه جزئیات توافق‌ها، بلکه مخالفت با اصل گفت‌وگو و کاهش تنش با غرب است.

در ادبیات روابط بین‌الملل، انسجام داخلی یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های موفقیت در مذاکرات است. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران هشدار می‌دهند که رقابت‌های سیاسی داخلی نباید به عاملی برای تضعیف منافع ملی در عرصه دیپلماسی تبدیل شود.

اما پرسش مهم همچنان پابرجاست: اگر در مقطع حساس کنونی، فشارهای سیاسی داخلی مسیر توافق احتمالی را دشوارتر کند و کشور بار دیگر در مسیر تنش و رویارویی قرار گیرد، مسئولیت هزینه‌های آن بر عهده چه کسانی خواهد بود؟

آیا اورانیوم ایران به خارج از کشور منتقل می‌شود؟

اورانیوم، انرژی هسته‌ای، غنی‌سازی؛ واژه‌هایی که سال‌هاست از تیتر اخبار ایران کنار نمی‌روند و هر بار با موجی تازه از تنش و ابهام دوباره به صدر بازمی‌گردند. در شرایطی که منطقه در سال‌های اخیر بی‌ثبات‌تر شده و حتی ایران در کمتر از یک سال دو درگیری جدی را پشت سر گذاشته، پرونده هسته‌ای همچنان اصلی‌ترین نقطه اختلاف میان تهران و واشنگتن باقی مانده است. محور این اختلاف هم روشن است: سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران. برآوردهای پیش از حملات اخیر به تأسیسات هسته‌ای، از وجود حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد و ۱۸۴ کیلوگرم با غنای ۲۰ درصد در ایران حکایت داشت؛ اعدادی که امروز وضعیت دقیق آن‌ها در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

در این میان، بحث‌هایی درباره آینده این ذخایر دوباره بالا گرفته است. برخی گزارش‌ها از احتمال انتقال آن‌ها به کشورهایی مانند چین یا روسیه سخن گفته‌اند، سناریویی که از سوی ایران رد شده است. در سوی دیگر، مواضع متغیر دونالد ترامپ نیز بر پیچیدگی ماجرا افزوده؛ از اصرار بر خروج اورانیوم از ایران تا پیشنهاد رقیق‌سازی در داخل کشور، و سپس بازگشت دوباره به مواضع سخت‌گیرانه‌تر.

در این فضای مبهم، نام قزاقستان بار دیگر وارد معادله شده است. کشوری که پیش‌تر در توافقات هسته‌ای ایران نیز نقش غیرمستقیم داشت و امروز دوباره به‌عنوان گزینه‌ای برای میزبانی احتمالی ذخایر اورانیوم مطرح می‌شود. قزاقستان نه‌تنها به دلیل موقعیت جغرافیایی و روابط متوازن با قدرت‌های بزرگ، بلکه به‌خاطر جایگاهش در صنعت جهانی اورانیوم اهمیت ویژه‌ای دارد. این کشور حدود ۴۰ درصد تولید جهانی اورانیوم را در اختیار دارد و حتی میزبان بانک سوخت هسته‌ای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است؛ نهادی که برای تضمین دسترسی کشورها به سوخت هسته‌ای در شرایط بحرانی ایجاد شده است.

اما فراتر از جزئیات فنی، مسئله به یک رقابت ژئوپلیتیک بزرگ‌تر گره خورده است. آسیای میانه، با وجود ظاهر کم‌اهمیتش، به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از میدان‌های اصلی رقابت قدرت‌هاست؛ جایی میان چین، روسیه و آمریکا. همان‌طور که «بازی بزرگ» قرن نوزدهم میان امپراتوری‌ها سرنوشت منطقه را شکل داد، امروز نیز بسیاری معتقدند نسخه جدیدی از همان رقابت در حال شکل‌گیری است. در چنین چارچوبی، پرونده اورانیوم ایران تنها یک موضوع فنی نیست، بلکه بخشی از یک بازی بزرگ‌تر است که آینده توازن قدرت در منطقه را رقم خواهد زد.