نگرانی اروپا از هجوم صنعتی چین

گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمد امین مکرمی: رقابت اقتصادی میان چین و اروپا وارد مرحله تازه‌ای شده است. اگر تا چند سال پیش نگرانی اصلی بروکسل ورود مستقیم کالاهای ارزان‌قیمت چینی به بازارهای اروپایی بود، اکنون سیاستگذاران اروپایی با چالشی پیچیده‌تر روبه‌رو شده‌اند؛ انتقال ظرفیت تولید چین به کشورهای ثالث و استفاده از آنها به عنوان سکوی صادراتی به اروپا. در این میان، مراکش به یکی از مهم‌ترین نقاط تمرکز این استراتژی تبدیل شده است.

در سال‌های اخیر شرکت‌های چینی میلیاردها دلار در صنایع خودروسازی، باتری و قطعات خودرو در مراکش سرمایه‌گذاری کرده‌اند. شهرک‌های صنعتی جدید در اطراف بندر طنجه به سرعت در حال گسترش هستند و ده‌ها شرکت چینی در حال  خطوط تولید خود برای تامین نیاز صنعت خودروی اروپا را راه اندازی می کنند. این روند در نگاه نخست نشانه‌ای از توسعه صنعتی مراکش به شمار می‌رود، اما در بروکسل نگرانی‌های جدی ایجاد کرده است.

براساس گزارش فایننشال تایمز، مقام‌های اتحادیه اروپا معتقدند بخشی از مازاد ظرفیت تولید چین اکنون از طریق سرمایه‌گذاری در کشورهای دیگر به بازارهای جهانی منتقل می‌شود. از نگاه آنها، مراکش می‌تواند به پلی برای ورود کالاهایی تبدیل شود که هرچند در ظاهر ساخت مراکش هستند، اما بخش مهمی از مواد اولیه، فناوری و سرمایه آنها از چین تامین شده است.

این نگرانی در شرایطی تشدید شده که اتحادیه اروپا طی سال‌های اخیر برای محافظت از صنایع داخلی خود تعرفه‌های سنگینی بر برخی کالاهای چینی، به‌ویژه خودروهای برقی، اعمال کرده است. بروکسل نگران است که بخشی از این محدودیت‌ها از طریق تولید در کشورهای ثالث دور زده شود و کالاهای چینی با برچسب کشورهای دیگر وارد بازار اروپا شوند.

دلیل حساسیت اروپا تنها رقابت تجاری نیست. اقتصادهای بزرگ اروپایی، به‌ویژه آلمان، طی سال‌های اخیر با کاهش رقابت‌پذیری صنعتی و افزایش هزینه‌های تولید مواجه شده‌اند. در چنین شرایطی ورود محصولات ارزان‌تر به بازار می‌تواند فشار بیشتری بر تولیدکنندگان اروپایی وارد کند. به همین دلیل بسیاری از سیاستگذاران اروپایی توسعه سریع حضور چین در مراکش را صرفا یک سرمایه‌گذاری خارجی معمولی نمی‌دانند، بلکه آن را بخشی از یک تحول بزرگ‌تر در زنجیره تامین جهانی ارزیابی می‌کنند.

در مقابل، مراکش این سرمایه‌گذاری‌ها را فرصتی تاریخی برای توسعه اقتصادی خود می‌داند. این کشور با ارائه معافیت‌های مالیاتی، نیروی کار جوان، دسترسی به انرژی‌های تجدیدپذیر و شبکه گسترده توافقنامه‌های تجارت آزاد توانسته به مقصدی جذاب برای سرمایه‌گذاران خارجی تبدیل شود. نزدیکی جغرافیایی به اروپا نیز مزیت مهم دیگری است که هزینه‌های حمل‌ونقل را کاهش می‌دهد و دسترسی به بازارهای اروپایی را آسان‌تر می‌کند.

شرکت‌های چینی نیز تاکید دارند که حضور آنها در مراکش صرفا برای دور زدن تعرفه‌ها نیست. به گفته مدیران این شرکت‌ها، سرمایه‌گذاری‌های جدید بخشی از زنجیره تامین صنعت خودروهای برقی اروپا را تکمیل می‌کند و به کاهش هزینه‌ها و افزایش کارایی کمک خواهد کرد. آنها معتقدند همکاری میان شرکت‌های چینی، مراکشی و اروپایی می‌تواند به سود همه طرف‌ها باشد.

با این حال، حجم سرمایه‌گذاری‌های اعلام‌شده باعث شده تردیدها در اروپا افزایش یابد. تنها از زمان همه‌گیری کرونا تاکنون حدود ۶ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری چینی در مراکش اعلام شده است. پروژه‌های بزرگ تولید باتری، قطعات خودرو و مواد اولیه مورد نیاز صنعت خودروهای برقی نشان می‌دهد پکن نگاه بلندمدتی به این کشور شمال آفریقا دارد.

برخی تحلیلگران معتقدند چین در حال ایجاد یک زنجیره صنعتی کامل در مراکش است؛ زنجیره‌ای که از مواد خام مورد نیاز باتری‌ها آغاز می‌شود و تا تولید نهایی و صادرات به اروپا ادامه می‌یابد. وجود ذخایر بزرگ فسفات در مراکش، که یکی از مواد مهم در صنایع مرتبط با باتری است، بر جذابیت این کشور برای سرمایه‌گذاران چینی افزوده است.

در عین حال، مراکش نمی‌تواند نگرانی‌های اروپا را نادیده بگیرد. اتحادیه اروپا بزرگ‌ترین شریک تجاری این کشور است و بخش مهمی از صادرات مراکش به بازارهای اروپایی می‌رود. به همین دلیل مقام‌های مراکشی تلاش می‌کنند اطمینان دهند که قوانین مبدا کالاها رعایت می‌شود و مناطق صنعتی این کشور به مسیر غیررسمی ورود محصولات چینی به اروپا تبدیل نخواهند شد.

با وجود این اطمینان‌بخشی‌ها، بحث در بروکسل همچنان ادامه دارد. اتحادیه اروپا در حال بررسی ابزارهای جدیدی برای حمایت از صنایع خود و مقابله با دور زدن تعرفه‌هاست. در صورت تصویب مقررات جدید، ممکن است محدودیت‌های بیشتری برای محصولاتی اعمال شود که از یارانه‌های دولتی یا مزیت‌های غیررقابتی بهره‌مند هستند.

آنچه امروز در مراکش در حال شکل‌گیری است، فراتر از یک موج سرمایه‌گذاری خارجی است. این کشور به یکی از میدان‌های اصلی رقابت اقتصادی میان چین و اروپا تبدیل شده؛ رقابتی که نه‌تنها آینده صنعت خودروهای برقی، بلکه مسیر زنجیره‌های تامین جهانی را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد. برای اروپا، پرسش اصلی این است که آیا مراکش به شریک صنعتی این قاره تبدیل خواهد شد یا به دروازه‌ای برای گسترش نفوذ صنعتی چین در بازارهای اروپایی./