کشته شدن یک چوپان عراقی پرده از یک راز پنهان در بیابانهای غرب عراق برداشت؛
افشای ردپای نظامی اسرائیل در دل صحرا
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- ابوذر باقی: عبور وانت باری که ساعت دو بعدازظهر روز سوم مارس در بیابانهای ناهموار غرب عراق در حال تردد بود، برای ساکنان یک اردوگاه بادیهنشین صحنهای آشنا به شمار میرفت؛ وانت یک چوپان محلی که به سمت نزدیکترین شهر یعنی النخیب در حرکت بود.
اما کشف این خودرو چند ساعت بعد، در حالی که غرق در آتش بود و با گلوله سوراخسوراخ شده بود، اصلاً یک اتفاق عادی نبود. به گفته سه شاهد عینی از این اردوگاه، یک بالگرد این وانت را تعقیب کرده و آنقدر به سمت آن شلیک کرد تا خودرو در میان شنها متوقف شد.
به گزارش نیویورک تایمز، این حمله مرگبار زمانی رخ داد که عواد الشمری، جوان ۲۹ ساله، برای خرید مواد غذایی راهی شده بود. او به جای بازگشت به خانه، بهطور اتفاقی با یک پایگاه نظامی کاملاً محرمانه اسرائیل در دل بیابانهای عراق مواجه شد؛ کشفی که خانوادهاش معتقدند به قیمت جانش تمام شد.
کشف الشمری در نهایت فاش کرد که چگونه عراق برای بیش از یک سال، میزبان دو پایگاه مخفی بوده که بهطور متناوب توسط اسرائیل اداره میشدند. الشمری در فاصلهای بین آغاز این سفر شوم و پایان وحشتناک آن، با فرماندهی نظامی منطقه در عراق تماس گرفته بود تا آنچه را دیده است گزارش دهد: سربازان، بالگردها و چادرهایی که در اطراف یک باند فرود تجمع کرده بودند. به گفته مقامات ارشد عراقی و منطقهای، اسرائیل در حال اداره پایگاهی در آنجا بود تا از عملیات نظامی خود علیه شریک منطقهای بغداد، یعنی ایران، پشتیبانی کند.
پیش از این، وال استریت ژورنال از حضور یک پایگاه اسرائیلی در عراق خبر داده بود. اما مقامات عراقی گفتند که پایگاه دوم و فاشنشده دیگری نیز در صحرای غربی عراق وجود داشته است.
به گفته مقامات امنیتی منطقه، پایگاهی که الشمری با آن روبه رو شد، پیش از جنگ کنونی میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران ایجاد شده بود و در جریان جنگ ۱۲ روزه علیه تهران در ژوئن ۲۰۲۵ مورد استفاده قرار گرفت. یکی از مقامات منطقهای گفت که نیروهای اسرائیلی از اواخر سال ۲۰۲۴ آمادهسازی برای ساخت این پایگاه موقت را آغاز و سایتهای دورافتادهای را برای عملیات در درگیریهای آینده شناسایی کردند.
شاهدان مرگ الشمری با اشاره به نگرانیهای امنیتی، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند. بیشتر مقاماتی که درباره پایگاههای اسرائیل گفت وگو کردند نیز به دلیل حساسیت بالای این موضوع امنیتی، بر ناشناس ماندن خود اصرار داشتند. اطلاعاتی که آنها به اشتراک گذاشتند نشان میدهد که واشنگتن از ژوئن ۲۰۲۵ یا احتمالاً پیش از آن، از وجود حداقل یکی از این پایگاهها (همان پایگاهی که الشمری بهطور اتفاقی کشف کرد) مطلع بوده است. این به احتمال زیاد بدان معناست که دیگر متحد کلیدی بغداد، یعنی ایالات متحده، این واقعیت را که نیروهای متخاصم در خاک عراق حضور دارند، از بغداد پنهان کرده است.
وعد القدو، قانونگذار عراقی که در یک جلسه توجیهی محرمانه پارلمان درباره این پایگاه حضور داشت، گفت: «این نشاندهنده بیتوجهی آشکار به حاکمیت عراق، دولت و نیروهای آن و همچنین کرامت مردم عراق است».
مقامات منطقهای گفتند که نقش آمریکا در امنیت عراق، بخشی از محاسبات اسرائیل در تصمیمگیری برای فعالیت مخفیانه و ایمن در عراق بوده است. به گفته دو مقام امنیتی عراق، در هر دو جنگ کوتاه سال گذشته و درگیری کنونی، واشنگتن عراق را مجبور کرد تا رادارهای خود را برای محافظت از هواپیماهای آمریکایی خاموش کند که این امر بغداد را برای شناسایی فعالیتهای خصمانه، بیشتر به نیروهای آمریکایی وابسته کرد. افشای این پایگاهها پرسش های ناخوشایندی را نیز در مورد عراق مطرح میکند. از جمله اینکه: آیا نیروهای این کشور واقعاً از حضور بیگانگان بیخبر بودند تا اینکه یک چوپان آن را فاش کرد؟ یا میدانستند اما ترجیح دادند آن را نادیده بگیرند؟
هر دو احتمال نشان میدهد که چگونه عراق، که مدتهاست در کشمکش میان واشنگتن و تهران گرفتار شده، همچنان قادر به اعمال کنترل کامل بر قلمرو خود نیست. القدو گفت: «موضع رهبران امنیتی ما شرمآور است».
سرلشکر علی الحمدانی، فرمانده نیروهای فرات غربی ارتش عراق، گفت که ارتش بیش از یک ماه قبل از کشف این چوپان، به حضور اسرائیل در صحرا مشکوک شده بود. او گفت: «تا به امروز، دولت در این باره سکوت کرده است». دولت عراق که تأیید وجود پایگاههای اسرائیلی برایش بسیار پرمخاطره است، هنوز این پایگاهها را به رسمیت نشناخته است. عراق هیچ رابطه دیپلماتیکی با اسرائیل ندارد و مردمش، اسرائیل را یک دشمن میدانند. سپهبد سعد معن، سخنگوی نیروهای امنیتی عراق، به نیویورک تایمز گفت که عراق «هیچ اطلاعاتی در مورد مکان هیچ پایگاه نظامی اسرائیلی ندارد».
افزایش خشم در عراق بر سر این افشاگریها میتواند تلاشهای ایالات متحده برای مهار نفوذ ایران در عراق را تهدید کند. دو مقام امنیتی منطقه گفتند پایگاهی که الشمری وجود آن را فاش کرد، توسط اسرائیل برای پشتیبانی هوایی، سوختگیری و ارائه درمانهای پزشکی استفاده میشد. این پایگاه برای کوتاه کردن مسافتی که هواپیماهای اسرائیلی باید برای رسیدن به ایران طی میکردند، ایجاد شده بود.
هدف از آن تنها یک حضور موقت برای کمک به عملیات نظامی بود؛ مانند عملیاتهای جنگ ژوئن ۲۰۲۵ که به گفته این دو مقام منطقهای، این پایگاه در آن زمان بسیار مفید واقع شد. سپهبد ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، در سخنرانی خود پس از جنگ سال گذشته گفت که موفقیت عملیاتهای اسرائیل «از جمله از طریق یکپارچگی و فریبکاری نیروهای هوایی و کماندوهای زمینی» امکانپذیر شد.
فرماندهی مرکزی پنتاگون (سنتکام) که بر عملیاتها در خاورمیانه نظارت دارد، از اظهارنظر درباره عملیات اسرائیل در عراق خودداری کرد. اما فرماندهان ارشد پیشین ارتش آمریکا، مقامات پنتاگون و دیپلماتهای آمریکایی که در منطقه خدمت کردهاند، گفتند با توجه به روابط نزدیک ارتش آمریکا و اسرائیل، غیرقابل تصور است که فرماندهی مرکزی از حضور اسرائیل در غرب عراق بیخبر بوده باشد.
به گفته ژنرال الحمدانی، فرمانده منطقه، جوامع بادیهنشین در صحرای غربی عراق هفتهها بود که فعالیتهای نظامی غیرمعمولی را به فرماندهی منطقهای عراق گزارش میدادند.
او گفت که ارتش تصمیم گرفت نزدیک نشود و در عوض، از راه دور اقدام به «نظارت و پایش» نیروهایی کرد که فرماندهان مشکوک بودند اسرائیلی باشند. آنها از همتایان آمریکایی خود درخواست اطلاعات کردند، اما پاسخی دریافت نکردند.
به گفته پسرعموی عوادالشمری و سرلشکر فهیم القریطی، سخنگوی فرماندهی عملیات منطقهای کربلا، در روزی که الشمری با نیروهای خارجی روبه رو شد، با مقامات محلی تماس گرفت. به گفته ژنرال القریطی و خانواده الشمری، مدت کوتاهی پس از آن، ارتش و بستگانش ارتباط خود را با او از دست دادند. خانوادهاش دو روز جست وجو کردند تا اینکه بادیهنشینانی را یافتند که شاهد قتل او بودند و دریافتند چه بر سر او آمده است.
امیر، پسرعموی او گفت: «به ما گفتند که یک وانت سوخته شبیه ماشین عواد آنجاست، اما هیچکس جرأت نکرد به آنجا برود. وقتی به آنجا رسیدیم، ماشین و جسد سوخته را پیدا کردیم».
خانوادهاش عکسهایی از جسد غرق به خون او که سر و انگشتانش سیاه شده بود، و وانت سوختهاش را به اشتراک گذاشتند. آنها جسد او را در کنار خودرو، زیر یک سنگ قبر خاکستری ساده دفن کردند. به گفته ژنرال القریطی و ژنرال الحمدانی، یک روز پس از گزارش چوپان، فرماندهی منطقهای عراق یک گروه شناسایی اعزام کرد. بر اساس بیانیهای که یک روز بعد توسط فرماندهی عملیات مشترک عراق منتشر شد، با نزدیک شدن واحدها به منطقه، آنها هدف شلیک قرار گرفتند.
پیش از آنکه واحدها تصمیم به عقبنشینی بگیرند، یک سرباز کشته شد، دو نفر زخمی شدند و دو وسیله نقلیه بمباران شد. مقامات ارشد امنیتی عراق در بغداد در تلاش بودند تا بفهمند چه اتفاقی افتاده است. دو مقام ارشد گفتند که تلاشهای آنها بارها توسط فرماندهان ارشد نظامی که این حادثه را کماهمیت جلوه میدادند، بینتیجه ماند.
در مجامع عمومی، فرماندهی عملیات مشترک عراق اعلام کرد که نیروهای «خارجی» به سربازان آنها حمله کردهاند و گفت که به شورای امنیت سازمان ملل شکایت کرده است. به گفته ژنرال الحمدانی و دو مقام ارشد عراقی، در محافل خصوصی، ژنرال عبدالامیر یارالله، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح عراق، با همتایان خود در ارتش آمریکا تماس گرفت. ژنرال الحمدانی گفت: «آنها تأیید کردند که این نیرو، آمریکایی نیست. بنابراین فهمیدیم که اسرائیلی است».
در ۸ مارس، چهار روز پس از حمله به سربازان عراقی، پارلمان عراق رهبران نظامی را موظف کرد تا یک گزارش محرمانه ارائه دهند. قانونگذارانی که حضور داشتند گفتند نمیتوانند جزئیات را فاش کنند. اما یکی از آنها به نام حسن فدعم، به تایمز گفت که اسرائیل حداقل یک پایگاه دیگر در داخل عراق ایجاد کرده است.
او گفت: «پایگاه النخیب تنها پایگاهی است که کشف شده است».
یک مقام دیگر عراقی نیز وجود پایگاه دوم را تأیید کرد، بدون اینکه مکانی را مشخص کند و فقط گفت این پایگاه نیز در یک منطقه بیابانی غربی است. به گفته یک مقام ارشد پیشین و یک مقام ارشد فعلی عراق، پروتکلهای رسمی ایجاب میکند که واشنگتن بغداد را از هرگونه فعالیت در خاک عراق مطلع کند.
این مقامات گفتند که این بدان معناست که واشنگتن یا فعالیت اسرائیل را پنهان کرده است، یا به فرماندهی عالی عراق درباره این عملیاتها اطلاع داده و آنها این موضوع را مخفی نگه داشتهاند. با این حال، این مقامات معتقد بودند که بسیار بعید است رهبران عراقی تا پیش از افشای این موضوع توسط چوپان، از اسرائیلی بودن این حضور مطلع بوده باشند و به احتمال زیاد تصور میکردند که این سایتها آمریکایی هستند.
از زمان تهاجم آمریکا به عراق در سال 2003، بغداد برای یک ایجاد یک توازن سیاسی میان اشغالگر پیشین خود، یعنی واشنگتن، و همسایه قدرتمندش، ایران، تلاش کرده است. دولت ترامپ فشار عظیمی بر عراق وارد کرده تا نفوذ ایران را مهار کند. به طور خاص، واشنگتن از عراق میخواهد چهرههای شبهنظامی همسو با ایران را خلع سلاح کرده و مانع از ایفای نقش آنها در دولت و نیروهای امنیتی شود. سالها، رهبران عراقی قادر یا مایل به انجام این کار نبودند که این امر موجب افزایش تنشها با واشنگتن شد.
«رمزی ماردینی»، بنیانگذار Geopol Labs - یک شرکت مشاوره ریسک مستقر در خاورمیانه - گفت که پایگاههای اسرائیل در عراق، تعادلی را که از قبل متزلزل بود، در معرض خطر بیشتری قرار میدهد.
او گفت: «اکنون خطر آن وجود دارد که تعامل با ایالات متحده به عنوان همسویی با اسرائیل در نظر گرفته شود». در حال حاضر پایگاه اسرائیل در النخیب دیگر فعال نیست. وضعیت دیگر پایگاه اسرائیل در عراق نیز نامشخص است.
خانواده چوپان میگویند که قتل او نادیده گرفته شده است. امیر، پسرعموی او گفت: «آنها از دولت میخواهند در مورد این حادثه و دلیل وقوع آن تحقیق کند. آنها میخواهند به حقوق او احترام گذاشته شود».
گزارش کامل را در شماره امروز دوشنبه ۲۸ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ روزنامه دنیای اقتصاد بخوانید.
