مسائل کلیدی شکلدهنده نشست چین در دیدار ترامپ و شی؛
ترامپ در پکن به دنبال چیست؟
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- نسیم بنایی: الجزیره در گزارشی شرح داده که ترامپ و شی در حالی دیدار میکنند که تجارت، تایوان و جنگ علیه ایران بر این نشست پرریسک آمریکا و چین سایه انداخته است.
رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، به منظور برگزاری نشستی مهم با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، وارد پکن شده است. این دیدار پس از هفتهها تلاش ناموفق آمریکا برای متقاعد کردن چین به کمک در بازگرداندن ایران به میز مذاکره و کاهش تنشها در ناحیه تنگه هرمز انجام میشود.
رهبران دو اقتصاد بزرگ جهان قرار است روزهای پنجشنبه و جمعه دیدار کنند. این نخستین سفر ترامپ به چین از سال ۲۰۱۷ است و انتظار میرود گفتوگوها بر موضوعاتی مانند تجارت، مناقشه تایوان، هوش مصنوعی و جنگ مربوط به ایران متمرکز باشد.
چرا نشست ترامپ و شی اهمیت دارد؟
نشست ترامپ و شی، یک دیدار سطح بالا میان رهبران دو اقتصاد بزرگ جهان است و در شرایطی برگزار میشود که تنشها میان آمریکا و چین بر سر تجارت، فناوری، تایوان و جنگ علیه ایران در حال افزایش است.
این نشست از چند جهت اهمیت ویژه دارد. ترامپ نخستین رهبر آمریکا در نزدیک به یک دهه اخیر است که به چین سفر میکند. همچنین این دیدار در زمانی برگزار میشود که عدم قطعیتهای ژئوپولیتیکی و اقتصادی در سطح جهان افزایش یافته است. این ملاقات قرار بود اوایل سال جاری برگزار شود اما به دلیل جنگ آمریکا با ایران به تعویق افتاد.
ترامپ پیش از ترک آمریکا به مقصد پکن گفت که با شی درباره ایران «گفتوگویی طولانی» خواهد داشت، اما تأکید کرد که تجارت همچنان محور اصلی سفر خواهد بود.
سالوادور سانتینو رگیلمه، استاد روابط بینالملل در دانشگاه لیدن، میگوید: «تجارت همچنان از نظر سیاسی بسیار مهم است، بهویژه برای ترامپ، زیرا به رقابت میان کشورها زبانی میدهد که رأیدهندگان بهراحتی آن را درک میکنند. با این حال، درگیری عمیقتر بر سر سلسلهمراتب قدرت، مشروعیت و معماری آینده نظم جهانی است.»
او افزوده است که دو کشور همچنان در رابطهای گرفتار هستند که از یک سو رقابت راهبردی و از سوی دیگر وابستگی اقتصادی عمیق آن را شکل داده است.
به گفته او: «ایالات متحده هنوز به ظرفیت تولید و همچنین تولید ارزان چین وابستگی زیادی دارد، در حالی که چین هم به دسترسی به مصرفکنندگان آمریکایی، فناوری، بازارهای سرمایه و ثبات گستردهتر اقتصاد جهانی مبتنی بر دلار وابسته است.»
او اضافه کرده است: «این همان پارادوکس رقابت آمریکا و چین است: هر دو طرف خواهان استقلال بیشتر هستند، اما همچنان به ساختاری از وابستگی متقابل گره خوردهاند که هیچیک نمیتواند بدون آسیب دیدن خود آن را بهسادگی از بین ببرد.»
مهمترین مسائل در نشست ترامپ و شی
تحلیلگران میگویند آمریکا و چین با اولویتهای متفاوتی وارد این نشست میشوند.
انتظار میرود ترامپ تمرکز زیادی بر تجارت داشته باشد تا بتواند پیش از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر دستاوردهای اقتصادی قابل ارائهای به رأیدهندگان نشان دهد. واشنگتن از چین خواسته خرید کالاهای آمریکایی از جمله هواپیماهای بوئینگ، گوشت گاو و سویا را افزایش دهد و همچنین همکاریهای سرمایهگذاری و تجاری بیشتری ایجاد کند.
در مقابل، پکن احتمالاً از آمریکا خواهد خواست محدودیتها بر صادرات نیمهرساناهای پیشرفته را کاهش دهد و از اقداماتی که دسترسی چین به فناوریهای حیاتی تولید تراشه را محدود کردهاند، عقبنشینی کند.
موضوع تایوان هم احتمالاً یکی از حساسترین مسائل در این نشست خواهد بود. ترامپ همچنین گفته قصد دارد پرونده جیمی لای، سرمایهدار رسانهای هنگکنگ و فعال طرفدار دموکراسی را که اوایل امسال طبق قانون امنیت ملی چین به زندان محکوم شد، مطرح کند.
علاوه بر اختلافات دوجانبه، دو رهبر احتمالاً درباره جنگ آمریکا علیه ایران، تنشها در تنگه هرمز و خطرات رو به افزایش مرتبط با هوش مصنوعی هم گفتوگو خواهند کرد.
فناوری در برابر عناصر کمیاب
فناوری و زنجیرههای تأمین نیز از موضوعات اصلی نشست خواهند بود، زیرا واشنگتن و پکن درگیر رقابت فزایندهای بر سر نیمهرساناها و مواد معدنی حیاتی هستند.
آمریکا محدودیتهای سختتری بر صادرات تراشههای پیشرفته و تجهیزات ساخت تراشه علیه چین اعمال کرده و میگوید این اقدامات برای کند کردن توسعه نظامی و هوش مصنوعی چین ضروری است.
در مقابل، چین حدود ۹۰ درصد پالایش عناصر کمیاب جهان را در اختیار دارد. این مواد برای ساخت نیمهرساناها، خودروهای برقی، تجهیزات نظامی و محصولات الکترونیکی حیاتی هستند. پکن هم در پاسخ، کنترل صادرات چندین ماده معدنی مهم را سختتر کرده است.
چین احتمالاً خواستار کاهش محدودیتهای فناوری آمریکا خواهد شد، در حالی که واشنگتن میخواهد چین صادرات عناصر کمیاب و مواد معدنی حیاتی را که به دلیل کنترلهای صادراتی مختل شده است از سر بگیرد؛ زیرا این اختلال بر بخشهایی از صنایع خودروسازی و هوافضای آمریکا تأثیر گذاشته است.
جنگ علیه ایران و مساله تنگه هرمز
جنگ علیه ایران یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه در این نشست خواهد بود.
تحلیلگران انتظار دارند واشنگتن از پکن بخواهد از نفوذ خود بر تهران استفاده کند، بهویژه اینکه چین همچنان بزرگترین خریدار نفت ایران است و بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت خام ایران را خریداری میکند. مقامهای آمریکایی همچنین از چین خواستهاند از تلاشها برای بازگشایی و تأمین امنیت تنگه هرمز حمایت کند؛ مسیری حیاتی برای تأمین انرژی جهان.
این درگیری همچنین فشار بیشتری بر اقتصاد و امنیت انرژی چین وارد کرده است. حدود نیمی از واردات نفت خام چین از خاورمیانه تأمین میشود و اختلال تردد در خلیج فارس باعث شده کشتیهای تجاری در معرض حمله و تأخیر قرار گیرند.
دن گریزر، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون، میگوید: «هیچ تردیدی ندارم که ترامپ دستکم تلاش خواهد کرد شی جینپینگ را ترغیب کند تا بر ایرانیها فشار بیاورد که به میز مذاکره بازگردند و با امضای یک توافق موافقت کنند.»
کارشناسان میگویند ایران ممکن است یکی از معدود حوزههایی باشد که منافع آمریکا و چین در آن همپوشانی دارد، زیرا هر دو کشور از جریان پایدار انرژی از خلیج فارس سود میبرند.
گریگوری پولینگ از مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی میگوید هر دو طرف مایلاند تنگه باز بماند، اما بعید است چین کاملاً با رویکرد واشنگتن در قبال تهران همسو شود.
او میگوید در حالی که چین خواهان بازگشت جریان عبور کشتیها از تنگه هرمز است، فشار دیپلماتیک و راهبردی ناشی از اختلال در این مسیر بیشتر بر آمریکا وارد میشود.
به گفته او: «این چین نیست که در تنگه تحقیر میشود؛ این ایالات متحده است.»
تایوان؛ مسالهای حیاتی
مناقشه تایوان احتمالاً یکی از حساسترین موضوعات نشست خواهد بود. پکن بارها هشدار داده که این موضوع بزرگترین منبع تنش در روابط آمریکا و چین است.
چین این جزیره خودگردان را بخشی از قلمرو خود میداند و در سالهای اخیر فشار نظامی بر تایوان را از طریق عملیات هوایی و دریایی در اطراف جزیره افزایش داده است.
تنشها در دوران ریاستجمهوری ویلیام لای چینگ‑ته در تایوان بیشتر شده است، زیرا حزب او تایوان را کشوری دارای حاکمیت مستقل میداند.
ایالات متحده بهطور رسمی چین کمونیستی را به عنوان دولت چین به رسمیت میشناسد، اما طبق قانون روابط تایوان متعهد است از توان دفاعی تایوان حمایت کند؛ سیاستی که سالها باعث خشم چین شده است. واشنگتن در طول سالها دهها میلیارد دلار فروش تسلیحاتی به تایوان را تأیید کرده، از جمله بستهای ۱۱ میلیارد دلاری که سال گذشته اعلام شد.
تحلیلگران میگویند تایوان بهدقت به سخنان عمومی ترامپ و شی پس از نشست توجه خواهد کرد، بهویژه درباره دفاع و فروش تسلیحات.
به گفته رگیلمه: «آنچه اهمیت دارد دقیق بودن واژههاست. اینکه آیا ترامپ حمایت از تایوان را دوباره تأیید میکند، آیا درباره فروش تسلیحات مبهم صحبت میکند، و آیا به شی فرصتی میدهد تا ادعا کند واشنگتن در حال محدود کردن تایپه است؟»
او افزود پکن احتمالاً خواستار محدود شدن فروش تسلیحات آمریکا به تایوان و محدودیتهای سیاسی شدیدتر علیه این جزیره خواهد شد، در حالی که همزمان از هرگونه حرکت آن به سوی استقلال رسمی جلوگیری میکند. در عین حال، تایپه نگران است که در یک معامله ژئوپولیتیکی بزرگتر میان واشنگتن و پکن، قربانی شود.
به گفته رگیلمه: «در سیاست بین قدرتهای بزرگ، واژههای کوچک اغلب پیامدهای بزرگی دارند، بهویژه برای کشورهایی که بقای آنها به اعتبار دیگران وابسته است.»
تعرفهها
تجارت هم پس از سالها اختلاف میان آمریکا و چین بر سر تعرفهها و رقابت اقتصادی همچنان یکی از نقاط اصطکاک است.
جدیدترین مناقشه تجاری سال گذشته زمانی تشدید شد که ترامپ تعرفههای جدیدی بر کالاهای چینی اعمال کرد و چین هم با تعرفههای متقابل پاسخ داد.
در اوج این اختلاف، تعرفه برخی کالاها به بیش از ۱۰۰ درصد رسید و نگرانیهایی درباره تأثیر آن بر تجارت جهانی و زنجیرههای تأمین ایجاد کرد.
دو کشور بعداً در مذاکراتی در کره جنوبی به یک آتشبس تجاری موقت دست یافتند. طبق این توافق، چین پذیرفت خرید محصولات کشاورزی آمریکایی از جمله سویا را افزایش دهد و در مقابل آمریکا برخی تعرفهها را کاهش داد.
چه نتیجهای برای ترامپ و شی موفقیت محسوب میشود؟
تحلیلگران میگویند موفقیت برای ترامپ احتمالاً باید قابل مشاهده و قابل ارائه در سیاست داخلی آمریکا باشد. این میتواند شامل خرید بیشتر کالاهای آمریکایی توسط چین، پیشرفت در تعرفهها، همکاری درباره ایران یا توافق درباره صادرات عناصر کمیاب باشد.
به گفته رگیلمه: «سبک سیاست خارجی ترامپ ارزش زیادی برای نمایش عمومی توافقها قائل است، بنابراین ظاهر موفقیت ممکن است تقریباً به اندازه خودِ توافق اهمیت داشته باشد.»
برای شی جینپینگ، موفقیت به معنای حفظ ثبات خواهد بود؛ بدون آنکه به نظر برسد در برابر واشنگتن تسلیم شده است، در حالی که در عین حال بتواند پیشبینیپذیری اقتصادی بیشتری به دست آورد و جایگاه چین را به عنوان یک قدرت جهانی تثبیت کند.
رگیلمه میگوید: «یک توافق تجاری جامع بعید به نظر میرسد، زیرا موانع ساختاری رقابت همچنان حلنشده باقی ماندهاند.»
در عوض، او معتقد است احتمالاً یک توافق محدود شکل میگیرد که ممکن است شامل توقف موقت تعرفهها، تعهد به خرید کالا، ترتیبات مربوط به عناصر کمیاب یا چارچوبی برای مذاکرات آینده باشد.
به گفته او: «چنین توافقی رقابت را بهطور موقت مدیریت میکند، اما مشکل عمیقتر را دستنخورده باقی میگذارد: دو اقتصاد همچنان به یکدیگر وابستهاند، اما دولتهای آنها بهطور فزاینده این وابستگی را یک خطر راهبردی میدانند.»//
