چرا مدارس سوئد به سمت «آفلاین شدن» میروند؟
دانشآموزان کشورهای شمال اروپا دوباره به کتاب و قلم بازمیگردند
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد - نیلوفر ادیبنیا: در سالهای اخیر، همزمان با افزایش نگرانیها درباره افت مهارتهای یادگیری دانشآموزان، برخی کشورهای شمال اروپا مسیر تازهای را در سیاستهای آموزشی خود در پیش گرفتهاند.
وقتی «سسیلیا روزنباوم» با پلکانی روبهرو شد که هر پلهاش همچون کناره یک کتاب قطور -همان بخش باریکی که نام اثر بر آن نقش میبندد- طراحی شده است و با برچسبهایی از عنوان کتابهای محبوب کودکان تزئین گشته بود، بیدرنگ تصمیم گرفت تا این ایده خلاقانه را در مدرسه خود نیز پیاده کند.
او که مدیریت «مدرسه جامع ۹ ساله مونتسوری موندیال کونگسهولمن» را بر عهده دارد، رسالت اصلی مجموعه را بر تشویق دانشآموزان به فرهنگ کتابخوانی استوار کرده است. در این مدرسه، کتابها از حصار کلاسها فراتر رفتهاند؛ بهگونهای که در زنگهای تفریح به پارک مقابل مدرسه راه مییابند، هر روز آموزشی با ۱۵ دقیقه مطالعه همگانی آغاز میشود و هفتهای یکبار نیز معلمان، با آیین زیبای بلندخوانی، لذت شنیدن قصهها را به دانشآموزان هدیه میدهند.
براساس گزارشی از نشریه اکونومیست، سوئد که زمانی بالاترین نرخ سوادآموزی جهان را داشت، اخیرا شاهد افت استانداردهای خواندن بوده است. در سال ۲۰۲۲ (آخرین داده موجود)، امتیاز خواندن سوئد در آزمون بینالمللی PISA که مهارتهای سواد و دیگر تواناییهای دانشآموزان ۱۵ ساله را میسنجد، طی چهار سال ۱۹ امتیاز کاهش یافته است و به ۴۸۷ رسیده است.
این در حالی است که این رقم برای ایرلند ۵۱۶ و برای سنگاپور، بهعنوان برترین کشور در این حوزه، ۵۴۳ بوده است. «لوتا ادهولم»، وزیر آموزش سوئد، میگوید: «حدود ۲۵ درصد از دانشآموزان سوئدی در خواندن مشکل جدی دارند.» از نظر او، این موضوع با «اتکای بیش از حد به ابزارهای دیجیتال بدون شواهد کافی از اثربخشی آنها» مرتبط است.
ادهولم برای زدودن سایه سنگین ابزارهای دیجیتال از فضای آموزشی، عزمی جدی دارد. دولت میانهرو او با شعار «از صفحه نمایش به کتاب»، سیاست «بازگشت به اصول بنیادین» را سرلوحه کار خود قرار داده است؛ راهبردی که هدفش کاهش وابستگی به رایانه و تبلت، و احیای سنت اصیل دستنویسی و کتابهای درسی چاپی است. در همین راستا، از ماه اوت پیش رو، استفاده از تلفن همراه در تمامی مدارس اجباری ممنوع خواهد شد.
علاوه بر این، دولت در سال ۲۰۲۳ طرحی کلان را با هدف تامین «یک کتاب درسی برای هر دانشآموز در هر درس» پایهگذاری کرد. تاکنون بیش از دو میلیارد کرون سوئد برای بازگشت کتابهای چاپی به کلاسهای درس هزینه شده است و این سرمایهگذاری برای تقویت مهارتهای پایه، همچون مطالعه آفلاین و فنون نوشتاری، همچنان با قدرت ادامه دارد.
در دیگر کشورهای اروپایی و آمریکا نیز حرکت به سمت بازگشت به کتاب و نوشتافزار دیده میشود، اما سرعت این روند در دانمارک، سوئد و فنلاند بیشتر است؛ کشورهایی که خود از پیشگامان استفاده از فناوریهای دیجیتال در آموزش به شمار میروند. برای نمونه، فنلاند، زادگاه نوکیا و یکی از پیشروان صنعت تلفن همراه سال گذشته محدودیتهای سختگیرانهای برای استفاده از تلفن همراه در کلاسهای درس کودکان هفت تا شانزدهساله وضع کرد.
دانمارک نیز قرار است امسال قانونی تصویب کند که بر اساس آن استفاده از تلفن همراه و تبلت شخصی در مدارس ابتدایی و متوسطه تا سن شانزدهسالگی ممنوع میشود. «مرته ریسگارد»، وزیر پیشین آموزش دانمارک، میگوید: «بازگشت به کتابها هزینهبر است.» دانمارک از سال ۲۰۱۱ استفاده از تبلت را در مدارس آغاز کرد، اما در آن زمان آموزش کافی برای معلمان در نظر گرفته نشد. «کارا بکرآستروم»، مدیر یکی از دبیرستانهای استکهلم، در اینباره میگوید: «معلمان ما سردرگم بودند.»
به گفته او، این کشور اکنون تا حدی از سیاستهای آموزش کاملا دیجیتالمحور خود دچار پشیمانی شده است. ریسگارد نیز بر این باور است که استفاده گسترده از تبلتها در افت مهارتهای خواندن و ریاضی دانشآموزان دانمارکی نقش داشته است. با این حال، شواهد علمی درباره مزایای ممنوعیت تلفن همراه در مدارس هنوز محدود است، اما بهتدریج در حال افزایش است. «لوسیا ماگیس-واینبرگ» از استادان دانشگاه واشنگتن میگوید: «در مجموع، تقریبا همه بر این موضوع توافق دارند که محدود کردن استفاده از تلفن همراه به بهبود تمرکز کودکان کمک میکند.»/
