نقش پشت پرده قطر در کاهش تنش میان ایران و آمریکا بررسی شد
بازگشت دوحه به کانال میانجیگری
در این چارچوب؛ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخستوزیر قطر، جمعه شب وارد واشنگتن دیسی شد و با جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، دیدار کرد. به گزارش گاردین، این مقام بلندپایه قطری در این دیدار خواستار «از سرگیری دیپلماسی» برای دستیابی به توافق با ایران شد. وزارت امور خارجه قطر در پستی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی با ونس دیدار و درباره تلاشهای به رهبری پاکستان برای میانجیگری جهت دستیابی به صلحی پایدار، در میان یک آتشبس شکننده، گفتوگو کرد.» نخستوزیر قطر «بر لزوم مشارکت همه طرفها در تلاشهای میانجیگری جاری تاکید کرد تا راه برای ریشهیابی علل بحران از طریق ابزارهای مسالمتآمیز و گفتوگو هموار شود و در نهایت به توافقی جامع دست یابد که صلحی پایدار را در منطقه به ارمغان آورد.» نخستوزیر قطر بلافاصله بعد از دیدار با ونس، واشنگتن را ترک کرد. نخستوزیر قطر پیشتر و در ۱۶ اردیبهشت نیز در مصاحبه با پایگاه «العربی الجدید» تاکید کرد که در هرگونه توافق آمریکا و ایران باید منافع کشورهای منطقه و کل جهان که مستقیما از بسته شدن تنگه هرمز متضرر شده است، در نظر گرفته شود.
دوحه به اسلام آباد پیوست
آکسیوس درباره نقش دوحه در منازعه بین تهران و واشنگتن نوشت اگرچه پاکستان از آغاز جنگ، میانجی رسمی بین آمریکا و ایران بوده است، اما قطریها به کار پشت پرده خود ادامه دادهاند. این رسانه افزود، مقامات آمریکایی میگویند کاخ سفید، قطریها را به ویژه در مذاکره با ایران بسیار موثر میداند. بر اساس گزارش آکسیوس، چند هفته پیش، قطریها تلاشهای میانجیگری پشت پرده خود را از سر گرفتند. به گفته دو منبع آگاه، قطریها به عنوان یکی از حداقل سه کانال پنهان ارتباطی بین آمریکا و ایران عمل میکنند. قطریها تلاشهای خود را با میانجیهای پاکستانی هماهنگ میکنند. نخستوزیر قطر روز پنجشنبه، پیش از عزیمت به واشنگتن، با همتای پاکستانی خود گفتوگو کرده بود. بر این اساس، آمریکا بر قطریها فشار آورد تا تلاشهای میانجیگری خود را از سر بگیرند. به گفته یک منبع، حتی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، این موضوع را با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، مطرح کرده است.
پیشتر نقشآفرینی موثر قطر را در برخی پروندههای حساس منطقهای مانند آزادی زندانیان بین ایران و آمریکا شاهد بودیم. این نقش قطر عمدتا در قالب میانجیگری پشتپرده و فراهم کردن کانال امن برای تبادل پیامها و مذاکرات صورت گرفته است. قطر با استفاده از روابط نسبتا خوب خود با تهران و همزمان ارتباط با واشنگتن، امکان تبادل پیامهای حساس بین دو طرف را فراهم میکند. درواقع دوحه معمولا میزبان جلسات غیررسمی، تبادل پیامهای محرمانه و مذاکرات پشتپرده است که میتواند مقدمات مذاکرات رسمی و کاهش تنشها را فراهم کند.
رایزنی دوحه و قاهره
در ادامه تحرکات دوحه، وزارت خارجه قطر روز گذشته اعلام کرد که وزیر خارجه این کشور، تماس تلفنی از وزیر خارجه مصر دریافت کرد که در طی آن، طرفین در مورد اوضاع منطقه و تلاشها برای کاهش تنشها گفتوگو کردند. به گزارش انتخاب، در این تماس تلفنی، تحولات منطقه، بهویژه تحولات مربوط به آتشبس بین آمریکا و ایران و تلاشهایی که با هدف کاهش تنشها به گونهای که به تقویت امنیت و ثبات در منطقه کمک کند، مورد بحث و بررسی قرار گرفت. نخستوزیر قطر در جریان گفتوگوی خود با وزیر امور خارجه مصر، بر لزوم واکنش همه طرفها به تلاشهای میانجیگری جاری برای رسیدگی به بحران منطقه تاکید کرد، که این امر راه را برای رسیدگی به ریشههای آن از طریق روشهای مسالمتآمیز و گفتوگو هموار میکند و به توافقی پایدار منجر میشود که از تشدید مجدد تنشها جلوگیری میکند.
تبادل همزمان آتش و پیام
بیش از یک ماه از برقراری آتشبس بین ایران و آمریکا سپری میشود و این در حالی است که از یک سو همچنان شاهد برخی تبادل آتشها در تنگه هرمز بین طرفین هستیم و از سوی دیگر به گزارش خبرگزاریهای خارجی چارچوب توافق نیز در حال بررسی است. در آخرین تحول نیز قرار بر آن شده که ایران یادداشت تفاهم آمریکا را بررسی و پاسخ خود را اعلام کند. بلومبرگ پیشتر نوشته بود که یادداشت تفاهم یک صفحهای واشنگتن - در صورت پذیرش توسط ایران - منجر به بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و لغو محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر ایران خواهد شد.
اواخر هفته گذشته بود که خبرگزاریهای بینالمللی از جمله رویترز و آکسیوس و همزمان سایتهای عربی الجزیره، العربیه و المیادین گزارش دادند که مذاکرات به مراحل حساسی رسیده و طرفین در تلاش برای نهایی کردن «چارچوب توافق» هستند. آکسیوس درباره چارچوب توافق احتمالی مدعی شده بود که این یادداشت تفاهم، پایان جنگ در منطقه و آغاز یک دوره ۳۰ روزه مذاکره برای دستیابی به توافقی دقیق جهت بازگشایی تنگه، بحث برنامه هستهای ایران و لغو تحریمهای آمریکا را اعلام میکند. اما همزمان خبرنگار الجزیره در تهران به نقل از منابع آگاه اعلام کرد که مذاکرات با آمریکا در این مرحله فقط روی تنگه هرمز متمرکز است و در حال حاضر بحثی درباره پرونده هستهای وجود نخواهد داشت. منابع میگویند هر چیز دیگری صرفا جعل رسانهای و گمراهکننده است.
در رابطه با نقض آتشبس نیز وزارت امور خارجه ایران، اقدام تجاوزکارانه ارتش آمریکا علیه ٢ فروند نفتکش متعلق به ایران در حوالی بندر جاسک و تنگه هرمز و تعرضات صورت گرفته علیه چند نقطه در مناطق ساحلی مشرف به تنگه هرمز، که در ساعات پایانی پنجشنبه شب ١٧ اردیبهشت و ساعات اولیه بامداد جمعه ١٨ اردیبهشت صورت گرفت، را به شدت محکوم کرد. این تبادل آتشها، نگرانیهای بینالمللی را نیز به همراه داشت. فرحان حق، سخنگوی سازمان ملل شامگاه جمعه در جمع خبرنگاران گفت که دبیرکل سازمان ملل نگران گزارشهای مربوط به تبادل آتش اخیر در تنگه هرمز است.» خبرگزاری آناتولی به نقل از فرحان گفت: «او(دبیرکل سازمان ملل) تاکید میکند که این لحظهای حساس برای کاهش تنش است و از همه طرفها میخواهد حداکثر خویشتنداری را به کار گیرند تا از تشدید بیشتر اوضاع جلوگیری شود.» فرحان حق در پاسخ به سوالی درباره تلاشهای میانجیگرانه گفت که تلاشهایی در این زمینه انجام میشود.
انتقاد عراقچی از عملکرد آمریکا
همچنین سید عباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان در ادامه رایزنیهای خود با مقامات کشورهای دیگر پیرامون تحولات منطقه، عصر جمعه با همتای ترک خود گفتوگو کرد. وزیر امور خارجه کشورمان در این تماس، هاکان فیدان را در جریان آخرین تحولات مرتبط با تلاشها و ابتکارات دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران برای خاتمه قطعی جنگ تحمیلی قرار داد. عراقچی با اشاره به تحرکات ماجراجویانه اخیر آمریکا در خلیج فارس و برخی لفاظیهای سخیف و موهن مقامات ارشد آمریکایی گفت که تنشآفرینی اخیر نیروهای آمریکایی در خلیج فارس و اقدامات متعدد آنان در نقض آتش بس، بر سوء ظنها نسبت به انگیزه و جدیت طرف آمریکایی در مسیر دیپلماسی افزوده است. وزیر امور خارجه کشورمان رویکرد مخرب طرف آمریکایی را موجب تضعیف روند دیپلماسی و تعمیق بدگمانی ملت ایران نسبت به نیات طرف آمریکایی دانست و توقف تجاوزات غیرقانونی و رویکردهای زیاده خواهانه و نامعقول طرف مقابل را لازمه پیشبرد روند دیپلماتیک موجود بر شمرد. هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه نیز ضرورت تداوم تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ را یادآور شد و بر حمایت ترکیه از روند دیپلماتیک جاری در این زمینه تاکید کرد.
