وزیر خارجه راهی پکن شد
سید عباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان روز گذشته عازم چین شد تا با مقامات این کشور رایزنیهای سطح بالایی را در دستور کار قرار دهد. چین، بهعنوان شریک اقتصادی و سیاسی کلیدی، میتواند به عنوان بازدارنده غیرمستقیم در مقابل فشارهای آمریکا عمل کند. این سفر در شرایطی صورت میگیرد که روز دوشنبه، هم تهران و هم واشنگتن از طرحهای جدید خود برای تنگه هرمز رونمایی کردند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از اجرای طرحی تازه با عنوان «پروژه آزادی» برای اسکورت کشتیها در تنگه هرمز خبر داد و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز محدوده جدیدی از تنگه هرمز را که تحت کنترل و مدیریت نیروهای مسلح ایران قرار دارد، اعلام کرد.
در آخرین تحولات در خصوص این تنگه روز گذشته پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا گفت: «ما به دنبال جنگ نیستیم. پروژه آزادی که ما در تنگه هرمز آغاز کردیم، موقتی است.» همچنین خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه از گرفتار شدن ۲ شناور تجاری آمریکایی در آبهای جنوبی تنگه هرمز خبر داد. روز دوشنبه سنتکام مدعی شد دو کشتی تجاری با پرچم آمریکا از تنگه رد شدهاند. در عین حال این خبرگزاری نوشت که دو نفتکش منتسب به ایران که تحت عنوان محاصره توسط آمریکا مصادره شده است، به سمت پایگاه نظامی دیگو گارسیا متعلق به ایالات متحده حرکت کردهاند.
سیگنالهای سفر عراقچی
سفر روز گذشته عراقچی به چین در ادامه سفرهای منطقهای و فرامنطقهای او که هفته گذشته آغاز شد، انجام میگیرد. وزیر خارجه هفته گذشته در یک سفر منطقهای به پاکستان، عمان و روسیه سفر کرده بود. همچنین مشاهده میکنیم که تلاشهای دستگاه دیپلماسی ایران برای کنترل بحران و تثبیت آتشبس وارد مرحلهای تازه شده است. چین بهعنوان یک بازیگر مهم منطقهای، شریک تجاری راهبردی ایران و عضو دائم شورای امنیت، با توجه به منافعش در ثبات خاورمیانه، میتواند نقش قابلتوجهی در پیشبرد صلح، تقویت امنیت منطقهای و مقابله با رویکردهای یکجانبهگرایانه در عرصه بینالمللی ایفا کند.
در عین حال عراقچی در بیست و هشتمین روز آتشبس شکننده بین تهران و واشنگتن عازم چین شد. آتشبس مذکور به دلیل محاصره دریایی غیرقانونی آمریکا و درگیریهای دریایی بین طرفین که در چند روز اخیر شدت گرفته، شکنندهتر شده است. سفر پیشروی دونالد ترامپ به پکن نیز بر اهمیت دیدار عراقچی از چین افزوده است. رئیسجمهور آمریکا قرار است ۱۴ و ۱۵ مه (۲۴ و ۲۵ اردیبهشت ماه) به چین برود. انتظار میرود که مسائل منطقه یکی از موضوعات مورد بحث در دیدارهای دو رئیسجمهور باشد. همچنین سفر عراقچی به چین بعد از سفر هفته گذشته او به روسیه، عمان و پاکستان بیانگر آن است که ایران نیز اهرمهای دیپلماتیک خود را دارد و میتواند در زمان لازم و مقتضی از آنها استفاده کند.
ظرافت چینی در بحران
از سوی دیگر چین در زمره کشورهایی به شمار میرود که اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز، آن را به شدت تحتتاثیر قرار میدهد. زیرا چین بزرگترین واردکننده نفت در جهان است و حدود یکسوم از کل واردات نفت و گاز این کشور از طریق تنگه هرمز انجام میشود. همچنین بحث امنیت انرژی در این منطقه نیز برای پکن بسیار مهم است. هرگونه آشفتگی پایدار در این مسیر، نه تنها منجر به جهش شدید قیمتها میشود، بلکه زنجیره تامین صنعتی و اقتصادی چینی را مختل کرده و رشد اقتصادی پکن را که در حال حاضر با چالشهایی روبهرو است، به خطر میاندازد. لذا پکن نیز برای بازگشت ثبات و امنیت به این منطقه انگیزه زیادی دارد و تلاش خواهد کرد.
درواقع چین به دلیل وابستگی بالای خود به واردات انرژی، از تشدید جنگ و بیثباتی در منطقه نگران است؛ چرا که این وضعیت میتواند قیمت انرژی، هزینههای حملونقل و قیمت مواد اولیه را بالا ببرد و رشد اقتصادی این کشور را تحت فشار قرار دهد. در چنین شرایطی، پکن به صورت غیرمستقیم از کاهش تنشها و دستیابی به توافقهای صلح حمایت میکند. شی جینپینگ، رئیسجمهور چین پیشتر و در جریان تماسهای تلفنی، صراحتا از آمریکا خواسته بود تا مانع از اختلال و ناامنی در تنگه هرمز شود. از منظر پکن، جنگ فعلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران صرفا یک بحران منطقهای نیست بلکه جنگی با ماهیت و اهداف ژئوپلیتیک به منظور احیای هژمونی آمریکا در جهان از طریق تسلط بر قلب انرژی دنیا ارزیابی میشود. چین از روزهای نخست درگیری با محکومیت شدید عملیات نظامی، آن را نقض آشکار قواعد حقوق بینالملل و اصول منشور ملل متحد خوانده است.
با توجه به مسائلی که مطرح شد به نظر میرسد از جمله مسائل مورد رایزنی در سفر رئیسدستگاه دیپلماسی کشورمان به چین در این برهه زمانی، هماهنگی دیپلماتیک دو کشور در مجامع بینالمللی و گفتوگو درباره راهحلهای سیاسی برای خروج از بحران باشد. البته چین پیشتر همراهی خود را با ایران در این مساله نشان داده بود. تقریبا اواسط فروردین ماه بود که روسیه و چین قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد که با هدف بازگشایی تنگه هرمز از سوی بحرین تدوین شده بود، را وتو کردند. این در حالی است که متن این قطعنامه بارها تعدیل شده بود تا شاید این دو کشور دستکم رای ممتنع بدهند. در این بین روز دوشنبه خبر رسید که آمریکا و کشورهای عربی خلیج فارس در حال تهیه پیشنویس قطعنامهای در شورای امنیت سازمان ملل هستند که ایران را به دلیل مسدود کردن تنگه هرمز محکوم میکند. مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل این خبر را اعلام کرد. به گفته والتز پیشنویس قطعنامه جدید با بحرین و با مشارکت کویت، قطر، امارات متحده عربی و عربستان سعودی در حال تهیه است.
