آسیا؛ مرکز ثقل مصرف و تجارت نفت
این رشد، اگرچه در تمامی مناطق جغرافیایی مشاهده میشود، اما موتور اصلی آن کشورهای غیرعضو سازمان توسعه و همکاریهای اقتصادی (OECD) بودهاند. چین و هند در کنار خاورمیانه، آفریقا و آمریکای جنوبی، بیشترین سهم را در افزایش مصرف به خود اختصاص دادهاند؛ روندی که نشاندهنده تداوم انتقال مرکز ثقل تقاضای انرژی از اقتصادهای توسعهیافته به اقتصادهای در حال رشد است. در مقابل، تقاضا در کشورهای عضو OECD رشد محدودتری داشته و در مجموع، تقاضای نفت در کشورهای عضو اوپک نیز با افزایش نسبتا ملایم روزانه ۱۷۰هزار بشکهای همراه بوده است. این تفاوت در الگوی رشد، بیانگر تغییرات ساختاری در مصرف انرژی جهانی و نقش فزاینده بازارهای نوظهور در تعیین سطح تقاضاست.
در سمت عرضه، تولید نفت خام جهان در سال ۲۰۲۵ با افزایشی قابلتوجه، روزانه ۲میلیون و ۲۴۰هزار بشکه رشد کرده و به میانگین ۷۴میلیون و ۸۵۰هزار بشکه در روز رسیده است. در این میان، کشورهای عضو اوپک نقش محوری در افزایش عرضه داشتهاند و تولید آنها نسبت به سال قبل روزانه یکمیلیون و ۲۲۰ هزار بشکه افزایش یافته است. تولیدکنندگان غیراوپک حاضر در «بیانیه همکاری» نیز رشد محدودی معادل ۱۲۰هزار بشکه در روز ثبت کردهاند. در عین حال، کشورهای خارج از این چارچوب شامل برخی تولیدکنندگان مستقل با افزایش روزانه ۹۰۰هزار بشکهای، سهم قابلتوجهی در رشد عرضه جهانی ایفا کردهاند. این توزیع رشد نشان میدهد که اگرچه اوپک همچنان بازیگر اصلی بازار باقی مانده، اما نقش تولیدکنندگان خارج از این ائتلاف نیز در حال تقویت است. در بخش پاییندستی، ظرفیت جهانی پالایش نفت در سال۲۰۲۵ با افزایش روزانه ۵۰هزار بشکه به ۱۰۳میلیون و ۶۶۰هزار بشکه رسیده است. بیشترین رشد ظرفیت در کشورهای غیرعضو OECD، بهویژه در چین، هند و منطقه خاورمیانه ثبت شده؛ مناطقی که همزمان با رشد تقاضا، سرمایهگذاری در زیرساختهای پالایشی را نیز افزایش دادهاند.
در کشورهای عضو OECD، ظرفیت پالایشی پس از چند سال کاهش، در سال۲۰۲۴ برای نخستینبار از سال ۲۰۱۹ افزایش یافت و روزانه ۱۶۰هزار بشکه رشد کرد. با این حال، این افزایش عمدتا ناشی از توسعه پالایشگاهها در قاره آمریکا بوده و تعطیلی برخی واحدها در اروپا و آسیا آن را تا حدی خنثی کرده است. در سطح عملیاتی، میزان بهرهبرداری از پالایشگاهها نیز افزایش یافته و توان عملیاتی جهانی با رشد روزانه یکمیلیون و ۱۷۰هزار بشکهای به ۸۶میلیون و ۸۹۰هزار بشکه در روز رسیده است. این افزایش عمدتا به بهبود نرخ بهرهبرداری در آمریکا و همچنین رشد فعالیت پالایشی در اقتصادهای نوظهور نسبت داده میشود. در حوزه تجارت نفت، کشورهای عضو اوپک در سال۲۰۲۵ بهطور میانگین روزانه ۱۹میلیون و ۸۵۰هزار بشکه نفت خام صادر کردهاند که نسبت به سال قبل، افزایش ۸۵۰هزار بشکهای را نشان میدهد. الگوی صادراتی اوپک همچنان بر محور آسیا متمرکز است؛ بهطوریکه از این میزان، حدود ۱۴میلیون و ۷۹۰هزار بشکه در روز به بازارهای آسیایی ارسال شده است.
این تمرکز، بار دیگر جایگاه آسیا را بهعنوان مهمترین مقصد نفت جهان تثبیت میکند. در بخش فرآوردههای نفتی نیز صادرات اوپک با افزایش همراه بوده و به میانگین روزانه ۵میلیون و ۳۱۰هزار بشکه رسیده است؛ رقمی که ۲۴۰هزار بشکه در روز بیشتر از سال۲۰۲۴ است. این رشد نشاندهنده توسعه ظرفیتهای پالایشی در برخی کشورهای عضو و تلاش برای تنوعبخشی به سبد صادراتی فراتر از نفت خام است. در مجموع، دادههای سال ۲۰۲۵ تصویری از بازاری ارائه میدهد که در آن، رشد تقاضا و عرضه بهطور همزمان در حال وقوع است، اما جغرافیای این رشد بهسرعت در حال تغییر است. آسیا به مرکز ثقل مصرف و تجارت نفت تبدیل شده، در حالیکه تولیدکنندگان در تلاشند با افزایش عرضه و توسعه زیرساختها، پاسخگوی این تقاضای فزاینده باشند. این تحولات نشان میدهد که بازار نفت، بیش از آنکه با کمبود یا مازاد مطلق مواجه باشد، در حال تجربه یک بازآرایی ساختاری است؛ بازآرایی که در آن، مسیرهای تجارت، مراکز مصرف و حتی توازن قدرت میان تولیدکنندگان، در حال تغییر است.
