کارشناسان معتقدند ناپایداری در زیرساختهای ارتباطی ، دسترسی معدنکاران به شرکای تجاری را محدود کرده است
اختلال اینترنتی در معادن
فاطمه صالحی: در دوماه گذشته، مساله اختلال اینترنت در بخش معدن بیشتر از آنکه در خط تولید دیده شود، در بیرون از معدن و در مسیر ارتباط با بازار خودش را نشان داده است. واقعیت این است که بسیاری از معادن ایران هنوز درگیر یک مدل سنتی تولید هستند و همین باعث شده قطعی یا اختلال اینترنت در سطح استخراج و عملیات روزمره، اثر توقفی جدی ایجاد نکند. اما این تصویر وقتی به سمت تجارت و فروش حرکت میکند، کاملا تغییر میکند و اثرات واقعی خودش را نشان میدهد. در بخشهایی مثل سنگهای تزئینی، معدن بدون اتصال پایدار به بیرون معنای اقتصادی خود را از دست میدهد؛ زیرا فروش، معرفی محصول، مذاکره با مشتری خارجی و حتی نگه داشتن بازار، به ارتباط لحظهای و دیجیتال وابسته است و هر اختلالی در این مسیر، مستقیم روی سفارش و صادرات مینشیند. اینجا اینترنت فقط یک ابزار کمکی نیست، بلکه بخشی از خود فرآیند فروش است. در مقابل، در برخی حوزههای دیگر مثل زغالسنگ یا معادن با ساختار سنتیتر، این وابستگی کمتر است و ارتباطات بیشتر بر پایه قراردادهای قدیمی و شبکههای ثابت شکل گرفته، بنابراین اختلال اینترنت اثر مستقیم و فوری ایجاد نمیکند و بیشتر در حاشیه کار دیده میشود.
چالش ارتباطی در زنجیره معدن
حدود دوماه است که اختلال در اینترنت به یکی از متغیرهای اثرگذار در بخش معدن تبدیل شده، هرچند اثر آن به شکل توقف تولید دیده نمیشود، اما در اختلال جریان تجارت و ارتباطات تجاری قابل مشاهده است. در این مدت، بخشهایی از زنجیره معدن بهویژه در حوزههای صادراتمحور، با کندی در ارتباط با مشتریان خارجی، دشواری در پیگیری قراردادها و اختلال در دسترسی به مسیرهای فروش مواجه شدهاند؛ موضوعی که زمان تبدیل محصول به نقدینگی را افزایش داده است. در کنار این مساله، فرآیند تامین قطعات و هماهنگی با تامینکنندگان خارجی نیز با وقفه و افزایش هزینه همراه شده و بخشی از عملیات روزمره بنگاهها را تحت فشار قرار داده است. این شرایط در حالی رخ میدهد که بخش معدن پیشتر نیز با محدودیتهای ساختاری مانند فرسودگی تجهیزات، هزینه بالای تولید و محدودیتهای تجاری روبهرو بوده و اکنون اختلال ارتباطی بهعنوان یک عامل اضافه، سطح نااطمینانی را افزایش داده است. در نتیجه، مساله اصلی در این دوره را نمیتوان توقف فعالیت معدنی دانست، بلکه مساله اختلال در کارکرد طبیعی بازار و گردش اطلاعات در زنجیره تولید و تجارت است؛ وضعیتی که بهطور تدریجی بر رقابتپذیری و پایداری درآمدی این بخش اثر میگذارد.
اختلال اینترنت و بحران در صنعت سنگهای زینتی
شوذب جباری، عضو کمیسیون معدن اتاق بازرگانی ایران، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» با اشاره به نقش زیرساختهای ارتباطی در بخش معدن گفت: قطعی و اختلال در اینترنت، بهویژه در حوزه سنگهای تزئینی، به یکی از موانع جدی در مسیر تولید و صادرات تبدیل شده است. به گفته او، معادن و واحدهای فرآوری، بهخصوص در بخش سنگ، بهشدت وابسته به ارتباطات بینالمللی برای بازاریابی، فروش و تعامل با مشتریان خارجی هستند و هرگونه اختلال در این ارتباطات، مستقیما بر جریان درآمدی آنها اثر میگذارد.
او افزود: بخش قابلتوجهی از معاملات سنگهای تزئینی از طریق بسترهای آنلاین، نمایشگاههای مجازی و ارتباط مستقیم با خریداران خارجی انجام میشود و در شرایطی که اینترنت با محدودیت یا قطعی مواجه میشود، این زنجیره ارتباطی مختل میشود. در چنین وضعیتی، تولیدکنندگان امکان معرفی محصولات، دریافت سفارش یا حتی پیگیری قراردادهای قبلی را از دست میدهند و این موضوع به کاهش صادرات و از دست رفتن بازارهای هدف منجر میشود. جباری در ادامه با اشاره به ساختار معادن کشور بیان کرد: بخش عمدهای از تولید معدنی در اختیار معادن کوچک و متوسط قرار دارد که حاشیه سود محدودی دارند و هرگونه اختلال در فروش میتواند تعادل مالی آنها را برهم بزند. از نظر او، زمانی که ارتباط با بازار قطع میشود، موجودی انبار افزایش پیدا میکند و سرمایه در گردش بنگاهها قفل میشود؛ موضوعی که در نهایت به کاهش تولید و حتی توقف فعالیت برخی واحدها میانجامد.
او همچنین گفت: قطعی اینترنت تنها به حوزه فروش محدود نمیشود، بلکه فرآیند تامین قطعات، تجهیزات و خدمات فنی را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. بسیاری از ماشینآلات معدنی نیازمند ارتباط مستمر با تامینکنندگان خارجی، دریافت دستورالعملهای فنی و سفارش قطعات یدکی هستند و اختلال در اینترنت، این فرآیندها را با تاخیر و هزینههای اضافی مواجه میکند. در نتیجه، بهرهوری معادن کاهش یافته و هزینههای عملیاتی افزایش پیدا میکند. این فعال معدنی با اشاره به اینکه صنعت معدن ایران پیش از این نیز با چالشهایی مانند فرسودگی تجهیزات، محدودیت واردات و هزینههای بالای تولید مواجه بوده، افزود: اختلال در زیرساختهای ارتباطی، این مشکلات را تشدید کرده است. به گفته او، در شرایطی که دسترسی به فناوریهای نوین و بازارهای جهانی محدود است، قطع ارتباطات دیجیتال میتواند فاصله معادن ایران با استانداردهای جهانی را بیشتر کند و رقابتپذیری آنها را کاهش دهد. جباری در پایان گفت: پایداری دسترسی به اینترنت و تقویت ارتباطات بینالمللی، بهویژه برای صنایعی مانند سنگهای تزئینی که وابستگی بالایی به بازارهای خارجی دارند، یک ضرورت اجتنابناپذیر است. همچنین بدون تضمین این زیرساخت، حتی در صورت وجود ظرفیت تولید، امکان بهرهبرداری کامل از آن فراهم نخواهد شد و بخشی از توان بالقوه بخش معدن بلااستفاده باقی میماند.
اثر محدود قطعی اینترنت بر زغالسنگ
سعید صمدی، عضو کمیسیون معدن اتاق بازرگانی ایران، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» به بررسی اثرات قطعی اینترنت بر صنعت زغالسنگ پرداخت و گفت: ماهیت این بخش از معدن، وابستگی محدودی به زیرساختهای ارتباطی دارد. به گفته او، بخش عمده فعالیت در زنجیره زغالسنگ بر پایه قراردادهای سنتی و روابط تثبیتشده با خریداران انجام میشود و همین موضوع باعث شده اختلالات اینترنتی تاثیر مستقیم و قابلتوجهی بر روند فروش و تولید نداشته باشد. او افزود: در این صنعت، فرآیند بازاریابی و فروش کمتر به بسترهای آنلاین وابسته است و تجارت عمدتا با شرکای تجاری قدیمی انجام میشود. از این رو، در دوره اخیر قطعی اینترنت، زنجیره تامین و فروش زغالسنگ با اختلال جدی مواجه نشده و فعالیت واحدها تا حد زیادی در مسیر معمول خود ادامه پیدا کرده و با توجه به آنکه مسیر واردات بسته شده است، سهم 50درصدی زغالسنگ وارداتی را نیز تولیدکنندگان داخلی تولید خواهند کرد.
قطعی اینترنت و افت تجارت معدنی
در این باره، حسامالدین فرهادینسب، مشاور کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» با اشاره به اثرات قطعی اینترنت بر بخش معدن گفت: این اختلال اگرچه در ظاهر تاثیر مستقیمی بر عملیات تولید در بسیاری از معادن نداشته، اما در لایههای عمیقتر، بهویژه در حوزه تجارت و بازار، آثار قابلتوجهی بر جا گذاشته است. او افزود: بخش معدن ایران، بهویژه در بسیاری از معادن کوچک و متوسط، هنوز بهطور گسترده بر پایه فناوریهای هوشمند و دیجیتال اداره نمیشود و به همین دلیل، قطعی اینترنت بهصورت مستقیم موجب توقف فعالیتهای استخراجی نشده است. با این حال، این موضوع به معنای بیاثر بودن اختلالات ارتباطی نیست؛ زیرا اینترنت بهعنوان یک زیرساخت حیاتی، نقش مهمی در هماهنگی، مدیریت و بهویژه در ارتباطات تجاری ایفا میکند.
فرهادینسب برای توضیح این موضوع به یک تمثیل ساده اشاره کرد و گفت: همانطور که زندگی در محیطی بدون زیرساختهای اولیه با دشواری همراه است، فعالیت اقتصادی نیز بدون دسترسی پایدار به اینترنت با اختلال مواجه میشود. به گفته او، مهمترین اثر قطعی اینترنت در بخش معدن، در حوزه تجارت و از دست رفتن بازارها قابل مشاهده است؛ جایی که ارتباط با مشتریان خارجی، مذاکره، عقد قرارداد و پیگیری مبادلات مالی بهشدت وابسته به بسترهای ارتباطی است. او با تاکید بر رقابت شدید در بازارهای جهانی افزود: بازارهای صادراتی بهسرعت توسط رقبا جایگزین میشوند و در صورت از دست رفتن، بازگشت به آنها بسیار دشوار است. برخی تصمیمات نادرست در حوزه سیاستگذاری، موجب از دست رفتن سهم ایران در بازارهای بینالمللی شده و کشورهایی مانند هند و ترکیه توانستهاند جایگاه ایران را تصاحب کنند؛ جایگاهی که پس از گذشت سالها هنوز بهطور کامل بازیابی نشده است.
این فعال معدنی در ادامه با اشاره به بازار فلزات پایه گفت: اختلال در ارتباطات، بهویژه در شرایطی که صادرات با محدودیت مواجه میشود، اثر مستقیمی بر قیمتگذاری داخلی دارد. به گفته او، در شرایطی که امکان ارتباط موثر با خریداران خارجی وجود ندارد، بخشی از محصولات با قیمتهایی پایینتر از سطح جهانی در بازار داخلی عرضه میشود. بهعنوان نمونه، در بازار مس، قیمت کاتد در برخی موارد پایینتر از نرخهای جهانی معامله شده که این موضوع نشاندهنده محدودیت در دسترسی به بازارهای صادراتی و کاهش قدرت چانهزنی تولیدکنندگان است. فرهادینسب همچنین به چالشهای انتقال پول و مبادلات مالی اشاره کرد و افزود که حتی در شرایطی که امکان صادرات وجود دارد، نبود ارتباطات پایدار و اختلال در کانالهای ارتباطی، فرآیند دریافت و انتقال منابع مالی را با مشکل مواجه میکند. این مساله در کنار سایر محدودیتها، از جمله تحریمها، فشار مضاعفی بر فعالان این حوزه وارد کرده است.
به گفته او، اثر قطعی اینترنت را باید در کنار سایر محدودیتهای موجود تحلیل کرد؛ به این معنا که اگرچه این عامل بهتنهایی ممکن است موجب توقف کامل فعالیتها نشود، اما در ترکیب با سایر موانع، به کاهش کارآیی و افزایش هزینهها منجر میشود. او این وضعیت را به فشاری تدریجی تشبیه کرد که در نهایت میتواند توان رقابتی بخش معدن را تضعیف کند. پایداری زیرساختهای ارتباطی، بهویژه اینترنت، برای حفظ و توسعه بازارهای معدنی یک ضرورت اساسی است و هرگونه اختلال در این حوزه، نهتنها بر جریان تجارت اثر میگذارد، بلکه میتواند به از دست رفتن فرصتهای اقتصادی و کاهش جایگاه ایران در بازارهای جهانی منجر شود؛ موضوعی که جبران آن در کوتاهمدت بهسادگی امکانپذیر نخواهد بود.
بنابراین، در پایان میتوان گفت امروزه اینترنت در بخش معدن بیش از آنکه یک ابزار جانبی باشد، به بخشی از زیرساخت تصمیمگیری و ارتباط با بازار تبدیل شده است. در نتیجه اهمیت آن نه در توقف تولید، بلکه در نقش آن در اتصال معدن به زنجیره فروش و صادرات قابل فهم است. اختلال در این مسیر، سرعت گردش اطلاعات و انعطافپذیری تجاری را کاهش داده و فاصله میان تولید و بازار را بیشتر کرده است. در چنین شرایطی، حتی بدون اثر مستقیم بر استخراج، کیفیت حضور ایران در بازارهای جهانی تحتتاثیر قرار میگیرد و بخشی از ظرفیت اقتصادی معدن در مرحله تجارت بلااستفاده میماند.
