وضعیت بازرگانی خارجی ایران در شرایط قطع اینترنت بررسی شد
بازگشت تجارت به روش پیشامدرن
حانیه سراج: در دنیای امروز، اینترنت به شریان حیاتی کسبوکارهای تولیدی و حتی تجارت خارجی تبدیل شده است. در جهان امروز، بدون اینترنت تقریبا هیچ کسبوکاری نمیتواند به فعالیت خود ادامه دهد. تجارت خارجی هم از این قاعده مستثنی نیست. بعد از آغاز ناآرامیها در دی ماه 1404، دسترسی به اینترنت بینالملل هم قطع شد و این روند کم و بیش ادامه دارد. در حال حاضر، فعالیتهای تولیدی و حتی تجارت خارجی مختل شده و تجار امکان دسترسی چندانی به شرکتها و مشتریان خارجی خود ندارند. علاوه بر این، امکان ارسال کالا، عمل به قراردادها، تحویل کالا و حتی وارد کردن ارز به کشور از تجار و فعالان اقتصادی سلب شده است.
این شرایط نهتنها زیان مالی بر تجار تحمیل میکند، بلکه بار حقوقی هم برای عدم عمل تعهدات و قراردادها برای آنها به دنبال دارد. علاوه بر این، شاید در کوتاهمدت تاثیر چندانی بر آمار تجارت خارجی مشاهده نشود، اما در بلندمدت علاوه بر تعطیلی شرکتهای فعال در حوزه واردات و صادرات، بسیاری از تجار مشتریان خود را از دست میدهند و بازار کالاهای ایرانی نظیر خرما، پسته، زعفران و... به کشورهای رقیب ایران واگذار میشود. این شرایط بازار داخل را هم تحت تاثیر قرار میدهد و احتمال برهم خوردن چرخه عرضه و تقاضا در بازار داخل وجود دارد. بنابراین، دولت باید دسترسی شهروندان به اینترنت بینالملل را در دستور کار خود قرار دهد.
تجار در بلاتکلیفی کامل
یوسف قاضی عسگر، نایبرئیس کمیسیون مدیریت مالی اتاق بازرگانی ایران، درباره چالشهای تجار در وضعیت اختلال شدید اینترنت در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» توضیح داد: تجار در شرایط فعلی با چالشهای متعددی دستوپنجه نرم میکنند. بنابراین در این وضعیت، تمام تعهدات و قراردادهای فعالان اقتصادی تحت تاثیر قرار میگیرند. در چنین شرایطی، تجار نهتنها نمیتوانند به تعهدات خود عمل کنند، بلکه حتی نمیتوانند مطالبات خود را از شرکای خارجی دریافت کنند. علاوه بر این، امکان هماهنگی برای ارسال کالاها هم وجود ندارد. در این وضعیت، برای فعالان اقتصادی حتی درخواست ویزا برای سفر به کشورهای مقصد هم وجود ندارد. اکنون چکهای بسیاری از مشتریان در داخل کشور بهدلیل عدم امکان اطلاعرسانی برگشت میخورد.
این فعال بخش خصوصی با اشاره به آمار تجارت خارجی اظهار کرد: بهدلیل قطعی اینترنت حتی امکان بررسی آمار ماههای قبل هم وجود ندارد، اما اثرات این شرایط در ماههای آینده مشخص میشود. چراکه یکسری هماهنگیها، بارگیریها و ارسالها از ماههای قبل در جریان بودهاست. بنابراین، در ماههای آینده احتمال ایجاد یک روند کاهشی در تجارت خارجی وجود دارد. قاضی عسگر در پاسخ به این پرسش که آیا اتاق بازرگانی مذاکراتی با دولت برای جلوگیری از تعطیلی کسبوکارهای فعال در حوزه تجارت خارجی انجام داده، تشریح کرد: جلسات متعددی در روزهای اخیر برگزار شده و حتی پیشنهادات زیادی از سوی اتاق بازرگانی مطرح شده، اما گفته شده که قطعی اینترنت به درخواست نهادهای امنیتی صورت گرفته است. از طرفی، صحبتهایی هم با سازمان توسعه تجارت شده که هنوز به نتیجه نرسیده است. در حال حاضر، نهتنها کسبوکارهای وابسته به تجارت خارجی، بلکه شرکتهای فعال در حوزه دیجیتال مارکتینگ و حتی پلتفرمهای آنلاین هم تحت تاثیر قرار گرفتهاند. تمام فعالان اقتصادی امیدوار هستند که اینترنت بینالملل فعال شود، اما هنوز پاسخ مدون و مشخصی وجود ندارد.
صادرات در تعلیق
محمدعلی محمدمیرزاییان، نایبرئیس کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی اتاق بازرگانی ایران، درباره اثرات عدم دسترسی فعالان اقتصادی به اینترنت گفت: در یک کلام میتوان گفت که به دلیل عدم دسترسی تجار و فعالان اقتصادی به اینترنت، صادرات درحال نابودی است. وضعیت بهحدی نابسامان است که امکان اطلاعرسانی درباره کالاهایی که به مقصد رسیدهاند و حتی امکان ارسال اسناد و مدارک مربوطه وجود ندارد. علاوه بر این، امکان وارد کردن ارز به کشور هم سلب شده است. بنابراین، باید هرچه سریعتر برای دسترسی به اینترنت بینالملل اقدام شود تا صادرکنندگان با مشتریان خارجی خود ارتباط برقرار کنند.
این فعال بخش خصوصی تاکید کرد که در صورت ادامه این شرایط، میزان تجارت خارجی هم در ماههای آینده کاهش پیدا میکند. چراکه بسیاری از کالاها در انبارها دپو شدهاند و حتی یکسری کامیونها بهدلیل اینکه مدارک لازم را دریافت نکردهاند، پشت مرزها معطل ماندهاند. از طرفی، بعضی شرکتهای فعال در حوزه صادرات محصولات کشاورزی، کالای آماده برای صادرات دارند، اما بهدلیل قطعی اینترنت، امکان حمل و ارسال این کالاها به کشورهای مقصد وجود ندارد. محمدمیرزاییان درباره قطعی سایت گمرک و تاثیر آن بر رسوب کالاها عنوان کرد: قطعا این عامل هم بر رسوب کالاها در گمرکات تاثیرگذار است. بنابراین، دولت باید هرچه سریعتر در راستای رفع این چالشها گام بردارد.
او با اشاره به چالشهای صادرکنندگان محصولات کشاورزی در شرایط فعلی عنوان کرد: با توجه به اینکه در آستانه ماه مبارک رمضان و عید نوروز قرار داریم، صادرات محصولات کشاورزی، بهویژه پسته و خرما، تحت تاثیر وضعیت رتبهبندی کارتهای بازرگانی قرار گرفته بودند، اما اکنون قطعی اینترنت هم بر چالشهای صادرات این محصولات دامن زده است. قطعا 50 درصد محصول خرمای امسال در انبارها باقی میمانند و امکان صادرات آنها وجود ندارد. از طرفی، قراردادهایی با شرکتهای خارجی وجود داشته که باید اینترنت هرچه سریعتر وصل شود تا هم امکان صادرات و هم امکان عمل به تعهدات از سوی بازرگانان فراهم شود. این فعال بخش خصوصی درباره طرحهای دولت برای جلوگیری از نابودی کسبوکارهای فعال در حوزه تجارت خارجی گفت: بهدلیل قطعی اینترنت، بسیاری از شرکتهای فعال در حوزه تجارت خارجی تعطیل شدهاند. تماسها و صحبتهایی با دولت صورت گرفته، اما تا امروز نتیجهای حاصل نشده است. البته قرار شده که اینترنت اتاقهای بازرگانی وصل شود تا تجار بتوانند با خارج از کشور ارتباط برقرار کنند.
قطعی اینترنت؛ عامل کندی تجارت
امیر روشنبخش قنبری، معاون سازمان توسعه تجارت، درباره تاثیر قطعی اینترنت بر وضعیت تجارت خارجی کشور در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» توضیح داد: ارتباطات، پایه و اساس تجارت خارجی محسوب میشود. قطعا وضعیت تجارت خارجی بهدلیل قطعی اینترنت در روزهای اخیر تحت تاثیر قرار گرفته، اما سنجهای بر بررسی میزان این اثرگذاری وجود ندارد. قطعی اینترنت باعث کند شدن روند تجارت میشود که این شرایط بر وضعیت عرضه و تقاضا هم تاثیر میگذارد. به این معنا که ممکن است در بحث واردات تقاضا افزایش پیدا کند و در بحث صادرات عرضه کاهش یابد. این شرایط هم به لحاظ قیمت و هم به لحاظ تامین مایحتاج مورد نیاز کشور، تاثیر نامطلوبی با خود به همراه دارد. در بحث تجارت کلان کشور، بهویژه در بحث تامین کالاهای اساسی، دولت در تلاش است که براساس قراردادها از امکانات خود استفاده کند تا کشور در بحث تامین نیازهای اساسی دچار چالش نشود، اما بخش خصوصی از شرایط فعلی لطمه دیده و بهدلیل عدم ارتباط شرکتها با شرکای خارجی، وضعیت تجارت مسکوت مانده است.
او با اشاره به آمار گمرک از میزان تجارت خارجی در ماه جاری عنوان کرد: نمیتوان میزان تجارت خارجی در ماه جاری را پیشبینی کرد. چراکه پیشبینی بر مبنای یک رخداد تکرارپذیر صورت میگیرد. از آنجا که شرایط فعلی یک رخداد تکرارپذیر نیست، بنابراین، نمیتوان درباره میزان تجارت خارجی پیشبینی کرد. روشنبخش در پاسخ به این پرسش که بسیاری از شرکتهای فعال در حوزه تجارت خارجی بهدلیل قطعی اینترنت تعطیل شدهاند، آیا دولت طرحی برای جلوگیری از تعطیلی این کسبوکارها دارد، گفت: وضعیت فعلی اینترنت، یک تصمیم بالادستی است و تصمیمگیری برای آن در حوزه اختیارات سازمان توسعه تجارت نیست. امید است که این مشکل هرچه سریعتر رفع شود. در غیر این صورت، بسیاری از کسبوکارها، بهویژه کسبوکارهای خرد، در معرض تعطیلی قرار میگیرند.
دولت چارهاندیشی میکند؟
سیدعلی امامی، مدیرکل دفتر آمار و پشتیبانی سازمان توسعه تجارت، درباره وضعیت تجارت خارجی ایران در شرایط عدم دسترسی تجار و فعالان اقتصادی به اینترنت در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» تصریح کرد: تمامی تجار و فعالان اقتصادی از طریق اینترنت با شرکای خارجی خود ارتباط برقرار میکردند. شاید عدم دسترسی به اینترنت در کوتاهمدت تاثیر چندانی بر روابط بینالملل تجار نگذارد، اما در بلندمدت میتواند بر قراردادها و تبادلات مالی تجار با شرکای خارجی آنها تاثیر منفی بگذارد. بنابراین، ادامه این شرایط میتواند هم اثرات حقوقی و هم اثرات درآمدی برای تجار بههمراه داشته باشد. امامی درباره تاثیر اختلال اینترنت بینالملل بر میزان صادرات و واردات گفت: از آنجا که کالاهایی که اکنون وارد ایران میشوند از قبل سفارشگذاری شدهاند و تبادلات مالی و بررسی اسناد و مدارک مربوطه از قبل انجام شده، بنابراین، احتمال اینکه اکنون این تاثیرات منفی قابل مشاهده باشند، چندان بالا نیست.
مدیرکل دفتر آمار و پشتیبانی سازمان توسعه تجارت درباره احتمال رسوب کالا در گمرک با توجه اختلال سایت گمرک در روزهای اخیر تصریح کرد: یک شورای هماهنگی وجود دارد که هر شب در بانک مرکزی با حضور وزیران و تمام معاونان رئیسجمهوری که درگیر این موضوعات هستند، برگزار میشود. برای رسوب کالا هم همچون سایر موضوعات تصمیمهایی اتخاذ شده است. اکنون برای جلوگیری از رسوب کالا در بعضی از گمرکات، این امکان وجود دارد که فرآیندهای اداری در صورت لزوم به صورت دستی انجام شوند و بعد فرآیندهای الکترونیکی آن انجام شود، اما اکنون هم سامانه جامع تجارت و هم سامانه گمرک فعال هستند. هرچند این اختلالها چالش ایجاد میکنند، اما نمیتوانند تاثیر چندانی بگذارند.
او با اشاره به موضوع تعطیلی کسبوکارهای مرتبط با تجارت خارجی اظهار کرد: سازمان توسعه تجارت متولی حمایت از واردات و صادرات است و قطعا پیگیریهای لازم برای جلوگیری از تعطیلی چنین کسبوکارهایی از سوی سازمان توسعه تجارت انجام میشود، حتی اقداماتی در حال انجام است تا ارتباطات بینالمللی تجار برقرار شود، اما هنوز این اقدامات قطعی نشده است. امید است که این مشکلات برطرف شود و کسبوکارها به حالت عادی بازگردند. براساس این گزارش میتوان گفت که تجارت خارجی هم همچون هر فعالیتی، تحت تاثیر شدید اینترنت قرار دارد. بنابراین برای جلوگیری از تعطیلی کسبوکارهای حوزه تجارت خارجی، برهم نخوردن تعادل عرضه و تقاضا در بازار داخل و از دست نرفتن بازارهای کالاهای ایرانی، باید دولت پیش از هر عاملی نسبت به رفع مشکل اینترنت اقدام کند.
