چگونگی ساخت امپراتوری نظامی و اقتصادی از سوی یک شبهنظامی سودانی؛
شبهنظامیان سودانی چگونه قدرت گرفتهاند؟
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- نسیم بنایی: نشریه اکونومیست در تحلیلی میگوید سه سال پس از آغاز جنگ داخلی سودان، «نیروهای پشتیبانی سریع (RSF)» به قدرتی منطقهای تبدیل شدهاند.پس از چند روز نبرد سنگین، نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) در ماه مارس شهر کُرمُک در جنوبشرقی سودان، در مرز با اتیوپی، را تصرف کردند.
این نبرد مانند بخش زیادی از جنگ داخلی سودان، در خارج از کشور تقریباً توجه چندانی جلب نکرد؛ با این حال، این درگیری میتواند در زمره مهمترین نبردها از زمان آغاز جنگ در آوریل ۲۰۲۳ قرار گیرد.
این نبرد، علاوه بر آنکه ایالت بلونیل را که تا پیش از این از کانونهای اصلی درگیری دور بود، به میدان نبردی محوری تبدیل کرد، کارآمدی سیاست ائتلافسازی RSF را هم نشان داد: این گروه شبهنظامی برای تصرف این شهر، با شورشیان محلی همکاری کرد.نکته چشمگیرتر، نشانههای دخالت اتیوپی بود و بهنظر میرسد برای نخستینبار، نیروهای پشتیبانی سریع حملهای را از عمق قلمرو یکی از همسایگان سودان سازماندهی کرده است.
از سوی دیگر، این نبرد دگرگونی این گروه را از یک واحد شبهنظامیِ بهطور غیرعادی مسلح و دارای روابط گسترده، به یک امپراتوری فراملیِ نظامی-تجاری نشان میدهد.در آغاز جنگ، نیروهای مسلح سودان (SAF)، یعنی ارتش ملی، گمان میکرد که بهسرعت از پس نیروهای تحت فرمان محمد حمدان دقلو (معروف به حمیدتی) برخواهد آمد؛ فرماندهای جنگسالار.
سه سال بعد، ابعاد آن اشتباه محاسباتی آشکار شده است:
بیش از ۳۳ میلیون نفر از جمعیت ۵۰ میلیونی سودان به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند
دستکم ۱۹ میلیون نفر با گرسنگی حاد روبهرو هستند
حدود ۱۴ میلیون نفر خانههایشان را ترک کردهاند
و شاید صدها هزار نفر کشته شدهاند.
از همه مهمتر اقتصاد در هم شکسته، دولت تقریباً از هم فروپاشیده و در مقابل، ردپای نظامی و اقتصادی RSF گسترش یافته است؛ هرچند ارتش سودان سال گذشته خارطوم، پایتخت، و نوار حاصلخیز در امتداد رود نیل را پس گرفت، اما هنوز هم RSF و متحدانش تقریباً نیمی از کشور را در اختیار دارند.
این مناطق شامل تقریباً تمام دارفور، پایگاه غربی غنی از مواد معدنی این گروه (جایی که متهم به ارتکاب نسلکشی است) و همچنین بخشهای وسیعی از کوردفان و بلونیل میشود.علاوه بر این، همانطور که شواهد دخالت اتیوپی نشان میدهد، نفوذ، زیرساخت و منافع RSF اکنون بسیار فراتر از مرزهای سودان گسترش یافته است.
از روزهای ابتدایی جنگ، گروه RSF برای تأمین جریان سلاح و سوخت، شروع به تنیدن شبکهای از فرودگاهها و هابهای لجستیکی در اطراف سودان کرد.در ابتدا، محمولهها عمدتاً از طریق اَمجَرّاس، یک پایگاه هوایی در چاد، منتقل میشد؛ پایگاهی که امارات متحده عربی (مهمترین حامی خارجی RSF) طبق گزارشها از آن استفاده میکرد تا سلاح و کمکهای پزشکی را از مرز عبور دهد و به دارفور برساند.
امارات اذعان میکند که در مراحل اولیه، حمایتهایی از RSF انجام داده، اما انکار میکند که همچنان به این کار ادامه میدهد.تا اواسط ۲۰۲۵، مرکز ثقل این شبکه به جنوب لیبی منتقل شد، جایی که خلیفه حفتر، جنگسالار لیبیایی و متحد دقلو، تسهیلکننده این جریان تدارکاتی بود.
در دورهای جدیدتر، اتیوپی و جمهوری آفریقای مرکزی به مسیرهای عبوری مهمی تبدیل شدهاند. با این حال، بهجز مصر و اریتره که در کنار ارتش سودان (SAF) قرار گرفتهاند، همه کشورهای هممرز با سودان به RSF اجازه میدهند به نوعی در قلمروشان فعالیت کند.بخشی از دلیل این امر، روابط نزدیک همه آنها با امارات است.
از طرفی، RSF با سرمایهگذاری در شبکههای تجاری و دیپلماتیک خود در سراسر منطقه، این کشورها را قانع کرده که همکاری با این گروه برایشان صرفه دارد.بیشترین آزادی عمل را اتیوپی به RSF میدهد. از اواخر ۲۰۲۵، ردپای نظامی این گروه در غرب دورافتاده اتیوپی، در نزدیکی کُرمک، ظاهراً شامل یک اردوگاه برای آموزش هزاران جنگجو بوده است.
خبرگزاری رویترز اخیرا در تحقیقی، گزارش داد که امارات (که با اتیوپی هم رابطه نزدیکی دارد) هزینه ساخت این اردوگاه را تأمین کرده است. تصاویر ماهوارهای که توسط «آزمایشگاه تحقیقاتی بشردوستانه دانشگاه ییل» تحلیل شده، حضور صدها وسیله نقلیه را در یک پایگاه ارتش اتیوپی نشان میدهد که شبیه همان خودروهایی هستند که در کُرمک مستقر شدهاند.دانشگاه ییل میگوید یافتههایش «شواهد بصریِ روشن» به دست داده مبنیبر اینکه RSF حملات خود را از داخل خاک اتیوپی آغاز میکند.
دولت اتیوپی به این اتهامات پاسخ نداده است؛ امارات میگوید قاطعانه «تمام ادعاها را مبنیبر اینکه به RSF سلاح، پول، مربی یا پشتیبانی لجستیکی داده» رد میکند. خود RSF هم
از اظهار نظر سر باز میزند.کشورهای آفریقایی که هممرز با سودان نیستند هم ظاهراً در حال کمک به RSF هستند. به گفته جاشوا کِرِیز، پژوهشگر بریتانیایی، «شواهد قابلاعتماد» نشان میدهد ارتش اوگاندا ممکن است به انتقال سلاح و سوخت برای این گروه، از طریق جنوب سودان کمک کرده باشد.
سال گذشته، تحقیقی از سوی بلینگکت (یک مجموعه اطلاعات متنباز) جعبههای مهماتی با برچسب کنیا را در یک انبار ادعایی سلاح متعلق به RSF در نزدیکی خارطوم شناسایی کرد. مقامات RSF در هر دو کشور اوگاندا و کنیا آزادانه زندگی و رفتوآمد میکنند.این گروه همچنین از مناطق مختلف جذب نیرو میکند. عبدالناصر سُلوم حامد، تحلیلگر سودانی، میگوید RSF به جنگجویان سراسر منطقه ساحل (Sahel) ماهانه حدود ۵۰۰ دلار برای خدمت در صفوف خود پیشنهاد میدهد؛ مبلغی که در مقیاس محلی دستمزد خوبی به حساب میآید.
بعضی از نیروها از نقاط دورتری میآیند.از سال ۲۰۲۴، صدها مزدور کلمبیایی به RSF کمک کردهاند تا در دارفور بجنگد. آنها از طریق یک «پل هوایی» جابهجا میشوند که امارات، چاد، لیبی و منطقه نیمهخودمختار پونتلند در سومالی را به هم متصل میکند.
خبرنگار اکونومیست در یک سفر در سال ۲۰۲۵، یک هواپیمای باری را در فرودگاه بوساسو (بندر اصلی پونتلند) مشاهده کرد. هواپیما در قرقیزستان ثبت شده بود، اما طبق گفته ناظرانِ درگیریها، در کنترل امارات بود. در پرواز خبرنگار، تعداد زیادی مرد درشتهیکل حضور داشتند که به زبان اسپانیایی صحبت میکردند.
گزارش جدیدی از Conflict Insights Group، یک شرکت تحلیلگر، نشان میدهد حمایت مزدوران کلمبیاییِ مورد حمایت امارات، به تصرف شهر الفاشر در دارفور توسط RSF در اکتبر ۲۰۲۵ کمک کرده است.توانایی نظامی RSF با پشتوانه مالیِ قابلتوجهش ممکن شده است.
در سال ۲۰۱۷، حمیدتی که فعالیتش را بهعنوان یک بازرگان شتر و فرمانده در شبهنظامیان جنجوید آغاز کرده بود، کنترل بزرگترین معدن طلای دارفور را به دست گرفت.
صادرات این طلا به او و خانوادهاش امکان داد که داراییهای خصوصی و عمومی را بخرند. تا زمانی که جنگ در ۲۰۲۳ شعلهور شد، حمیدتی عملاً معاون رئیسجمهور سودان و یکی از ثروتمندترین مردان کشور بود.امپراتوری تجاری او شاخ آفریقا و دریای سرخ را در بر میگیرد. طبق گزارش جدیدی که بهزودی از سوی یک گروه تحقیقاتی آمریکایی منتشر میشود، اعضای خانواده دقلو و شرکتهای مرتبط با RSF مالک بیش از ۲۰ ملک در دبی هستند که مجموعاً ۲۴ میلیون دلار ارزش دارند.این گروه همچنین میگوید شبکهای از شرکتهای مستقر در امارات، این امکان را به رهبری RSF میدهد که طلای قاچاق را به ارز قدرتمند تبدیل کند.
نیک داناوان از همان گروه تحقیقاتی آمریکایی معتقد است این یافتهها تنها بخش کوچکی از یک «مجتمع شبهنظامی-صنعتی» است.به گفته داناوان، خانواده دقلو از اظهار نظر درباره اینکه آیا همچنان مالک برخی از این املاک هستند یا نه، خودداری کرده و گفتهاند هرگونه اقامتگاه یا دارایی خصوصی، بهطور قانونی به دست آمده است. خانواده همچنین تأکید کرده که اعضای آن برای نسلها در فعالیتهای تجاری مشروع، مانند تجارت دام، فعال بودهاند.
منافع تجاری RSF تابآوری بالایی از خود نشان داده است. در سال ۲۰۲۵، آمریکا هفت شرکت مستقر در امارات را که گفته میشد به این گروه پول و سلاح رساندهاند، تحریم کرد. با این وجود، RSF به گسترش فعالیت در نواحی جدید استخراج معدن ادامه داد؛ در سال ۲۰۲۴ حجم طلای سودانی که به امارات رسید، افزایش یافت.آخرین جنگ در خلیج فارس، دست RSF را تقویت میکند.
امارات نفوذ و دسترسی به منابع در سودان و منطقه وسیعتر دریای سرخ را برای امنیت خود حیاتی میداند و RSF را ابزاری مهم برای دستیابی به این اهداف تلقی میکند.به گفته یک دیپلمات سابق آمریکایی، حملات ایران در کشورهای خلیج فارس، این منطق را تقویت کرده است.
عبدالفتاح البرهان، فرمانده ارتش سودان، حملات ایران را محکوم کرده است. اما ارتش سودان از ایران پهپاد میخرد.جنگ علیه ایران همچنین باعث شده آمریکا تمایل کمتری به اعمال فشار بر امارات داشته باشد. در ۱۷ آوریل، واشنگتن تحریمهای جدیدی علیه دو شرکت کلمبیایی اعمال کرد که گفته میشود برای RSF مزدور تأمین میکنند، اما شرکت امنیتی مستقر در امارات را که متهم است حقوق آنها را میپردازد و آموزششان میدهد، هدف تحریم قرار نداد و حتی اگر این وضعیت تغییر کند، شبکه تجاری گسترده RSF به این معناست که، به گفته خلودخیر از اندیشکده سودانی Confluence Advisory، حتی قانع کردن امارات برای قطع حمایت از RSF هم لزوماً جنگ را بهسرعت پایان نخواهد داد.گروه RSF هرچه بیشتر میکوشد خود را بهعنوان یک قدرت مشروع جا بیندازد. سال گذشته، این گروه تشکیل دولت موازی را اعلام کرد. اصرار ارتش سودان
بر اینکه RSF باید بهطور یکجانبه از قلمروهای تحت اشغال خود عقبنشینی کند، تلاشهای دیپلماتیک برای رسیدن به آتشبس را متوقف کرده است.با وجود این، ژنرال برهان در ژانویه بار دیگر خواستار «ریشهکن کردن» RSF شد. تحقق این هدف اکنون از همیشه دورتر به نظر میرسد.
