عاصم منیر چگونه میانجی صلح شد؟
دو روایت از مذاکرات عراقچی
عراقچی پیش از ورود به پاکستان؛ در حساب کاربری خود در ایکس تایید کرد که به اسلامآباد، مسقط و مسکو سفر میکند و هدف از آن را هماهنگی نزدیک «با شرکایمان در مورد مسائل دوجانبه و مشورت در مورد تحولات منطقهای» توصیف کرد. این در حالی است که بنا به گزارش سیانان، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ایالات متحده، نیز قرار است به اسلامآباد اعزام شوند. سیانان همچنین به نقل از کاخ سفید اعلام کرد که جیدی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، نیز آماده سفر به پاکستان برای پیشبرد دور جدید مذاکرات است. با این حال منابع ایرانی اعلام کردهاند که قرار نیست در این سفر ایران و آمریکا با یکدیگر مذاکره کنند.
در این راستا، عراقچی، روز شنبه، با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در اسلامآباد دیدار کرد. وی همچنین دیداری با اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، داشت. وزارت امور خارجه پاکستان طی بیانیهای پس از برگزاری این دیدار اعلام کرد که وزیر امور خارجه این کشور در دیدار با همتای ایرانی خود بر ادامه تلاشها برای تسهیل مذاکرات تهران و واشنگتن برای صلح تاکید کرد. عراقچی همچنین در اسلامآباد با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان دیدار کرد. این در حالی است که عراقچی پس از دیدار با مقامات پاکستانی، بدون هرگونه مذاکره با طرف آمریکایی، اسلامآباد را ترک کرد.
دو منبع دولتی پاکستان که در جریان گفتوگوها هستند، به رویترز گفتند سفر عراقچی کوتاه خواهد بود و هدف آن بررسی پیشنهادهای ایران برای مذاکرات با آمریکا است؛ پیشنهادهایی که پاکستان بهعنوان میانجی آنها را به واشنگتن منتقل خواهد کرد. ترامپ نیز جمعهشب اعلام کرد که ایران در حال بررسی پیشنهادهای واشنگتن است. به گزارش رویترز، در واشنگتن واکنش مستقیمی به این سفر نشان داده نشده اما همزمان با انتشار این خبر، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در یک نشست خبری گفت که ایران این فرصت را دارد تا با ایالاتمتحده به یک «توافق خوب» دست پیدا کند.
بنا به گزارش المانیتور، در مسقط و مسکو، عراقچی احتمالا به دنبال حل جزئیات لجستیک مرتبط با تلاشهای دیپلماتیک جاری بوده و در عین حال از توقف خود در روسیه برای تقویت حمایت مسکو بهره خواهد برد. این پایگاه رسانهای افزود که رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان در عمان (کشوری که مدتهاست واسطه بین ایران و ایالات متحده است) ممکن است به پیشنهادهایی برای ترتیبات بلندمدتتر حاکم بر امنیت و ترانزیت در تنگه هرمز بپردازد. مسکو طی هفتههای اخیر بارها پیشنهاد داده است که نقش میانجی را بین واشنگتن و تهران ایفا کند و پیشنهاد انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به خاک روسیه را داده است. با این حال، کرملین اوایل ماه جاری میلادی خاطرنشان کرد که ایالات متحده این پیشنهاد را رد کرده است.
تاکید بر پایان تهدیدها
همزمان العربیه نیز طی گزارشی عنوان کرد که وزیر امور خارجه ایران طی سفرش به پاکستان بر لزوم پایان دادن به تهدیدها و محاصره از سوی آمریکا بهعنوان یکی از شروط اصلی تداوم ارتباطات دیپلماتیک تاکید کرده است. العربیه در این گزارش به تاریخ پنجم اردیبهشت عنوان کرد که یک منبع دیپلماتیک ایرانی عنوان کرده که تهران به پاکستان بر پایبندی ایران به بندهای دهگانه پیشنهادی تاکید کرده و همچنین به رهبری پاکستان اطلاع داده که جمهوری اسلامی خواستار پایان دادن به تهدیدها و محاصره از سوی ایالات متحده است. این منبع آگاه افزود: «عراقچی بهطور رسمی درخواستهای ایران را به پاکستان تسلیم کرد. ایران در مذاکراتی که آمریکا خطوط قرمز آن را تعیین کند، حضور نخواهیم داشت. ما برای مذاکره آمادهایم، اما تسلیم نخواهیم شد.»
این در حالی است که در پی ورود عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران به پاکستان، مقامهای ایران و آمریکا روایتهای متفاوتی درباره دیدار مستقیم دو طرف ارائه کردهاند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، شنبه اعلام کرد هیچ دیداری میان هیات ایرانی و نمایندگان دولت آمریکا برنامهریزی نشده است. بهگفته بقایی، قرار است مقامهای پاکستانی پیامها را میان دو طرف منتقل کنند و هیات ایرانی نیز نگرانیها و ملاحظات خود را از طریق پاکستان ارائه خواهد کرد. در مقابل، کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، به شبکه فاکسنیوز گفت که کوشنر و ویتکاف در جریان سفر به اسلامآباد بهطور مستقیم با عباس عراقچی دیدار میکنند. کاخ سفید همچنین ادعا کرد این دیدار به درخواست تهران برنامهریزی شده است. لویت اضافه کرد واشنگتن طی روزهای اخیر نشانههایی از پیشرفت در مواضع ایران دیده و امیدوار است گفتوگوهای اوایل هفته پیشرو به نتایج بیشتری منجر شود.
معمای هرمز
تلاشهای دیپلماتیک اخیر در حالی صورت میگیرد که اختلافها بر سر تنگه هرمز و جنگ روایتها درباره آن همچنان ادامه دارد. ایران بر کنترل خود بر آبراه تاکید میکند و آمریکا از سوی دیگر بر محاصره دریایی خود در این منطقه تاکید دارد. طی هفته گذشته، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دو کشتی باری تجاری به نامهای «اپامینونداس» و «اماسسی فرانچسکا» را در این تنگه توقیف کرده است. ایالات متحده نیز محاصره خود را در این تنگه بر کشتیها و بنادر ایرانی اعمال کرده است و دادههای منتشرشده در روز جمعه نشان میدهد که تنها پنج کشتی در ۲۴ ساعت گذشته از این آبراه عبور کردهاند، از جمله یک تانکر فرآوردههای نفتی ایرانی.
این در حالی است که چیدمان تور عراقچی نشاندهنده ترتیب و ساختار اولویتهای ایران برای حل بحران فعلی است. در این ساختار، اسلامآباد نقش گرهگشایی آغازین را ایفا میکند و پیشنهادها و دستورالعملهای طرف ایرانی به طرف متخاصم ارائه میشود. در ادامه مسکو میتواند نقش تسهیلگر در حوزه هستهای را ایفا کند؛ بهویژه با توجه به اینکه ایران و مسکو طی سالهای اخیر همکاریهای گستردهای در این حوزه با یکدیگر داشتهاند. مسقط، در مقام مقصد نهایی سفر عراقچی، میتواند همچون قطعه واپسین پازل دیپلماسی عمل کند؛ جایی که در آن اختلافها بر سر تنگه هرمز حلوفصل شده و طرفین میتوانند به سازوکاری مشخص برای این آبراهه برسند.
در همین رابطه، روزنامه فایننشالتایمز طی گزارشی به تاریخ ۲۵ آوریل گزارش داد که یک آتشبس طولانی و ناآرام با محاصره فعلی ممکن است جنگ را از صفحه اول روزنامهها حذف کند و به ترامپ اجازه دهد از آن خارج شود. اما این امر همچنان به اقتصاد جهانی آسیب میرساند و متحدان خلیج فارس ایالات متحده را در حالت آمادهباش نگه میدارد. یک توافق فراگیر تنها چارچوبی درخور برای خروج پایدار از وضعیت فعلی است. بنا به گزارش این روزنامه، چنین توافقی با کاهش محاصره توسط ایالات متحده و بازگشایی تنگه توسط ایران آغاز میشود و سپس هر دو طرف باید از مواضع حداکثری خود عقبنشینی و در مورد یک توافق هستهای مصالحه کنند. فایننشالتایمز در ادامه افزود: جالب اینجاست که چنین توافقی بیشباهت به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ نخواهد بود که تهران با آن موافقت کرده بود؛ توافقی که ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود از آن عدول کرد. اما پس از جنگ مورد نظر خود، ترامپ خود را در همان جایگاه میبیند، با راهحلی برای بحران هستهای ایران که نیاز به هنر مصالحه دارد.
این روزنامه بریتانیایی در ادامه عنوان کرد که ترامپ اکنون، در پی طولانیتر شدن درگیریها، خود را در موقعیت دشواری میبیند. بهرغم حملات فزاینده آمریکا و رژیم صهیونیستی، ساختار سیاسی در ایران همچنان به قوت خود باقی بوده و حال کاخ سفید خود را درگیر سناریویی دشوار با محوریت تنگه هرمز میبیند. این در حالی است که قیمت نفت و گاز این روزها بیش از ۴۰درصد بالاتر از سطح قبل از جنگ است و عرضه جهانی کالاها از هلیوم گرفته تا مواد اولیه کود و پتروشیمی به شدت مختل شده است.
