گزارش ویژه رویترز از تلاشهای کرملین برای بازسازی مناطق اشغالی اوکراین؛
به «روسیه جدید» خوش آمدید
گروه آنلاین روزنامه «دنیای اقتصاد»- نسیم بنایی، رویترز در گزارشی تحقیقی توضیح داده که مسکو صدها میلیون دلار برای ساختوساز گسترده زیرساختهای حملونقل و تجارت در مناطق اشغالی اوکراین هزینه میکند. این پروژهها بهتدریج این مناطق را به روسیه گره میزنند و خواستههای کییف و متحدانش برای بازگرداندن سرزمینها را تضعیف میکنند.
قطارهای شعلهور، ریلهای سوخته، دود سیاه! ویدئوهایی که توسط جنگجویان اوکراینی منتشر شده نشان میدهد آنها بارها دست به خرابکاری علیه شبکه عظیم راهآهنی زدهاند که روسیه در سراسر مناطق اشغالی اوکراین میسازد. اما تلاشهای آنها به هیچوجه برای متوقف کردن موج گسترش صنعتی سریع مسکو کافی نیست.
این حملات تأثیر اندکی بر زنجیره تأمین روسیه داشته و کنترل فزاینده روسیه در حال خاموش کردن تلاشهای مقاومت است. یک جنگجوی اوکراینی به نام «اورست»، که برای امنیت از اسم رمزی نظامیاش استفاده میکند و پشت خطوط دشمن در منطقه دونتسک فعالیت دارد، به رویترز میگوید: «راهآهن صدها کیلومتر طول دارد. متأسفانه ما قدرت کامل نداریم.»
به گفته کرملین، این مناطق اشغالی «نووروسیا» (روسیه نو) هستند. و این منطقه مملو از فعالیت است.
با وجود جنگ ویرانگری که مسکو در غرب علیه نیروهای اوکراینی پیش میبرد، طبق تحقیقات رویترز، روسیه صدها میلیون دلار را صرف ساختوساز تهاجمی و چندساله زیرساختهای حملونقل و تجاری در مناطق اشغالی شرق و جنوب کرده است.
این هزینهها، که بسیار بیشتر از بودجه توسعه تخصیصیافته به سایر مناطق روسیه به شمار میآید، به جابهجایی نیروها و تجهیزات نظامی، همچنین انتقال غلات و منابع معدنی کمک میکند. این پروژههای ساختوساز همچنین به هدف بلندمدت مسکو خدمت میکنند: ادغام این سرزمینها در روسیه؛ از جمله منطقه دونباس که سرنوشت آن در مرکز گفتوگوهای صلح مورد حمایت ایالات متحده قرار دارد.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه گفته است: «یک برنامه بزرگ توسعه اجتماعی-اقتصادی آغاز شده است؛ در اصل برنامهای برای احیای سرزمینهای تاریخی و نیاکانی روسیه.»
گزارش رویترز نخستین تصویر دقیق از تحولاتی ارائه میدهد که زیر سایه اشغال در مناطق تحت کنترل روسیه در اوکراین در حال وقوع است. این بررسی بر پایه تحلیل هزاران تصویر ماهوارهای، اسناد رسمی مناقصات روسیه، اظهارات عمومی، دادههای صادرات و حملونقل، و همچنین مصاحبه با بیش از تعداد زیادی از مقامات اوکراینی و ساکنان سابق مناطق اشغالی است.
وقتی از رئیسجمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، درباره توسعه زیرساختها توسط روسیه در مناطق اشغالی پرسیده شد، او از کریمه بهعنوان مثال نام برد و گفت سرمایهگذاریهای روسیه در آنجا «یک نمای ظاهری» است که به نفع ساکنان شبهجزیره نیست؛ منطقهای که روسیه در سال ۲۰۱۴ آن را ضمیمه کرد. او گفت: «کریمه شبیه یک منطقه تفریحی مدرن نیست. همهچیز نظامیشده است.» دفتر زلنسکی به درخواست برای اظهار نظر درباره یافتههای کامل گزارش رویترز پاسخی نداد.
یک مقام کاخ سفید گفت که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، سخت تلاش میکند جنگ را پایان دهد و میخواهد «کشتار بیهوده» متوقف شود.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، به رویترز گفت آن چهار منطقه بخشی جداییناپذیر از فدراسیون روسیه و «استانهای روسیه» هستند و افزود: «این موضوع در قانون اساسی کشور نوشته شده است.»
کار ساخت «راهآهن نووروسیا» با سرعت در حال پیشرفت است، یک خط ۵۲۵ کیلومتری که از ۲۰۲۳ آغاز شد، یعنی حدود یک سال پس از آغاز حمله روسیه. این مسیر قرار است از مناطق دونتسک و لوهانسک (مجموعاً دونباس)، و همچنین زاپوریژیا و خرسون عبور کند.
این شبکه جدید در آینده میتواند دو هاب صنعتی مهم روسیه را به هم متصل کند: روستوف-نا-دونو در غرب و کوبکینو در شرق. تحلیل تصاویر ماهوارهای نشان میدهد روسیه در ماه مارس ۲۰۲۴ ساخت زیربندی مسیر را آغاز کرد و سپس خط آهن را بهتدریج به سمت جنوب و غرب، یعنی به سوی ماریوپل و زاپوریژیا گسترش داد.
به گفته دولت اوکراین، این راهآهن برای حملونقل نیروها و مهمات استفاده میشود. رویترز نتوانست این ادعا را مستقلا تأیید کند، اما دادههای روسیه نشان میدهد شرکتهای مرتبط با ارتش از قراردادهای کلان ساختوساز در این پروژه بهرهمند شدهاند.
در گزارشهای عمومی روسیه، بودجه پروژه کاملاً اعلام نشده است. اما اسناد رسمی مناقصات، نشانهای واضح از مقیاس پروژه ارائه میدهد: تنها برای بخشی از مسیر، یک قرارداد ۳۲۰ میلیون دلاری صادر شده است. مقامات اوکراینی میگویند کل هزینه این طرح احتمالاً به چندین میلیارد دلار میرسد.
ماریوپل؛ مرکز اتصال جدید
در شهر بندری ماریوپل که در ۲۰۲۲ پس از یکی از خونینترین نبردهای جنگ توسط روسیه تصرف شد، جرثقیلها و ماشینهای مهندسی در اطراف بندر فعالیت میکنند. تحلیل تصاویر ماهوارهای رویترز نشان میدهد:
• ترمینالها در حال بازسازیاند،
• مسیرهای حملونقل کالا گسترش یافته،
• و چندین اسکله دوباره عملیاتی شده است.
همزمان، روسیه مشغول توسعه بندر بردیانسک در ساحل دریای آزوف هم هست. این بنادر نقش مهمی در صادرات زغالسنگ، غلات و فلزات از منطقه دارند.
چند بازرگان روسی که با این صنایع مرتبطاند به رویترز گفتند شرکتهای دولتی روسیه اکنون کنترل عملی بسیاری از این جریانهای صادراتی را در دست دارند، در حالیکه ساکنان پیشین اوکراینی از این فرآیند کنار گذاشته شدهاند.
معادن، مزایدهها و «مالکیت جدید»
بررسی اسناد رسمی روسیه نشان میدهد دهها معدن، کارخانه و دارایی انرژی در این مناطق، طی دو سال گذشته در قالب مزایدههای دولتی واگذار شدهاند؛ معمولاً به شرکتهایی مرتبط با نخبگان اقتصادی روسیه. از جمله این مزایدهها:
• معدن طلای Bobrykivske در لوهانسک،
• چند معدن زغالسنگ در دونتسک،
• داراییهای صنعتی در زاپوریژیا.
یک مقام اوکراینی که در حوزه منابع طبیعی فعالیت میکند، میگوید: «این چیزی شبیه برنامه خصوصیسازی نیست؛ این مصادره و سپس انتقال مالکیت به شرکتهای نزدیک به کرملین است.»
ساخت بزرگراهها برای یک اقتصاد جدید
علاوه بر خط آهن، روسیه شبکهای از بزرگراههای جدید را هم در منطقه احداث میکند. اسناد رسمی نشان میدهد یکی از پروژهها با ارزش بیش از ۱۶۰ میلیون دلار، بخشی از یک بزرگراه استراتژیک است که دونتسک را به ماریوپل و جنوب متصل میکند.
یک مقام ارشد اوکراینی در حوزه امنیت ملی گفت: «زیرساختهایی که روسها میسازند دو کار میکند: کنترل نظامی را آسانتر میکند و ادغام اقتصادی را عمقیتر.»
اقتصاد جنگی
در سراسر مناطق اشغالی، نشانههایی از شکلگیری یک اقتصاد جدید دیده میشود که بهشدت به روسیه وابسته است. روبل روسیه جایگزین گریونا اوکراین شده، سیستم بانکی روسیه وارد منطقه شده و شرکتهای روسی در حال راهاندازی فروشگاهها، بانکها و خدمات مخابراتی هستند.
در برخی شهرها، مقامات روسی پروژههای بازسازی مسکن را هم تبلیغ میکنند. تصاویر منتشرشده توسط رسانههای دولتی روسیه نشان میدهد بلوکهای آپارتمانی جدید ساخته میشود و جادهها و میدانهای شهر بازسازی شدهاند.
با این حال، بسیاری از ساکنان سابق این مناطق که اکنون در مناطق تحت کنترل اوکراین یا در خارج از کشور زندگی میکنند، میگویند این پروژهها واقعیت زندگی روزمره در مناطق اشغالی را منعکس نمیکند. آنها از کنترل شدید امنیتی، محدودیتهای رفتوآمد و فشارهای سیاسی گزارش میدهند.
مسأله جمعیت
طبق دادههای دولت اوکراین، میلیونها نفر از زمان آغاز جنگ از این مناطق فرار کردهاند. در عین حال، مقامات روسیه برنامههایی برای اسکان مجدد جمعیت از داخل روسیه در برخی مناطق اعلام کردهاند.
مقامات اوکراینی میگویند این سیاستها میتواند ترکیب جمعیتی منطقه را تغییر دهد و در درازمدت ادغام آن در روسیه را آسانتر کند.
کرملین چنین اتهاماتی را رد میکند و میگوید برنامههای اسکان و بازسازی صرفاً برای بازگرداندن «زندگی عادی» به منطقه است.
آینده نامشخص
در حالی که خطوط مقدم جنگ همچنان فعال است و نبردها در برخی مناطق ادامه دارد، پروژههای زیرساختی روسیه با سرعت پیش میروند. برای مسکو، این پروژهها نهتنها به جنگ امروز مربوط میشوند، بلکه به شکلدهی آینده ژئوپولیتیکی منطقه هم ارتباط دارند.
برای اوکراین و متحدانش، این ساختوسازها چالشی بزرگ ایجاد میکند: هرچه زیرساختها عمیقتر با اقتصاد روسیه گره بخورند، بازگرداندن این مناطق دشوارتر خواهد شد./
