اقدام مهاراجهها در خرید نفت؛
بازگشت محتاطانه هند به نفت ایران
بر اساس اطلاعات منابع آگاه، پرداخت بهای این محمولههای محدود نفتی از طریق بانک ICICI هند و با استفاده از یوآن چین انجام شده است. این بانک، وجوه را از طریق شعبه خود در شانگهای به حساب فروشندگان (که هویت آنها مشخص نشده) منتقل کرده است. این سازوکار، در شرایطی بهکار گرفته شده که محدودیتهای بانکی و تحریمی علیه ایران، همچنان دسترسی به سیستمهای مالی بینالمللی را دشوار کرده است.
ماه گذشته، واشنگتن در اقدامی کمسابقه، معافیت ۳۰ روزهای برای خرید نفت ایران و روسیه در دریا صادر کرد؛ تصمیمی که با هدف کاهش فشار بر بازار جهانی انرژی و مهار قیمتها در بحبوحه جنگ ایران اتخاذ شد. با این حال، مقامات آمریکایی اعلام کردهاند که این معافیت تمدید نخواهد شد و مهلت آن برای نفت ایران بهزودی به پایان میرسد؛ موضوعی که عملا پنجره محدود ایجاد شده برای این نوع معاملات را خواهد بست. در همین بازه زمانی، شرکت دولتی Indian Oil Corp (IOC) بهعنوان بزرگترین پالایشگر هند، حدود ۲میلیون بشکه نفت ایران را در قالب یک محموله خریداری کرد؛ نخستین خرید رسمی این کشور از ایران پس از حدود هفت سال وقفه. ارزش این محموله حدود ۲۰۰میلیون دلار برآورد شده است. علاوه بر آن، شرکت Reliance Industries نیز مجوز پهلوگیری چند نفتکش حامل نفت ایران را دریافت کرده و بخشی از این محمولهها تخلیه شدهاند.
نکته قابلتوجه در این معاملات، نحوه تسویه مالی آنهاست. برخلاف رویه معمول که پرداختها پس از تحویل کامل یا تخلیه محموله انجام میشود، گزارشها حاکی از آن است که بخش عمده بهای این محمولهها(حدود ۹۵ درصد) بر اساس «اعلام آمادگی» کشتی و پیش از تخلیه نهایی پرداخت شده است. این روش که کمتر در معاملات نفتی تحریمی مشاهده میشود، نشاندهنده تلاش برای کاهش ریسکهای مرتبط با تحریم و تسریع در انجام تراکنشهاست. با وجود این، چالشهای مربوط به نقلوانتقال مالی همچنان یکی از موانع اصلی در مسیر تجارت نفت ایران باقی مانده است. به گفته فعالان بازار، همین دشواریها باعث شده برخی خریداران بالقوه، حتی در دوره معافیت، از ورود به این معاملات صرفنظر کنند. استفاده از یوآن چین در این میان، بخشی از روند گستردهتر «غیردلاریسازی» در تجارت انرژی محسوب میشود؛ روندی که بهویژه در معاملات مربوط به نفت روسیه نیز مشاهده شده است.
با این حال، به نظر میرسد این بازگشت محدود هند به نفت ایران، موقتی و تاکتیکی بوده است. منابع آگاه تاکید کردهاند که شرکت IOC برنامهای برای ادامه خرید نفت ایران پس از پایان معافیت تحریمی ندارد. این در حالی است که هند از سال ۲۰۱۹ و تحت فشار تحریمهای آمریکا، واردات نفت از ایران را بهطور کامل متوقف کرده بود. در غیاب مشتریان سنتی مانند هند، طی سالهای اخیر پالایشگران مستقل چینی موسوم به «تیپاتها» به خریداران اصلی نفت ایران تبدیل شدهاند و بخش عمده صادرات نفت ایران را جذب کردهاند. اکنون، تجربه اخیر هند نشان میدهد که حتی در صورت ایجاد روزنههای موقت در نظام تحریمها، ملاحظات مالی، ریسکهای سیاسی و محدودیتهای بانکی همچنان نقش تعیینکنندهای در شکلدهی به جریان تجارت نفت ایران دارند.
در مجموع، این تحولات بار دیگر نشان میدهد که تجارت نفت در شرایط تحریمی، بیش از هر زمان دیگری به سازوکارهای پیچیده مالی و ملاحظات ژئوپلیتیک وابسته شده است؛ جایی که حتی معاملات محدود نیز نیازمند مسیرهای غیرمتعارف، ارزهای جایگزین و سطح بالایی از هماهنگی میان بازیگران مختلف است. شرکت رهگیری نفتکش تنکرترکرز نیز اعلام کرد ابرنفتکش ایرانی «دورنا» که آخرین بار تنها چند ساعت قبل از اعمال محاصره در ایران مشاهده شده بود، حالا در سامانه ردیابی (AIS) در سواحل جنوبی هند ظاهر شده و قرار است حدود دومیلیون بشکه نفت خام را به یک پالایشگاه آنجا تحویل دهد. این سومین محموله نفتی است که هند دستکم در یک هفته گذشته از ایران تحویل گرفته و طبق آماری که تاکنون منتشر شده میزان نفت خریداری شده هند از ایران را به ۶میلیون بشکه میرساند.
