دسترسی یک درصدی به اینترنت

کارشناسان می‌گویند با قطع اینترنت بین‌الملل، تمامی کاربران داخلی (اعم از خانگی، اداری، دولتی، بانکی و آموزشی) ناچار به استفاده از شبکه ملی اطلاعات شده‌اند. این هجوم ناگهانی و عظیم، بزرگ‌ترین تست‌بار (Stress Test) برای این شبکه محسوب می‌شود. این کارشناسان تاکید می‌کنند که شبکه ملی اطلاعات برای پشتیبانی از ترافیک عادی و روزمره طراحی شده است، نه برای شرایط بحرانی که همه کاربران همزمان به آن مهاجرت می‌کنند. این افزایش ناگهانی حجم ترافیک، به ویژه روی سرویس‌های پرطرفدار داخلی(پیام‌رسان‌ها، درگاه‌های بانکی و پلتفرم‌های اداری)، می‌تواند باعث ایجاد گلوگاه‌های ترافیکی (bottleneck)، افزایش تاخیر (latency) و در نهایت کندی شدید یا قطعی سرویس‌ها شود. این مشکل شبیه به ترافیک سنگین در یک بزرگراه است که در ساعات اوج، سرعت را به شدت کاهش می‌دهد.  همچنین شبکه ملی اطلاعات یک پروژه کاملا تمام‌شده نیست. مقامات دولتی در اواخر سال ۲۰۲۴ اذعان کردند که این سیستم تنها «۶۰ درصد عملیاتی» است.

وزیر ارتباطات نیز در بهمن‌ماه تاکید کرد که «پلتفرم‌های داخلی فقط می‌توانند در کوتاه‌مدت و بدون اتصال پایدار به اینترنت جهانی به کار خود ادامه دهند». این بدان معناست که وابستگی شبکه ملی به زیرساخت جهانی اینترنت برای به‌روزرسانی‌ها، ترافیک داده و حتی پایداری سرویس‌ها وجود دارد و قطع کامل ارتباط بین‌الملل، این شبکه نیمه‌کاره را با چالش مواجه کرده است. در این شرایط دسترسی به برخی سایت‌ها، به‌ویژه از طریق اینترنت ثابت با مشکلاتی همراه بوده است. برخی کارشناسان شبکه ملی اطلاعات نیز از قطعی‌های مکرر در امان نمانده است. روز جمعه برخی کاربرانی که از اینترنت ثابت استفاده می‌کردند، گفتند که نمی‌توانند از پلتفرم‌های داخلی استفاده کنند و به نظر می‌رسد شبکه ملی آنها قطع است. در این راستا رئیس هیات‌مدیره سندیکای مخابرات گفت که معماری فعلی شبکه ملی اطلاعات برای شرایط پایدار طراحی شده و پاسخگوی نیازهای بحرانی نیست.

رئیس هیات‌مدیره سندیکای صنعت مخابرات در کالبدشکافی دلایل اختلالات اخیر در شبکه ملی اطلاعات، به ناتوانی زیرساخت‌های کنونی در برابر جهش‌های ناگهانی ترافیک اشاره کرد. وی با تاکید بر اینکه پایداری شبکه صرفا به معنای اتصال فیزیکی کابل‌ها نیست، دو عامل کلیدی شامل وابستگی پنهان پلتفرم‌های داخلی به سرویس‌های خارجی در زمان بحران و عدم نوسازی و به‌روزرسانی تجهیزات زیرساختی در سال‌های اخیر را در بن‌بست ارتباطی فعلی دخیل دانست. در روزهای اخیر، کاربران بسیاری در سراسر کشور با اختلالاتی محسوس در سرویس‌های داخلی از جمله شبکه آموزشی «شاد»، پیام‌رسان‌های بومی و برخی پلتفرم‌های خدماتی روبه‌رو شده‌اند. این اتفاق بار دیگر ضعف زیرساخت‌های ارتباطی کشور در شرایط بحران را نمایان ساخت. حسین ریاضی، رئیس هیات‌مدیره سندیکای صنعت مخابرات ایران ضمن تشریح دلایل اصلی این اختلالات، تاکید کرد که ساختار فعلی شبکه ملی اطلاعات برای چنین شرایط غیرمنتظره‌ای آماده نیست و ظرفیت پاسخگویی آن نسبت به جهش‌های ناگهانی ترافیک بسیار محدود است.

سطح یک درصدی

در شرایطی که عمده مردم مجبور به استفاده از شبکه ملی هستند، به گفته سخنگوی دولت، برخی از افراد از جمله خبرنگاران از اینترنت سفید استفاده می‌کنند. فاطمه مهاجرانی روز نوزدهم اسفند در یک نشست خبری در مورد کسانی که از امتیاز اینترنت سفید بهره می‌برند، گفت: «در مورد اینترنت تلاش بر این بوده که با توجه به ملاحظاتی که وجود دارد، به‌ویژه برای افرادی که می‌توانند صدا را بیشتر برسانند، امکاناتی فراهم شود.» همچنین برخی داده‌ها نشان می‌دهد که عده معدودی از اینترنت استارلینک استفاده می‌کنند. در گزارش چهاردهم مارس نت‌بلاکس آمده است: حدودا ۳۳۶ ساعت از قطعی اینترنت عمده مردم ایران می‌گذرد، اما برخی از آنها در داخل به اینترنت بین‌الملل دسترسی دارند. به گفته این گزارش، سطح دسترسی اینترنت تغییر نکرده و همان یک درصد است.