دیپلماسی دفاعی ایران در قلب هند
دنیای اقتصاد: سفر امیر دریادار شهرام ایرانی، فرمانده نیروی دریایی راهبردی ارتش ایران به بندر «ویشاخاپاتنام» هندوستان جهت حضور در رزمایش بین‌المللی «میلان ۲۰۲۶»، فراتر از یک مشارکت نظامی ساده، فصلی نوین در دیپلماسی دفاعی ایران در پهنه اقیانوس هند گشوده است. این حضور راهبردی در زمانی صورت می‌گیرد که معادلات قدرت در دریاها با سرعت در حال تغییر است و ایران تلاش می‌کند با تکیه بر «امنیت بومی» و «همکاری‌های منطقه‌ای»، نقش‌آفرینی خود را به عنوان یک قدرت دریایی مسوولیت‌پذیر تثبیت کند. این سفر را باید پاسخی به تلاش‌های فرامنطقه‌ای برای منزوی کردن ایران و ایجاد ائتلاف‌های ساختگی در آب‌های پیرامونی دانست که پیام صلح‌طلبی تهران را به گوش جهانیان رساند.
بر اساس گزارش ایسنا، حاشیه رزمایش میلان ۲۰۲۶ به کانون رایزنی‌های فشرده دیپلماتیک برای فرمانده نیروی دریایی ارتش تبدیل شده است. دریادار ایرانی در دیدارهای جداگانه با همتایان خود از کشورهای روسیه، عربستان سعودی، میانمار و هندوستان، بر لزوم گسترش تعاملات حرفه‌ای تاکید کرد. این گفت‌وگوها که محورهایی چون تبادل هیات‌های آموزشی، اجرای رزمایش‌های مشترک و بهره‌گیری از ظرفیت‌های فنی یکدیگر را در برمی‌گرفت، نشان‌دهنده اراده جدی ایران برای ایجاد یک شبکه امنیتی چندجانبه است. نکته حائز اهمیت در این دیدارها، توافق بر سر مقابله با تهدیدهای مشترک نظیر تامین امنیت خطوط مواصلاتی بود که نشان می‌دهد کشورهای منطقه به این بلوغ رسیده‌اند که امنیت تجارت جهانی در این پهنه آبی، تنها با همکاری بازیگران بومی محقق می‌شود.
یکی از ابعاد برجسته این سفر که خبرگزاری نور نیوز به آن پرداخته است، بازدید دریادار ایرانی از مجتمع صنایع دریایی نیروی دریایی هند بود. این بازدید که شامل بررسی خطوط تولید ناوشکن‌ها، ناوچه‌ها و سامانه‌های پیشران می‌شد، نشان از تمایل ایران به توسعه همکاری‌های صنعتی در کنار تعاملات نظامی دارد. فرمانده نیروی دریایی ارتش با تاکید بر اهمیت دیپلماسی دریایی در توسعه همکاری‌های منطقه‌ای، تبادل تجربیات در زمینه عملیات‌های دوردست و ماموریت‌های اسکورت کشتی‌های تجاری را راهکاری برای ارتقای توانمندی‌های متقابل دانست. این رویکرد بیانگر این نکته است که ایران به دنبال پیوند زدن امنیت دریایی به توسعه اقتصادی و دانش فنی است.
در ارزیابی راهبردی این سفر با توجه به تهدیدهای دریایی ایالات متحده علیه ایران، باید گفت که دیپلماسی فعال دریایی تهران به طور مستقیم «پروژه ایران‌هراسی» را هدف قرار داده است. درحالی‌که آمریکا با حضور ناوگان فرامنطقه‌ای خود در غرب آسیا همواره سعی در القای ناامنی و ضرورت حضور خود دارد، دیدارهای دریادار ایرانی با مقامات ارشد نظامی کشورهایی چون عربستان سعودی و روسیه، این روایت را به چالش می‌کشد. حضور ایران در کنار قدرت‌های نوظهور جهانی در یک رزمایش بین‌المللی، به معنای شکستن حلقه محاصره دیپلماتیک است.
از سوی دیگر، رایزنی‌های بین‌المللی در شرایط فعلی می‌تواند تاثیر بسزایی در کاهش تنش‌ها داشته باشد. به گزارش فارس، دریادار ایرانی پیش از سفر خود به هندوستان عنوان کرده بود: «ایران ۴۷ سال است با تهدید و تبلیغات ناوگان فرامنطقه‌ای مواجه بوده، اما امروز با تکیه بر ایمان و توانمندی‌های موشکی و بازدارنده خود، در جایگاهی قرار دارد که می‌تواند از موضع قدرت به گفت‌وگو بپردازد.» این سفر ثابت کرد که دیپلماسی دفاعی می‌تواند به عنوان مکمل قدرت نظامی، هزینه‌های دشمن را برای هرگونه اقدام تحریک‌آمیز افزایش دهد.
اهداف اصلی این سفر را می‌توان در سه لایه «تثبیت جایگاه منطقه‌ای»، «توسعه همکاری‌های فنی» و «خنثی‌سازی تهدیدها» خلاصه کرد. ایران با حضور در رزمایش میلان ۲۰۲۶، پیام روشنی به واشنگتن مخابره کرد مبنی بر اینکه اقیانوس هند حیاط‌خلوت هیچ قدرتی نیست و کشورهای منطقه قادرند بدون دخالت خارجی، امنیت خود را تامین کنند. همچنین تاکید بر امنیت سایبری دریایی و فناوری‌های نوین در مذاکرات با طرف هندی نشان‌دهنده نگاه رو به جلوی نیروی دریایی ارتش برای مقابله با جنگ‌های نسل جدید است که در آن، اطلاعات و فناوری به اندازه تسلیحات فیزیکی اهمیت دارند.
سفر دریادار ایرانی به هندوستان و رایزنی‌های وی با همتایان روسی و عربستانی را می‌توان توسعه دیپلماسی دفاعی ایران قلمداد کرد. این ماموریت نشان داد که ایران با درک صحیح از ژئوپلیتیک دریاها، مسیر خود را به سوی ائتلاف‌های جدید و قدرتمند جهانی باز کرده است. موفقیت در رایزنی با رقبای منطقه‌ای و شرکای راهبردی، نه تنها ضریب امنیت ملی را افزایش می‌دهد، بلکه جایگاه ایران را به عنوان یک «قدرت دریایی راهبردی» در تراز جهانی تثبیت می‌کند.
