آیا بازار سهام وارد فاز رکود خواهد شد؟
کارت زرد به بورس تهران
سیگنالگیری از ارزش معاملات
ارزش معاملات خرد آینه شفاف وضعیت رونق و رکود بازار سهام بوده است؛ شاخصی که بیش از هر متغیر دیگری میتواند میزان مشارکت سرمایهگذاران، سطح اطمینان فعالان و شدت جریان نقدینگی در بازار را منعکس کند. برخلاف شاخصهای قیمتی که گاه تحت تاثیر چند نماد بزرگ یا مداخلات مقطعی قرار میگیرند، ارزش معاملات خرد تصویری واضحتر از آنچه در لایه زیرین بازار جریان دارد ارائه میدهد. بررسی نمودار میانگین متحرک ارزش معاملات خرد، امکان تحلیل این جریان را در افقهای زمانی مختلف فراهم میکند و بهویژه زمانی که چند میانگین متحرک با دورههای متفاوت بهطور همزمان مورد بررسی قرار گیرند، میتوان تغییر فازهای بازار را با دقت بیشتری شناسایی کرد.
هر زمانی که ارزش معاملات ۵روزه پایینتر از ۲۰روزه و ۶۰روزه باشد، میتوان انتظار داشت بازار وارد فاز اصلاح یا رکود شود. اما روند معکوس ارزش معاملات احتمالا شرایطی متفاوت را رقم خواهد زد. اگر ارزش دادوستدها در میانگینهای ۵روزه خود بالاتر از ۲۰روزه باشد میتوان انتظار داشت در میانمدت بازار وارد فاز رونق شود.
در بازه ابتدایی نمودار، یعنی اوایل سال گذشته آنچه بیش از هر چیز جلب توجه میکند، قرار گرفتن ارزش معاملات خرد در سطوحی نسبتا پایین است. چنین وضعیتی معمولا بازتابدهنده دورهای از بیتصمیمی و رکود معاملاتی است؛ در ابتدای سال ۱۴۰۳، همافزایی ریسکهای نظامی، انتخابات داخلی و نااطمینانیها در حوزه سیاستگذاری سبب شد تا ارزش معاملات در سطوحی کمسابقه قرار بگیرد و اهالی بازار تمایلی به حضور فعال در بورس نداشتند. پایین بودن ارزش معاملات خرد در این مقطع بهخوبی نشان میدهد که حتی نوسانات مقطعی قیمت نیز نتوانستهاند مشارکت گسترده سرمایهگذاران را به همراه بیاورند. پیروزی پزشکیان به عنوان نهمین رئیسجمهور ایران تنها برای چند روز رونق نسبی را به بورس بازگرداند.
با عبور از این دوره، بهتدریج نشانههایی از تغییر رفتار بازار در نمودار نمایان میشود. ابتدا میانگین متحرک کوتاهمدت، یعنی میانگین ۵روزه، از حالت رکودی خارج شده و نوسانات صعودی آن پررنگتر میشود. این تغییر معمولا نخستین علامت ورود پولهای جدید به بازار است؛ پولهایی که اغلب از سوی معاملهگران کوتاهمدت یا سرمایهگذاران ریسکپذیر وارد میشوند.
انتخاب همتی به عنوان وزیر جدید اقتصاد در آن مقطع و تغییر سیاستهای وی به نفع بازار سرمایه، سبب شد تا برخی از سرمایهگذاران ریسک بالای بازار را در آن مقطع پذیرفته و پولهای تازهای را وارد بازار سهام کردند. پس از آن میانگین ارزش معاملات ۲۰روزه، مسیر صعودی را در پیش گرفت. هممسیری میان میانگینهای کوتاهمدت بیانگر آن است که افزایش معاملات دیگر صرفا حاصل چند روز خاص یا رویداد مقطعی نیست، بلکه بهتدریج در حال تبدیل شدن به یک روند پایدارتر است. شدت این روند افزایشی بیشتر میشود و فاصله میان میانگینهای کوتاهمدت با میانگینهای میانمدت و بلندمدت افزایش مییابد.
در این مقطع، ارزش معاملات خرد بهوضوح از سطوح قبلی فاصله میگیرد و بازار وارد فاز فعالتری میشود. افزایش محسوس ارزش معاملات معمولا به معنای افزایش نقدشوندگی، رشد تمایل به معامله و بالا رفتن سطح ریسکپذیری سرمایهگذاران است. این وضعیت اغلب با خوشبینی نسبت به آینده بازار همراه میشود و حتی اصلاحهای کوتاهمدت نیز با افت شدید ارزش معاملات مواجه نمیشوند؛ موضوعی که نشان میدهد پول واردشده به بازار، عجولانه قصد خروج ندارد.
بااینحال، همانطور که نمودار نشان میدهد، مسیر ارزش معاملات خرد همواره صعودی و یکنواخت نیست. پس از دورههای جهش، افتهای مقطعی در میانگین ۵روزه مشاهده میشود که گاه با کاهش قابلتوجه ارزش معاملات همراه است. این افتها را میتوان بهعنوان واکنش طبیعی بازار به دورههای هیجانی تفسیر کرد. در چنین شرایطی، بخشی از معاملهگران کوتاهمدت اقدام به شناسایی سود میکنند و بخشی دیگر در انتظار تثبیت شرایط، فعالیت خود را کاهش میدهند. ارزش معاملات خرد، در نیمه زمستان۱۴۰۳دوباره در مسیر کاهشی قرار گرفت. اصلاح موقت بازار همزمان با افزایش ریسکهای سیاسی، سبب شد تا ارزش دادوستدها تا پایان سال گذشته با کاهش همراه شوند.
نکته قابلتوجه دیگر در این نمودار، نحوه همگرایی و واگرایی میان میانگینهای متحرک است. در دورههایی که این میانگینها به یکدیگر نزدیک میشوند، بازار اغلب در وضعیت انتظار یا تعادل قرار دارد. در مقابل، زمانی که میانگینهای کوتاهمدت با فاصله قابلتوجهی بالاتر از میانگینهای بلندمدت قرار میگیرند، میتوان از افزایش هیجان و شتاب معاملات سخن گفت. این فاصله هرچند نشانهای از رونق بازار است، اما در عین حال میتواند هشداری نسبت به افزایش ریسک اصلاحهای مقطعی نیز باشد، زیرا بازار تمایل دارد پس از دورههای رشد سریع، بخشی از این هیجان را تخلیه کند.
اوایل فروردین امسال با آغاز مذاکرات سیاسی، میانگین متحرک ۵روزه ارزش معاملات روند شتابان صعودی را آغاز کرد. به طوری که حتی میانگینهای بلندمدت نیز در کوتاهمدت با جریان نقدینگی بازار همراه شدند و شاخص کل بورس نیز سقف جدیدی را به ثبت رساند. هرچند دوباره ریسکهای سیاسی و نظامی در اواخر بهار امسال، ارزش معاملات را به سطوح پایینی سوق داد.
حتی در مقاطعی این شاخص و سنجه آماری به ۲همت نیز رسید که با توجه رشد قیمت دلار، ارزش ریالی دادوستدها در سطوح بیسابقه تاریخی قرار داشت. در پایان نیز با آغاز شهریورماه و رونق بازار با محرک رشد قیمت ارز، دوباره میانگینهای ارزش معاملات به سطوح بالاتری بازگشتند. به طوری که تا اواسط آبان دادوستدهای بورسی بیش از ۱۵همت ارزشگذاری شدند. روند صعودی میانگینهای کوتاهمدت ارزش معاملات، به مرور میانگین ۲۰روزه و ۶۰روزه را با خود همراه کرد تا جایی که بازار سهام شاهد رکوردشکنی ارزش ریالی معاملات در ۲۰دیماه شد. این سنجه آماری برای اولینبار از مرز ۳۴همت عبور کرد.
سیگنال منفی ارزش معاملات؟
بازار سهام دوباره با رسیدن مقاومتها میتواند به طور موقت وارد فاز رنج یا اصلاح قیمتی شود. به طوری که شاخصهای سهامی برای مدتی کوتاه در سطوح پایینتر قرار بگیرند. افت ارزش معاملات ۵روزه به زیر میانگین ۲۰روزه حکایت از آن دارد که احتمال آن وجود دارد که دوباره بازار وارد فاز رکود شود. بااینحال، به نظر میرسد اگر ریسکهای جدیدی گریبانگیر بازار نشود، در بلندمدت همچنان ارزش معاملات در سطوح بالایی باقی بمانند. هرچه این سنجه آماری اعداد بالای ۲۵همت را ببیند و در آن تثبیت شود، میتوان به بورس تهران برچسب رونق زد.
