همزمان با توافق آتشبس دولت سوریه با نیروهای کرد رخ داد
بازگشت حاکمیت دمشق بر میادین نفتی
همچنین دو استان «دیر الزور» و «رقه» از لحاظ اداری و نظامی به دولت سوریه بهصورت کامل و فوری تحویل داده میشود و دولت دمشق متعهد میشود که تعدی علیه کارمندان و «نیروهای دموکراتیک سوریه» و اداره مدنی در این دو استان نداشته باشد. طبق بندهای این توافق، دولت سوریه تمام گذرگاههای مرزی و میدانهای نفتی و گازی در منطقه را تحویل میگیرد و مسوولیت حفاظت از آنها را نیروهای سوری برای تضمین بازگشت منابع به دولت سوریه برعهده میگیرند. براساس این توافق، تمام عناصر نظامی و امنیتی «نیروهای دموکراتیک سوریه» در چارچوب ساختار وزارت دفاع و کشور سوریه بهصورت فردی و بعد از انجام بررسیهای امنیتی لازم ادغام میشوند و به آنها درجات نظامی و حقوق مادی داده میشود.
دولت الشرع کنترل میادین نفتی را به دست گرفت
بر همین اساس، یک مقام ارشد دولت سوریه اعلام کرد تیمی از وزارت انرژی این کشور هماکنون در منطقه دیرالزور مستقر شده و در حال ارزیابی وضعیت چند میدان اصلی نفتی و همچنین میدان گازی کونیکو است. به گزارش پایگاه «روسیا الیوم»، این مقام سوری گفت: «اگرچه تاکنون نتایج نهایی این ارزیابیها اعلام نشده، اما دولت سوریه بهزودی روند تدوین طرحهای توسعه این میادین را آغاز خواهد کرد.» شرکت نفت سوریه روز یکشنبه (۲۸ دی) اعلام کرد ارتش سوریه پس از توافق با «نیروهای دموکراتیک سوریه» (SDF)، کنترل میادین نفتی و گازی استان دیرالزور را به دست گرفته است. بر اساس بیانیه این شرکت، ارتش سوریه موفق شده کنترل میدان راهبردی «العمر» را به همراه میدان «التنک» و همچنین میادین «کونیکو»، «الجفره»، «العزبه» و میدان «طیانه» در این استان تثبیت کند؛ میادینی که از مهمترین منابع تولید انرژی در شرق کشور بهشمار میروند. شرکت نفت سوریه همچنین اعلام کرد مجتمع نفتی راهبردی «الثوره» واقع در جنوبغربی استان رقه بهطور کامل تحت کنترل ارتش سوریه درآمده است. به گفته این شرکت، این منطقه یکی از حیاتیترین نقاط در نقشه بخش انرژی ملی سوریه محسوب میشود و نقش مهمی در تامین منابع نفت و گاز کشور دارد.
نفت؛ اهرم حاکمیت اقتصادی دولت
تحولات میدانی اخیر در شرق سوریه، معادلات انرژی و اقتصاد این کشور را دستخوش تغییر ساخته و بار دیگر نفت و گاز را به محور اصلی بحثهای مربوط به بازسازی و احیای اقتصادی سوریه تبدیل کرده است. به گزارش روزنامه «العربی الجدید»، با بازپسگیری بخشهای گستردهای از مناطق شرق سوریه و خروج «نیروهای دموکراتیک سوریه» از این مناطق، پرونده نفت و گاز بار دیگر بهعنوان یکی از مهمترین اهرمهای حاکمیتی و اقتصادی در صدر تحولات قرار گرفته است. «عبدالقادر حصریه» رئیس بانک مرکزی سوریه در اظهاراتی اعلام کرد که بازگشت منابع نفت و گاز به حاکمیت دولت، نقش تعیینکنندهای در بازسازی ساختار مالی کشور خواهد داشت. وی تصریح کرد که با بازگشت این منابع، بانک مرکزی میتواند بار دیگر نقش طبیعی خود را بهعنوان بازوی مالی دولت ایفا کند و تمام نیازهای بخش اداری کشور، از جمله اعتبارات، واردات و تامین مالی، بهصورت متمرکز و انحصاری از طریق این نهاد انجام شود. حصریه خاطرنشان کرد که این روند به سالها پراکندگی مالی و استفاده از سازوکارهای غیررسمی پایان خواهد داد.
نفت همواره جایگاهی محوری در اقتصاد مناطق شرقی سوریه داشته است. از زمان کشف نخستین میادین نفتی در دهه۱۹۶۰ میلادی، استانهای «دیرالزور»، «حسکه» و «رقه» به ستون فقرات تولید انرژی تبدیل شدند. پیش از سال۲۰۱۱، سوریه بهطور میانگین روزانه حدود ۳۸۰هزار بشکه نفت تولید میکرد که بخش عمده آن از میادین شرق کشور تامین میشد. با آغاز بحران در این کشور در سال۲۰۱۱، بیشتر این میادین از کنترل دولت خارج شد و زیرساختهای نفتی بر اثر درگیریهای نظامی و بهرهبرداری غیرقانونی دچار آسیبهای جدی شد. بر اساس برخی برآوردها، ذخایر نفتی این کشور حدود ۲.۵میلیارد بشکه است که معادل حدود ۰.۲درصد از ذخایر جهانی محسوب میشود.
تولید نفت سوریه از حدود ۳۸۵هزار بشکه در روز در سال۲۰۱۰، به حدود ۱۱۰هزار بشکه در شرایط کنونی کاهش یافته است. از این میزان، نزدیک به ۱۰۰هزار بشکه مربوط به میادینی بود که پیشتر تحت کنترل «نیروهای دموکراتیک سوریه» قرار داشت و تنها حدود ۱۰هزار بشکه از میادین تحت مدیریت مستقیم دولت در دمشق تولید میشد. در حال حاضر، تولید نفت و گاز سوریه از حدود ۷۸میدان انجام میشود که عمده آنها در مناطق شرقی و مرکزی کشور قرار دارند. استان دیرالزور با ۴۱میدان، بیشترین سهم را دارد و پس از آن، رقه و حمص هر یک با ۱۱میدان و حسکه با ۱۰میدان قرار گرفتهاند. میدان رمیلان در حسکه با بیش از ۱۲۰۰حلقه چاه، بزرگترین میدان نفتی سوریه بهشمار میرود و تولید روزانه آن حدود ۳۰هزار بشکه برآورد میشود. میدان العمر در دیرالزور نیز با تولیدی نزدیک به ۲۵هزار بشکه در روز، دومین میدان بزرگ کشور است.
در تحولات اخیر، شرکت نفت سوریه پس از پیشروی ارتش، کنترل چندین میدان مهم از جمله الرصافه، صُفیان و مجتمع نفتی راهبردی «الثوره» را در دست گرفته است. این مجتمع شامل میادینی چون وادی عبید و البشری بوده و نقش کلیدی در شبکه تولید و انتقال نفت کشور ایفا میکند. مدیر ارتباطات شرکت نفت سوریه اعلام کرد که با آغاز عملیات نظامی، اتاق عملیات اضطراری برای حفظ ایمنی میادین و تداوم فعالیت آنها تشکیل شده و نیروهای حفاظت از تاسیسات به سرعت در محل مستقر شدهاند. با این حال، هنوز برخی میادین نفتی در بخشهایی از دیرالزور و رقه تحت کنترل «نیروهای دموکراتیک سوریه» باقی ماندهاند. کارشناسان بر این باورند که هرچند نفت بهتنهایی قادر به حل همه مشکلات اقتصادی سوریه نیست، اما بازگشت آن به چرخه رسمی، نقش تعیینکنندهای در کاهش فشار بر تراز تجاری، کاهش نیاز به واردات سوخت، تثبیت نرخ ارز، مهار تورم و تامین پایدار برق و صنعت خواهد داشت.
