اتصال به شبکه بینالمللی چه زمانی رخ میدهد؟
رمز گشایی اینترنت ۲ درصدی
سطح ۲ درصدی اتصال
اکنون حدود ۱۰ روز و بیش از ۲۰۰ ساعت است که از قطع اینترنت بینالملل و ارتباطات در ایران میگذرد؛ قطعی گستردهای که تا پیش از این هرگز به این صورت اتفاق نیفتاده بود. این ماجرا تا آنجا عمق داشت که در روزها و ساعات ابتدایی قطعی، مردم توانایی استفاده از پلتفرمها را نداشتند، ارسال پیامک ممکن نبود و امکان استفاده از شبکه ملی ارتباطات در هیچ ابعادی وجود نداشت. همچنان تا لحظه نگارش این گزارش نیز تعامل در پلتفرمهای بینالملل و استفاده از مدلهای هوش مصنوعی دیگر ممکن نیست.
البته در همان روزهای ابتدایی برخی از پلتفرمها در دسترس قرار گرفتند؛ از جمله اپلیکیشنهای تاکسی اینترنتی و پلتفرمهای بانکی. پس از آن نیز پیامکهای بانکی دوباره ارسال شدند که امکان ارسال پیامک از طریق تلفن همراه نیز دوباره از روز جمعه فعال شده است. از سوی دیگر لازم به یادآوری است که عملا از همان آغاز ناآرامیها دسترسی به اینترنت بینالملل و شبکه ملی قطع شده و مردم تنها از طریق دامنه IR میتوانند به سایتهای فعال در شبکه ملی سر بزنند.
آن هم به شرط اینکه در مرورگر خود آن آدرس را از پیش ذخیره داشته باشند، در غیر این صورت، با توجه به اینکه موتورهای جستوجوی خارجی قطع است، نمیتوانند بدون ثبت آدرس دقیق به سایت مربوطه رجوع کنند. همچنین بر اساس تازهترین بهروزرسانی منتشرشده از سوی نهاد پایش اینترنت نتبلاکس، دادههای فنی نشان میدهد که تا کنون تنها افزایشی جزئی در میزان اتصال اینترنت کشور ثبت شده است. با این حال این افزایش ناچیز تاثیری معنادار بر وضعیت کلی نداشته و سطح اتصال اینترنت همچنان در حدود ۲ درصد از میزان عادی باقی مانده است. دسترسیای که کارشناسان احتمال میدهند تنها مرتبط با شرکتهای دولتی باشد.
بر اساس گزارش زومیت و مطابق دادههای منتشر شده از سوی نتبلاکس پیش از هفته گذشته، سطح اتصال اینترنت کشور در محدوده طبیعی خود قرار داشت. از آن تاریخ به بعد و طی یک هفته اخیر افتی ناگهانی و شدید رخ داده که منجر به سقوط اتصال به نزدیک صفر شده است. در روزهای بعد، این وضعیت تقریبا بدون تغییر ادامه یافته و تنها در مقاطعی، اتصالات در کشور به عنوان یک درصد اعلام شده بود. نتبلاکس این بازه را بهطور مشخص با عنوان SHUTDOWN (خاموشی) مشخص کرده است که نشاندهنده ماهیت ساختاری و هدفمند این اختلال است. کارشناسان معتقدند چنین سطحی از اتصال، نهتنها پاسخگوی نیازهای روزمره شهروندان نیست، بلکه امکان فعالیت پایدار برای تجارت الکترونیک، ارتباطات حرفهای، رسانهها و حتی خدمات حیاتی وابسته به اینترنت را نیز سلب میکند.
این وضعیت در حالی است که بر اساس برآوردهای انجامشده توسط اتاق بازرگانی ایران و گزارش نتبلاکس در سال ۱۴۰۱، ایران بهطور متوسط ساعتی ۱.۵میلیون دلار(معادل ۳۶ میلیون دلار در روز) بهدلیل قطع یا اختلال اینترنت ضرر میکند. برخی بررسیهای اخیر هم نشان میدهد که با در نظر گرفتن رشد روزافزون کسبوکارهای اینترنتی و نرخ دلار، این رقم میتواند به اعداد بالاتری نیز برسد. قطع، اختلال و فیلترینگ اینترنت از جنبههای مختلف به اقتصاد دیجیتال آسیب میرساند. محدودیت در فروش مستقیم، اختلال در بازاریابی دیجیتال، صدمه به ارتباطات سازمانی، محدودیت در دسترسی به اطلاعات آموزشی و پژوهشی، آسیب به گردشگری و کاهش رشد و توسعه اقتصادی از جمله این تبعات است.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در حاشیه جلسه هیات دولت در ۱۰ دی ماه و پیش از این قضایا اعلام کرده بود سیاستهای مرتبط با محدودسازی و مسوولسازی اینترنت، طی سالهای اخیر آسیب قابلتوجهی به زیرساختهای ارتباطی کشور وارد کرده و موجب از دست رفتن منابعی شده است که قرار بود صرف توسعه این حوزه شود.
به گفته هاشمی، بر اساس گزارشهای موجود این سیاستها بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان عدمالنفع به همراه داشتهاند و این منابع عملا به بازاری غیرشفاف منتقل شده است؛ بازاری که به گفته وزیر ارتباطات نه پاسخگویی مشخصی دارد و نه تحت نظارت موثری قرار گرفته و از نظر حجم مالی، قابل مقایسه با بودجه چند وزارتخانه است.
گمانهزنیها برای اتمام خاموشی
در این بین اخبار مختلفی هم برای تعیین زمان وصل شدن دوباره اینترنت بینالملل وجود دارد. در این راستا شایعاتی مبنی بر وصل نشدن اینترنت تا چهل روز وجود داشت که از سوی دفتر فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت تکذیب شد. اکنون بر اساس نوشته رسانهها دو سناریو برای دسترسی دوباره به اینترنت وجود دارد. بر پایه دیدگاه اول با توجه به وابستگی بسیاری از کسب و کارها به اینترنت و آثار شدید اقتصادی بر کسب و کارهای این حوزه قرار شده است محدودیتهای ایجاد شده از میانه این هفته به مرور رفع شود. اما دیدگاه دوم اعتقاد دارد زمان رفع محدودیت باید وقتی باشد که آرامش کامل در جامعه برقرار شود.
البته خبرهای ضد و نقیض برای وصل شدن اینترنت در حالی است که برخی خبرگزاریهای رسمی و اصولگرا که به اینترنت بینالملل دسترسی دارند، از پایان دوره قطع اینترنت چشمانداز روشنی ارائه نمیدهند و وصل شدن اینترنت بینالملل از منظر آنها در شرایط فعلی و به دلیل مسائل امنیتی صلاح نیست.
خبرگزاری فارس ۲۷ دی ماه در این باره نوشت: «خشونتهای سازمانیافته و گستردهای که از شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی ماه از سمت هستههای آموزشدیده رخ داد، منجر به شهادت تعدادی زیادی از حافظان امنیت و مردم عادی شد و مسوولان امر را ناچار کرد برای حفظ جان مردم و جوانان و نیروهای حافظ امنیت به عنوان یک اولویت اصلی و حیاتی، این تصمیم را اتخاذ کنند. بنا بر اعلام منابع امنیتی بهواسطه محدودیت اینترنت، ارتباط شبکه معاند خارج از کشور با عوامل داخلی آنها به میزان قابلتوجهی قطع شده و این موضوع به کنترل آشوب و جلوگیری از عملیات هستههای تروریستی کمک جدی کرده است. طراحی مسوولان ذیربط درباره اینترنت و سایر خدمات ارتباطی بازگشت پلهای و مرحله به مرحله این امکانات به اقتضای شرایط تاثیرگذار بر امنیت جامعه بوده و بنا بر اعلام دستگاههای ذیربط همین سیاست ادامه خواهد یافت.»
خبرگزاری مهر نیز ۲۴ دی ماه، مصاحبهای با رسول جلیلی، عضو هیات علمی دانشگاه شریف انجام داده که همسو با گزارش فارس است. جلیلی در این رابطه بیان کرده است: «نکتهای که در اظهارنظر تمامی شهروندان وجود دارد و به آن نیز تمکین میکنند این است که اگر امنیت به واسطه عدم امکان اعمال حکمرانی و عدم امکان اعمال خطمشیهای امنیتی خدشهدار شود، قطعا بین امنیت و دسترسی، اولویت با امنیت است. مطالبه امنیت ایجاب میکند که در یک برهه کوتاه زمانی و مکانی، محدودیتهایی اعمال شود. اما انتظار مردم این است که هم این محدودیتها کمتر باشد و هم مسوولان در نخستین فرصت نسبت به رفع آنها اقدام کنند.»
اما حالا و در این شرایط، مسوولان در این باره چه میگویند؟ فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت و ستار هاشمی، وزیر ارتباطات تصمیم قطع اینترنت را به نهادهای امنیتی نسبت دادند. ستار هاشمی در پاسخ به سوالی درباره قطعیهای اینترنت در کشور و اینکه تا چه زمانی این شرایط ادامه دارد گفته است این تصمیم با توجه به شرایط امنیتی حاکم و از سوی مراجع امنیتی اتخاذ شده است. طبیعتا این تصمیم هم توسط همه دستگاهها تمکین شد، بنابراین به صورت جدی در حال پیگیری هستیم تا در اسرع وقت ارتباطات مردم برقرار شود و بتوانیم خدمات را مانند گذشته به مردم ارائه دهیم.
در این بین اظهارات مصطفی پوردهقان، نماینده کمیسیون صنایع مجلس نیز مهر تاییدی بر صحبتهای مهاجرانی و هاشمی است. او در این باره گفته است که تصمیم درباره رفع محدودیت اینترنت، نه با وزیر ارتباطات است و نه با مجلس؛ بلکه این نهادهای امنیتی هستند که تصمیم اولیه را گرفته و اجرا کردهاند. او همچنین بیان کرده است که مجلس در موضوع اینترنت، در کمیسیون تخصصی خود با وزیر ارتباطات طرف است و وزیر به کمیسیون مجلس گفته که «منتظر ابلاغ نظر» نهادهای امنیتی هستند؛ یعنی همانطور که صبح پنجشنبه دستور قطع را دادند، الان هم منتظریم تا نظری در خصوص از سرگیری اینترنت یا همان رفع محدودیتها به ما به عنوان مجری ابلاغ شود.
انجمن تجارت الکترونیک تهران نیز که در ابتدای هر فصل جدید گزارش کیفیت اینترنت را منتشر میکند در این شرایط اعلام کرده است که گزارش ششم کیفیت اینترنت کشور پس از دسترسی «همه مردم ایران» به اینترنت آزاد منتشر خواهد شد. این انجمن تاکنون پنج گزارش در خصوص کیفیت اینترنت کشور منتشر کرده است و بنا بود در دی ماه ۱۴۰۴ ششمین گزارش را هم منتشر کند. در مطلبی که این انجمن منتشر کرده، آمده است: «حرف زدن از «کیفیت اینترنت»، در شرایطی که ایران در خاموشی دیجیتال به سر میبرد، بیمعناست.»
در ادامه متنی که انجمن درباره قطعی اینترنت منتشر کرده، آمده است: «هرچند پیش از اینبارها از تبعات قطعی دسترسی مردم به اینترنت گفتهایم، وظیفه خود میدانیم اینبار صریحتر از قبل، عواقب این اقدام را برشمریم: اختلال در زندگی روزمره مردم، توقف دسترسی افراد به کیف پولها و داراییهای دیجیتال، بیاعتمادی به کسبوکارهای دیجیتال و به تبع آن کاهش انگیزه برای کارآفرینان، سرمایهگذاران و متخصصان این حوزه، افزایش بیکاری، افزایش مهاجرت، گسترش استفاده از ابزارهای ناامن و به تبع آن کاهش امنیت داده، تنها بخشی از پیامدهای جبرانناپذیر چنین اقدامی است. انجمن تجارت الکترونیک، ضمن مطالبه حق دسترسی آزاد به اینترنت با کیفیت، اعلام میکند که بعد از اتصال مجدد همه مردم ایران به اینترنت، در گزارشی وضعیت اینترنت در پاییز و زمستان ۱۴۰۴ را به تفصیل بررسی و منتشر خواهد کرد.» این انجمن همچنین زمانشمار قطعی اینترنت را نیز منتشر کرده و مطابق آن تا زمان نوشته شدن این مطلب، بیش از ۲۰۸ ساعت و ۲۳ دقیقه از قطعی کامل دسترسی به اینترنت جهانی میگذرد.
