فعالان و کارشناسان حوزه انرژی در گفت وگو با «دنیایاقتصاد» پیشبینی کردند
ادامه قطع برق در تابستان ۱۴۰۵
کارشناسان با پیشبینی افزایش ناترازی برق در سال آینده با توجه به افزایش مداوم مصرف معتقد هستند که صرفا در صورتی این وعده قابل تحقق است که وزارت نیرو از تامین برق صنایع بیش از پیش چشمپوشی کند تا برق بخش خانگی تامین شود. آنها با تاکید بر واقعیتهای موجود در حوزه تولید و مصرف برق، از راهکارهایی صحبت میکنند که در کوتاهمدت و تا تابستان سال آینده میتواند قدری از ناترازی برق موجود را کاهش دهد.
به جای کتمان واقعیت،صادق باشیم
هاشم اورعی، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف به خبرنگار «دنیایاقتصاد» گفت: اگر منظور توانیر از برق بدون خاموشی این باشد که برق بخش مولد اقتصاد را قطع کند تا برق موردنیاز مردم تامین شود و آنها اعتراض نکنند، این کار ممکن است. اما این اقدام به کلی اشتباه است. اما اگر منظور این باشد که بعد از تامین برق موردنیاز بخش مولد اقتصاد، برق بخشهای غیرمولد مانند خانگی، کشاورزی، عمومی، تجاری و اداری هم تامین شود، این موضوع کاملا غیرممکن است. قطعا در تابستان سال آینده امکان تامین برق برای تمام تقاضای کشور وجود ندارد. در سالجاری در اوج مصرف حدود ۲۲هزار مگاوات ناترازی برق داشتیم. سالانه حدود ۵درصد هم افزایش تقاضا داریم. حتی اگر این افزایش تقاضا را در نظر نگیریم تا تابستان سال آینده تقریبا نیروگاه حرارتی جدیدی وارد مدار نخواهد شد.
اورعی گفت: افزایش ظرفیت از طریق انرژی خورشیدی پیشبینی شده است. اما انرژی خورشیدی دو مشکل اساسی دارد. اول اینکه فقط برق ظهر را تامین میکند و ما سیستم ذخیرهسازی برای تامین برق غروب و شب نداریم. دوم اینکه برای تامین ۲۲هزار مگاوات ناترازی، باید حدود ۸۸هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی اجرا کنیم. این به شرطی است که باتری برای ذخیرهسازی داشته باشیم که نداریم. پیشبینی من این است که تا زمان اوج مصرف سال آینده، نهایتا میتوانیم حدود ۵هزار مگاوات برق خورشیدی اضافه کنیم. بنابراین به دلایل فنی، اجرایی و عقلانی، قطعا در اوج مصرف سال آینده امکان تامین برق پایدار برای همه بخشهای اقتصاد وجود نخواهد داشت. وی با بیان اینکه سال آینده با بیش از ۲۰هزار مگاوات ناترازی برق مواجه خواهیم شد، گفت: مسیر فعلی کاملا غلط است. ما تمام تخممرغها را در سبد خورشیدی قرار دادهایم، در حالی که خورشیدی در بهترین حالت فقط یک اوج مصرف که آن هم ظهر است را پاسخ میدهد. ذخیرهسازی نداریم و برق موردنیاز غروب و شب را نمیتوان با خورشیدی تامین کرد.
این کارشناس حوزه انرژی گفت: دنیا به سمت انرژی پاک، ذخیرهسازی و شبکه هوشمند میرود. اما ما سرمایهگذاری نکردهایم و ذخیرهسازی و شبکه هوشمند نداریم. ضمن اینکه انرژی پاک ترکیبی از خورشیدی و باد است، اما ما فقط روی انرژی خورشیدی متمرکز شدهایم. کشورهای دیگر زمانی که ۱۰۰ دلار در صنعت برق سرمایهگذاری میکنند، ۶۰ دلار برای تولید و ۴۰ دلار برای شبکه انتقال، توزیع و کنترل هزینه میکنند. در کشور ما تقریبا ۱۰۰درصد برای تولید هزینه میشود و هزینهای برای شبکه درنظرگرفته نمیشود. به همین دلیل در تابستانها در بعضی مناطق برق فراوان و در برخی مناطق دیگر خاموشی وجود دارد. به دلیل اینکه تمام منابع در اختیار دولت است و دولت پول ندارد، سرمایهگذاریهای لازم انجام نشده است و امکان انتقال وجود ندارد.
اورعی تصریح کرد: تقاضا کاملا وابسته به دماست و اگر معجزهای رخ ندهد، قطعا با ناترازی و خاموشی در همه بخشها مواجه خواهیم بود. یک گروه را باید مامور کنیم تا واقعبینانه به بررسی ظرفیتها، محدودیتها و مسائل اقتصادی بپردازند. تا زمانی که به دنبال گذراندن روزمرگی باشیم، همین وضعیت ادامه مییابد. هنوز نقشه راه در برق نداریم، باید یک برنامه ۵ تا ۱۰ سال تعیین کنیم و بر اساس آن حرکت کنیم.
این استاد دانشگاه توضیح داد: نکته مهم این است که اقتصاد ما به دلیل کمبود برق در تابستان و کمبود گاز در زمستان، در رکود فرو رفته است. پیشبینیها نشان میدهد رشد اقتصادی امسال منفی ۱.۷درصد و سال آینده منفی ۲.۸درصد خواهد بود. این به این معناست که حتی در شرایط رکود هم نمیتوانیم برق موردنیاز را تامین کنیم، اگر اقتصاد در شرایط رونق بود، چه اتفاقی میافتاد. اگر قرار باشد رشد ۸.۵ درصدی صنعت طبق برنامه هفتم محقق شود، به برق بسیار بیشتری نیاز داریم که عملا با این وضعیت غیرممکن است. اورعی معتقد است: راهکارهای موثری برای کاهش مصرف برق وجود دارد، اما هیچکدام یکشبه انجام نمیشود. یک راه موثر قیمتگذاری واقعی است. با کنتورهای چندزمانه و هوشمند میتوان تعرفهها را در ساعات اوج مصرف افزایش داد تا رفتار مصرفکننده اصلاح شود. اما متاسفانه ما حتی کنتور برق هوشمند هم نداریم. از طرف دیگر باید تلفات شبکه را کاهش داد و در زمینه انتقال و توزیع برق سرمایهگذاری کرد.
راندمان نیروگاه افزایش و تلفات برق کاهش یابد
رضا پدیدار، عضو هیات نمایندگان اتاق ایران در گفتوگو با خبرنگار «دنیایاقتصاد» بیان کرد: وزیر نیرو اخیرا در جلسهای با فعالان بخشخصوصی نیز بحث عدمخاموشی در سال آینده را مطرح کرده است، اما به نظر نمیرسد این وعده قابل تحقق باشد و نیازمند اصلاحات سیستمی در این زمینه هستیم. پدیدار گفت: مصارف صنعتی برق ۳۶درصد، خانگی ۳۱درصد، کشاورزی ۱۴درصد، عمومی ۹درصد، صادرات برق ۱درصد، روشنایی معابر ۱درصد و عددی هم تحت عنوان سایر مصارف گفته شده است که حدود ۸درصد است. به مجموع این اعداد باید ۱۱درصد تلفات برق را هم اضافه کنیم. مسالهای که در اینجا وجود دارد این است که چرا باید این میزان تلفات برق داشته باشیم. وی افزود: از طرف دیگر بحث راندمان نیروگاهها مطرح است. اگر راندمان نیروگاهها اصلاح شود، آن وقت میتوانیم امیدوار باشیم که مصرف برق کنترل شود و خاموشی نداشته باشیم. اما آماری که از مراکز تحقیقاتی وابسته به خود وزارت نیرو اعلام شده، نشان میدهد نیروگاههایی داریم که راندمانشان بین ۷ تا ۱۵درصد است. این عدد حاکی از راندمان پایین و همچنین این موضوع است که انرژی مصرف میکنیم، اما نمیتوانیم نیاز برق کشور را تامین کنیم.
وی در ادامه تاکید کرد: جریان توسعه در برق باید بهطور جدی دنبال شود، چرا که هم فرآیند اقتصادی و هم اجتماعی دارد و نیازمند دگرگونی است. وزیر نیرو هم این موضوع را پذیرفتهاند. ما معتقد هستیم که اگر قرار است این اتفاق بیفتد، بخش خصوصی میتواند کمک کند، چون سرمایهگذاری به عنوان موتور محرک اقتصادی نقش کلیدی در رشد، اشتغالزایی و رفاه عمومی دارد و برق یکی از عوامل اصلی رفاه عمومی در جامعه است. بنابراین یا دولت باید مستقیم سرمایهگذاری کند یا از بخش خصوصی کمک بگیرد.
پدیدار عنوان کرد: طبق گزارش مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی ایران روند سرمایهگذاری در ایران نزولی شده و میانگین آن به منفی ۴.۷۹درصد رسیده است. وقتی سرمایهگذاری کاهش پیدا میکند، این سوال مطرح میشود که چگونه میخواهیم پشتیبانی تولید برق داشته باشیم. در حال حاضر وضعیت سرمایهگذاری ما به سطح سال ۱۳۹۰ و حدود ۱۵ سال به عقب برگشته است. اگر بخواهیم رشد سالانه ۱۰درصد را حفظ کنیم، نیاز جدی به سرمایهگذاری داریم.
وی توضیح داد: در حوزه سرمایهگذاری بهخصوص در بخش انرژی، چالشهای زیادی از جمله نوسانات اقتصادی، ارزی، بوروکراسی پیچیده و تورم بالا وجود دارد که پیشبینیپذیری سرمایهگذاری را دشوار میکند. ما مشوقهای سرمایهگذاری که جذابیت سرمایهگذاری مولد بهویژه در حوزه انرژی و برق را ایجاد کند، نداریم. در چنین شرایطی صنعت برق درجا میزند. با توجه به رشد مصرف، رشد جمعیت و افزایش تقاضای رفاه، نه تنها سال آینده بینیاز نمیشویم، بلکه نیازمندتر هم خواهیم شد. وی گفت: از طرف دیگر اگر بخواهیم طرحهای توسعه برق را اجرا کنیم و کمبود برق را جبران کنیم، در این مسیر با محدودیتهای بینالمللی و کاهش تعاملات اقتصادی روبهرو هستیم و عملا جذب سرمایهگذاری خارجی نداریم. فرسودگی سیستمهای تولید و انتقال برق بهویژه زیرساختها نیز از موضوعات مهم است. این بخشها نیاز به سرمایهگذاریهای جدید دارد تا بتوان این عقبماندگی را جبران کرد. خروج سرمایههای انسانی و مالی از کشور هم مسالهای جدی است.
به گفته پدیدار، کمبود تولید برق نسبت به تقاضا در سال آینده از ۲۰درصد هم فراتر خواهد رفت. رشد مصرف همچنان ادامه دارد. اگر سرمایهگذاری جدید انجام شود، این امیدواری ایجاد میشود که فاصله تولید و مصرف برق در کشور جبران شود، اما تا زمانی که این شکاف وجود دارد، اطمینانی برای نداشتن خاموشی در سال آینده وجود ندارد. البته سرمایهگذاری زمانبر است و بازدهی آن به ۳ تا ۵ سال آینده برمیگردد. حتی اگر امروز سرمایهگذاری را آغاز کنیم، نتیجه آن چند سال بعد مشخص میشود. در شرایط فعلی که سرمایهگذاری با تورم افسار گسیخته مواجه است، باید راندمان نیروگاهها را افزایش داد و تلفات ۱۱درصدی برق را کاهش داد.
تشدید خاموشیهای صنعت
امین گشتی، کارشناس صنعت برق در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» گفت: باید مشخص شود ناترازی برقی که وجود دارد از کدام کانال قرار است جبران شود که وعده عدمخاموشی مطرح میشود. طبیعتا در این بازه زمانی کوتاه، تولید بزرگ انرژی نداشتیم، نیروگاه بزرگ احداث نکردیم و صرفا تمرکز روی نیروگاههای تجدیدپذیر بوده است. نیروگاههای تجدیدپذیر هم عمدتا از نوع خورشیدی هستند و باتری برای ذخیره ندارند. این نیروگاهها صرفا پیک ظهر را میتوانند مدیریت کنند و در زمان غروب کمکی نمیکنند. تا به امروز از انرژی خورشیدی غفلت کرده بودیم و در حال حاضر تمام توجه به این سمت رفته است. باید از تمام راهکارهای موجود برای افزایش تولید استفاده کنیم تا اگر یک بخش دچار افول شد، بخش دیگر بتواند آن را جبران کند. البته اگر سیاستهایی مثل تغییر ساعت رسمی دوباره اجرا شود، تا حدی به جابهجایی ساعت پیک کمک میکند.
گشتی افزود: البته یک بحث دیگر هم وجود دارد، شاید این برنامه وجود دارد که حجم خاموشی به صورت کامل به سمت صنعت منتقل شود، به صورتی که به مصارف سنگین خاموشی تحمیلی بدهند و ساعات آن را افزایش دهند. وی توضیح داد: از یک طرف با توجه به مشکلاتی که وجود داشت به سمت احداث نیروگاههای تجدیدپذیر یا سایر منابع تولید انرژی رفتهایم و این بخش در حال رشد است. از طرف دیگر شاهد رشد مصرف هستیم. شاید رشد مصرف در بخش صنعتی چندان چشمگیر نباشد، اما در بخش مسکونی این موضوع مشهود است. ما تابستان گرمی را پشت سر گذاشتیم و در برخی استانها تابستان گذشته اولین تابستانی بود که تعداد روزهای گرم سال بسیار بیشتر از حالت عادی بود. طبیعتا این موضوع باعث گرایش به استفاده از تجهیزات تهویه مطبوع میشود. بنابراین اگر نرخ رشد مصرف نسبت به تولید افزایش یابد، ناترازی قبلی باقی میماند و مقداری هم به آن اضافه میشود.
این کارشناس صنعت برق گفت: در مدت زمان کوتاه امکان احداث نیروگاه حرارتی جدید وجود ندارد. صرفا میتوان به اورهال و افزایش ظرفیت نیروگاهها پرداخت. البته این اقدامات هزینهبر است و در برخی موارد به دلیل نبود قطعات و مشکلات تحریم عملا قابل انجام نیست. گشتی درخصوص راهکارهای کاهش مصرف برق نیز گفت: در این زمینه دو موضوع وجود دارد. یکی بحث فرهنگی است، برخی به دلیل مشکلات موجود میگویند چرا باید مصرفشان را کم کنند و نوعی مقاومت شکل میگیرد و صرفهجویی نمیشود. این جا بحث فرهنگسازی مطرح است و باید این تقابل کاهش پیدا کند. از طرف دیگر برخی تجهیزات قدیمی هستند و مدیریت انرژی در آنها وجود ندارد. اگر بخواهیم مصرف مشترک را در این زمینه کاهش دهیم، هزینههایی نظیر تعویض کولر به او تحمیل میشود. لازم است سیاستهای تشویقی در این زمینه اجرا شود تا افراد برای این کار مجاب شوند.
آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران نیز در گفتوگو با خبرنگار «دنیایاقتصاد» بیان کرد: سال گذشته وزیر نیرو همین وعدهها را مطرح میکرد، اما در نهایت از مردم عذرخواهی کرد. اتفاق خاصی برای افزایش تولید برق رخ نداده است. نهایتا اگر دولت بتواند ۳ تا ۴هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر را وارد مدار کند و این ظرفیت به شبکه متصل شده باشد، در بهترین حالت میتواند حدود ۱۵۰۰ مگاوات از کسری برق کشور را تامین کند.
نجفی عنوان کرد: بخش عمده مشکلات ما نه از مسیر افزایش تولید، بلکه از راه کاهش مصرف قابل حل است. باید روی برنامههای کاهندگی مصرف کار کنیم. مهمترین اقدام هم این است که کولرهای پرمصرف جمعآوری شوند و کولرهای کممصرف جایگزین شود. علاوه بر این باید در کل سیستمهای مصرف انرژی کشور اصلاح ساختار انجام شود. اگر دولت به موقع و درست عمل کند، میتواند از محل صرفهجویی برق ناشی از تعویض کولرها عدد قابلتوجهی را تامین و بخشی از مشکل برق را حل کند. البته همه چیز بستگی به این دارد که دولت این طرح را به چه شکلی اجرا کند. نجفی گفت: در سالجاری حدود ۲۲هزار مگاوات کسری برق داشتیم. شرایط در سال آینده بهتر از امسال نخواهد بود.
پیشبینی ناترازی ۲۶هزار مگاواتی
حمیدرضا صالحی، عضو هیاتمدیره سندیکای صنعت برق ایران نیز در گفتوگو با خبرنگار «دنیایاقتصاد» بیان کرد: بین تولید و مصرف فاصله وجود دارد و تابستان سال آینده قطعا کمبود برق داریم. سوالی که ایجاد میشود این است که این فاصله چگونه تقسیم خواهد شد. آیا این کمبود روی بخش صنعت، تجاری و کشاورزی اعمال میشود. اگر این اتفاق بیفتد، بخش خانگی بدون اعمال محدودیت و خاموشی خواهد بود. احتمالا با قطع بیشتر برق صنایع به دنبال عدمقطع برق خانگی هستند. تابستان دو سال قبل همین وضعیت حاکم بود و بیشتر برق صنایع قطع میشد. اما تابستان امسال به دلیل اعتراضاتی که صنایع داشتند و تاثیرات مخرب قطع برق صنعت بر تولید، صادرات، اشتغال و رشد اقتصادی، خاموشی خانگی بسیار بیشتر شد. این احتمال وجود دارد که در سال آینده با ورود ظرفیتهای جدید به مدار، برق بخش خانگی قطع نشود و محدودیت صنایع افزایش یابد.
وی اضافه کرد: ما هر سال بین مصرف و تولید ناترازی داریم. مصرف بهطور عادی سالانه ۶تا ۷درصد رشد کرده است. اما در بخش تولید، ساخت نیروگاههای حرارتی آنطور که باید انجام نشده است. در بخش نیروگاههای خورشیدی نیز افزایش تولید رخ داده که صرفا در ساعات ظهر جواب میدهد. صالحی گفت: فاصله بین تولید و مصرف باید با افزایش تولید جبران شود. اگر دست فرمان تغییر کند و نیروگاههای سیکل ترکیبی و حرارتی وارد مدار شود و تولید برق خورشیدی افزایش یابد، طی ۳سال آینده میتوان با افزایش تولید، ناترازی را به صفر رساند. در غیراین صورت ۸سال زمان میبرد تا ناترازی به صفر برسد. پیشبینی ناترازی برای امسال ۲۴هزار مگاوات بود، اما ۲۲هزار مگاوات محقق شد. برای سال آینده نیز حداکثر ۲۶هزار مگاوات و حداقل ۲۲هزار مگاوات ناترازی برق پیشبینی میشود.
