عملکرد محصولات کشاورزی روی تابلوی بورسهای کالایی در سال ۲۰۲۵ بررسی شد
مازاد عرضه در بازار غلات
در سالی که گذشت، بازارهای جهانی محصولات کشاورزی تحتتاثیر همزمان مازاد عرضه و تشدید نااطمینانیهای تجاری، سالی متفاوت را پشت سر گذاشتند. رشد چشمگیر تولید غلات، بهویژه گندم، ذرت و سویا، در کنار رکوردشکنی برخی برداشتها، فشار نزولی معناداری بر قیمتها وارد کرد. در سوی مقابل، تنشهای ژئوپلیتیک و تجاری، بهویژه در روابط آمریکا و چین مسیر تقاضا و تجارت جهانی این محصولات را با ابهام همراه ساخت. بررسی عملکرد این کالاها روی تابلوی بورسهای کالایی نشان میدهد که مازاد عرضه به عامل غالب بازار بدل شده و توازن سنتی میان تولید، مصرف و تجارت جهانی را دستخوش تغییر کرده است.
عرضه فراوان گندم؛ بدون مشارکت چین
برخلاف سالهای گذشته که انباشت ذخایر عظیم چین تصویر عرضه جهانی گندم را متورم میکرد، در سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۵ این وضعیت تغییر کرده است. برای نخستینبار در چند سال اخیر، اغلب صادرکنندگان عمده گندم در جهان برداشتهای بسیار بالا و قابلتوجهی را تجربه کردند و تولید آنها حداقل ۱۰درصد نسبت به سال زراعی قبل افزایش یافت. در نتیجه این روند، ذخایر جهانی گندم بدون احتساب چین، ۱۳.۵درصد در سال ۲۰۲۶-۲۰۲۵ رشد کرد. این افزایش بزرگترین جهش سالانه در ۱۶سال گذشته به شمار میرود. البته با لحاظ کردن ذخایر چین، رشد ذخایر جهانی به حدود ۶درصد محدود میشود.
بازار آتی نیز به این مازاد عرضه واکنش نشان داد؛ تا جایی که در اواخر سال ۲۰۲۵ قیمت هر بوشل گندم در بورس کالای شیکاگو برای نخستین بار در بیش از پنج سال گذشته به زیر ۵دلار سقوط کرد. با این حال، تداوم افت قیمت و در نتیجه کاهش سود کشاورزان میتواند به کاهش سطح زیرکشت گندم آمریکا در سال زراعی ۲۰۲۷-۲۰۲۶ تا پایینترین حد تاریخی منجر شود و حتی ممکن است کشت گندم در روسیه، بزرگترین صادرکننده جهان نیز با کاهش مواجه شود. تا روز چهارشنبه هفتم ماه ژوئیه، قیمت هر بوشل گندم تا سطح ۵.۱۲دلار افزایش یافت. قیمت این محصول کشاورزی در یک ماه گذشته ۴درصد و در یک سال گذشته حدود ۵درصد کاهش یافته است.
تسلط آمریکا بر بازار جهانی ذرت
بازار ذرت وضعیت پیچیدهتری دارد. وزارت کشاورزی آمریکا ذخایر جهانی ذرت در سال۲۰۲۶-۲۰۲۵ را در پایینترین سطح ۱۲سال اخیر برآورد میکند؛ اما اگر چین از معادله کنار گذاشته شود، این رقم به بالاترین سطح ۶ساله تغییر مییابد. با این حال، آمریکا در سال گذشته بار دیگر موقعیت مسلط خود را در تجارت جهانی ذرت تثبیت کرده است. سطح زیرکشت ذرت این کشور در سالی که گذشت به حدود ۴۰میلیون هکتار رسید که بالاترین میزان در ۸۹سال گذشته است. افزون بر این، عملکرد ذرت آمریکا برای نخستین بار در هفتسال اخیر بالاتر از خط روند وزارت کشاورزی قرار گرفت. این تولید کمسابقه با افزایش تقاضای جهانی همراه شد و صادرات ذرت آمریکا را به اوج رساند. انتظار میرود ایالات متحده در سال ۲۰۲۶ نیز حدود ۴۰درصد از کل صادرات جهانی ذرت را در اختیار داشته باشد؛ درحالیکه سهم برزیل بهعنوان رقیب اصلی، حدود ۲۱درصد تخمین زده میشود. برآوردها نشان میدهد صادرات ذرت آمریکا در این سال نسبت به رکورد بالای سال قبل، ۱۲درصد افزایش خواهد یافت. با این حال، برای سال زراعی ۲۰۲۷-۲۰۲۶ یک ریسک مهم وجود دارد و آن کاهش تعداد دامها است که میتواند تقاضای خوراک دام و در نتیجه چشمانداز بازار ذرت را تضعیف کند.
رشد قیمت ذرت در سال جدید
بهرغم روایت غالب مازاد عرضه در بازار ذرت، قیمت این محصول در معاملات روزهای اخیر روندی افزایشی داشته است. تا روز چهارشنبه، قیمت هر بوشل ذرت در معاملات آتی بورس کالای شیکاگو در سطح ۴.۴ دلار و در نزدیکی سقف ماه مه تثبیت شد. در نتیجه جذب تولید اولیه تولید برزیل توسط واحدهای داخلی و مصرفکنندگان خوراک دام و همچنین افزایش ریسکهای آب و هوایی، عرضه آمریکای جنوبی در سطحی کمتر از برآوردهای اولیه بود. رشد تقاضای این محصول در کنار کاهش عرضه کشاورزان، به شکلگیری یک روند صعودی کوتاهمدت در بازار ذرت کمک کرد.
سایه جنگ تجاری بر بازار سویا
در بازار سویا، تنشهای تجاری آمریکا و چین بار دیگر اثرگذاری خود را نشان داد. تشدید اختلافات در اوایل سال۲۰۲۵ باعث شد صادرات سویای آمریکا به چین تا میانه سال تقریبا متوقف شود و یک دوره رکود ۶ماهه در ارسال محمولههای صادراتی این کالای کشاورزی شکل بگیرد. البته در اواخر سال، با توافق واشنگتن و پکن و تعیین اهداف تجاری صادرات از سر گرفته شد؛ اما شواهد حاکی از آن است که چین نیاز فوری به این واردات ندارد و اهداف تعیینشده برای دوره ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۸ حمایت موثری از کشاورزان آمریکایی نخواهد کرد. سهم آمریکا از بازار جهانی سویا که پس از جنگ تجاری در سال ۲۰۱۸ به شدت کاهش یافته بود، همچنان تحت فشار است. در مقابل، برزیل با افزایش ۴۰درصدی تولید سویا طی سالهای اخیر، جایگاه خود را بیش از پیش تقویت کرده و در آستانه ثبت یک رکورد جدید تولید در سال پیش رو قرار دارد. پیشبینی میشود سهم آمریکا از صادرات جهانی سویا به کف تاریخی ۲۴درصد سقوط کند،؛ درحالیکه سهم برزیل به رکورد ۶۰ درصد برسد.
کاهش نقش آمریکا در تجارت جهانی
در مجموع، تلاش دولت آمریکا برای احیای صادرات کشاورزی با چالش جدی مواجه شده است. چین در سال۲۰۲۵ واردات محصولات کشاورزی آمریکا از جمله سویا، ذرت و پنبه را بهشدت کاهش داد. در ۹ماه نخست سال گذشته، ارزش صادرات محصولات کشاورزی آمریکا به چین به کمتر از ۸میلیارد دلار رسید که با تعدیل تورمی، پایینترین سطح در ۲۰ سال گذشته و معادل افت ۵۴درصدی نسبت به سال قبل است. این روند تنها به چین محدود نیست. ارزش واقعی صادرات کشاورزی آمریکا به سایر کشورها نیز دستکم طی یک دهه اخیر بهتدریج کاهش یافته؛ کاهشی که افزایش رقابت جهانی و تغییر الگوهای تقاضا از عوامل اصلی آن محسوب میشود. با توجه به توافقهای اخیر میان واشنگتن و پکن، روابط تجاری دو کشور در حوزه کشاورزی حداقل در طول سه سال آینده همچنان در کانون توجه خواهد بود؛ هرچند کند شدن رشد اقتصادی چین، تردیدها نسبت به افزایش پایدار خرید محصولات کشاورزی آمریکا را تشدید کرده است.
