بهبود در حاشیه سود فصلی
دنیای اقتصاد - عباس بیات : صنعت خودرو در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی دست و پنجه نرم کرده که تاثیر عمیقی بر روند تولید، فروش و سودآوری شرکت‌های فعال در این حوزه گذاشته است. این صنعت، که زمانی از قطب‌های مهم اقتصاد کشور به شمار می‌رفت، اکنون در شرایطی قرار دارد که رشد تولید و فروش به کندی پیش می‌رود و سودآوری نیز با مشکلات جدی مواجه شده است. محدودیت‌ها و مشکلات زنجیره تامین، سیاست‌های قیمت‌گذاری دستوری و نوسانات اقتصادی، از جمله عواملی هستند که موجب شده‌اند تولید خودرو در سطحی ثابت یا حتی کاهشی باقی بماند و فروش نیز کاهش یابد. در عین حال، فشارهای اقتصادی و تغییر رفتار مصرف‌کنندگان، رقابت با خودروهای وارداتی و ضعف در به‌روزرسانی فناوری‌ها، به این چالش‌ها دامن زده‌اند. با وجود این مشکلات، شرکت‌هایی هستند که علی‌رغم نزول متغیرهای صنعت، با بهبود محرک‌های مالی همراه شدند.
از رکود تا ثبات
تولیدات خودروسازان در سال‌های اخیر با روندی نسبتا ثابت و بعضا نوسانی همراه بوده است. میانگین سالانه تولید خودرو در این صنعت، تقریبا صفر درصد رشد داشته و در حدود یکمیلیون و ۴۸ هزار دستگاه بوده است. این عدد نشان می‌دهد که صنعت خودرو در شرایطی ثابت و بدون رشد محسوس به فعالیت خود ادامه داده است. در سال ۱۴۰۳، تولید خودرو همچنان در سطح تقریبی سال‌های قبل باقی ماند و حتی کمی بهبود یافت. میزان تولید در این سال به حدود یکمیلیون و ۶۹ هزار دستگاه رسید که کمی بالاتر از میانگین سالانه است. این موضوع نشان‌دهنده آن است که افت شدید سال ۱۴۰۲ در این صنعت جبران نشده، اما تولیدات حداقل ثابت باقی مانده‌اند. سال ۱۴۰۲ برای صنعت خودرو با کاهش ۱۰ درصدی تولید همراه بود که این افت نسبتا شدید، نشان‌دهنده چالش‌های مختلف در مسیر خودروسازان بوده است. کاهش تولید در این سال می‌تواند ناشی از عوامل متعدد مانند مشکلات تامین قطعات، نوسانات اقتصادی یا مسائل مدیریتی باشد که به طور مستقیم روی ظرفیت تولید شرکت‌ها تاثیر گذاشته است. اگر به روند فصلی تولیدات در سال ۱۴۰۳ نگاه کنیم، خواهیم دید که در دو فصل ابتدایی یعنی بهار و تابستان، به ترتیب کاهش ۱۹ و ۸ درصدی در تولید خودرو نسبت به فصول مشابه سال قبل از آن رخ داده است.
این کاهش‌ها نشان می‌دهد که در نیمه اول سال، همچنان مشکلاتی در زمینه تولید وجود داشته است. اما در فصل پاییز، تولید خودروها به ثبات رسید و میزان آن بدون تغییر نسبت به پاییز سال قبل در سطح ۲۶۱ هزار دستگاه باقی‌ماند. در مجموع طی ۹ ماه نخست سال ۱۴۰۳، حدود ۶۹۴ هزار و ۷۵۲ دستگاه خودرو توسط شرکت‌های خودروساز در بورس تولید شده است که این رقم نسبت به ۹ ماه مشابه در سال قبل از آن، ۹ درصد کاهش داشته است. این کاهش مجدد در تولید، نشان‌دهنده استمرار چالش‌های موجود در صنعت خودروسازی کشور است. در کنار روند کلی کاهش و ثبات، شرکت خودروسازی «خکاوه» توانسته است عملکرد بسیار درخشانی از خود به جای بگذارد. این شرکت در ۹ ماه ابتدایی سال ۱۴۰۳، میزان تولید خود را با رشد چشمگیر ۲۵۱ درصدی نسبت به مدت مشابه سال ماقبل، به یک‌هزار و ۹۶۰دستگاه افزایش داده است.
زنگ هشداری برای صنعت خودرو
در حوزه فروش خودرو، میانگین سالانه در سال‌های اخیر تقریبا ثابت مانده و عددی حدود یکمیلیون و ۵۲ هزار دستگاه را ثبت کرده است. این میزان نشان می‌دهد که در بلندمدت، رشد محسوسی در فروش خودرو رخ نداده و درصد تغییرات فروش به سمت صفر میل می‌کند. این وضعیت حکایت از یک بازار راکد و یا متعادل دارد که نه به شکل قابل‌توجهی رشد کرده و نه کاهش چشم‌گیری داشته است. اما در دو سال گذشته، روند فروش خودروهای تولیدی کاهش یافته و افت قابل‌توجهی را تجربه کرده است. به طور مشخص، در سال‌های اخیر به ترتیب کاهش ۱۲ و ۳ درصدی در فروش خودروهای بورسی به ثبت رسیده است. این کاهش فروش که در سال گذشته به یکمیلیون و ۳۹ هزار دستگاه رسیده است، نشان‌دهنده مشکلاتی در بازار و تقاضا برای خودروها است که می‌تواند متاثر از عوامل اقتصادی، مالی یا حتی تغییرات در سیاست‌های فروش باشد. اگر روند فروش را به صورت فصلی بررسی کنیم، کاهش فروش در تمام سه فصل بهار، تابستان و پاییز نیز دیده می‌شود. بیشترین افت فروش مربوط به فصل بهار بوده که نزول ۱۶ درصدی را ثبت کرده است. در فصل پاییز، هرچند فروش همچنان کاهش یافته، اما سرعت افت کاهش یافته و میزان فروش به ۲۳۴ هزار دستگاه رسیده که نسبت به پاییز سال گذشته ۱۰ درصد کمتر است. در مجموع ۹ ماه نخست سال ۱۴۰۳، تعداد ۶۳۳ هزار دستگاه خودرو توسط شرکت‌های بورسی به فروش رسیده است که این میزان نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن، ۱۲درصد کاهش نشان می‌دهد. در این میان، شرکت خودروسازی «خکاوه» در بخش فروش نیز عملکرد قابل‌توجهی داشته است. این شرکت توانسته میزان فروش خود را با رشد فوق‌العاده ۱۹۸ درصدی نسبت به سال ۱۴۰۲ افزایش دهد و تعداد یک‌هزار و ۷۲۴دستگاه خودرو به فروش برساند.
چالش‌های زنجیره تامین
نبود قطعات کافی باعث شده تا خطوط تولید نتوانند به صورت پیوسته و کامل فعالیت کنند و در نتیجه تولید خودرو کاهش یابد. علاوه بر این، نوسانات شدید اقتصادی، تورم بالا و افزایش هزینه‌های تولید به ویژه در حوزه انرژی، مواد اولیه و دستمزد نیروی کار، باعث افزایش قیمت تمام شده خودروها شده است. این افزایش هزینه‌ها به شکل مستقیم بر قیمت نهایی خودرو تاثیر گذاشته و قدرت خرید مشتریان را به شدت کاهش داده است.
وقتی قدرت خرید کاهش می‌یابد، تقاضا برای خرید خودرو کاهش می‌یابد و این موضوع موجب افت میزان فروش می‌شود. همچنین، تغییر در الگوی مصرف و ترجیحات مشتریان، که به سمت خودروهای جدیدتر، با کیفیت بالاتر و فناوری‌های به‌روزتر حرکت می‌کنند، باعث شده بازار خودروهای تولید داخل با رقابت جدی مواجه شود. ورود خودروهای وارداتی با کیفیت بهتر و تنوع بیشتر به بازار، فشار رقابتی را افزایش داده و بخشی از تقاضا را از خودروهای داخلی گرفته است. از سوی دیگر، مشکلات مدیریتی، ناکارآمدی در برنامه‌ریزی تولید، ضعف در نوآوری و به‌روزرسانی فناوری‌های تولید نیز نقش مهمی در کاهش تولید و فروش ایفا کرده‌اند. خودروسازان بورسی در بسیاری موارد نتوانسته‌اند با روندهای جهانی صنعت خودرو هماهنگ شوند و این امر موجب شده سهم بازار خود را از دست بدهند. در نهایت، ترکیب این عوامل موجب شده که نه تنها تولید خودرو در بورس کاهش یابد، بلکه فروش نیز تحت‌تاثیر قرار گرفته و با افت قابل‌توجهی مواجه شود. برای برون‌رفت از این وضعیت، نیاز به اصلاحات ساختاری، بهبود فرآیندهای تولید، تقویت زنجیره تامین و ایجاد سیاست‌های حمایتی موثر در بازار خودرو احساس می‌شود.
رشد مستمر درآمد خودرویی‌ها
میانگین رشد سالانه درآمد صنعت خودروسازی طی سال‌های گذشته حدود ۳۶ درصد بوده است که نشان‌دهنده روند روبه‌رشد و قابل‌توجه این صنعت است. با این حال، در سال ۱۴۰۳ به دلیل عوامل مختلفی که قبلا اشاره شد، شتاب رشد درآمد کاهش یافت. در این سال، درآمد کل خودروسازان بورسی به رقم ۵۴۹ هزار‌میلیارد تومان رسید که نسبت به سال قبل از آن ۲۲درصد افزایش داشته است. این رقم نشان می‌دهد که اگرچه درآمد همچنان رو به افزایش است، اما سرعت رشد آن نسبت به میانگین سالانه حدود ۱۴ درصد کمتر شده است. نگاهی به روند فصلی درآمدها در سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد که در هر سه فصل بهار، تابستان و پاییز رشد نسبتا خوبی در درآمد فروش ثبت شده است. بیشترین میزان رشد در فصل پاییز بوده که با افزایش ۵۵درصدی نسبت به پاییز ۱۴۰۲، درآمد صنعت خودرو به ۲۱۱ هزار‌میلیارد تومان رسیده است. این روند مثبت فصلی نشان‌دهنده بهبود وضعیت فروش و درآمدزایی شرکت‌ها در نیمه دوم سال است.
در ۹ ماه نخست سال ۱۴۰۳، درآمد کل خودروسازان بورسی به ۵۱۷هزار‌میلیارد تومان رسید که نسبت به مدت مشابه سال ماقبل ۴۲ درصد رشد را تجربه کرده است. این افزایش چشمگیر درآمد به‌رغم کاهش در مقدار تولید و فروش، می‌تواند ناشی از افزایش قیمت‌ها، بهبود شرایط فروش یا تغییر در ترکیب محصولات باشد. شرکت خودروسازی «خکاوه» نیز در سال جاری عملکرد فوق‌العاده‌ای در زمینه درآمد داشته است. درآمد این شرکت با رشد چشمگیر ۲۱۹ درصدی نسبت به سال قبل به ۶ هزار و ۲۰۳میلیارد تومان افزایش یافته است. این رشد قابل‌توجه می‌تواند نتیجه استراتژی‌های موفق فروش، بهبود کیفیت محصولات و گسترش بازار باشد که باعث شده «خکاوه» یکی از بازیگران موفق صنعت خودروسازی در سال ۱۴۰۳ باشد.
چالش سودآوری خودروسازان ایرانی
یکی از بزرگ‌ترین مشکلات صنعت خودروسازی کشور، حاشیه سود پایین و حتی منفی آن است که ناشی از سیاست‌های نادرست قیمت‌گذاری دستوری بوده است. سیاست دستوری که سال‌ها اعمال شده‌اند، باعث شده خودروسازان به جای کسب سود، با زیان مالی مواجه شوند و فشار اقتصادی بر آنها افزایش یابد. میانگین حاشیه سود خودروسازان طی ۱۳ سال اخیر حدود منفی ۴ درصد بوده که نشان‌دهنده زیان مداوم این صنعت است. در سال ۱۴۰۳ نیز خودروسازان دقیقا به همین میزان یعنی منفی ۴ درصد، زیان‌دهی را تجربه کردند که بیانگر استمرار مشکل ساختاری در صنعت است.
اما اگر به روند فصلی نگاه کنیم، شاهد کاهش شتاب نزول سودآوری هستیم؛ به طوری که میانگین حاشیه سود منفی ۷ درصد در فصول گذشته، در تابستان سال جاری به منفی یک‌درصد بهبود یافته است. در میان شرکت‌های بورسی خودروساز، شرکت «خدیزل» توانسته است عملکردی متمایز داشته باشد و نقطه امیدی برای صنعت به شمار رود. این شرکت در سال ۱۴۰۳ و فصل تابستان به ترتیب حاشیه سود ۲۲ و ۱۸ درصد را تجربه کرده است که نشان‌دهنده مدیریت موثر، بهبود کیفیت محصولات و بهره‌وری بالاتر در عملیات آن است. موفقیت «خدیزل» می‌تواند الگویی برای سایر شرکت‌ها در مسیر افزایش سودآوری باشد.
