راز تداوم سودآوری روانکارها
دنیای اقتصاد-عباس بیات : صنعت روانکار را می‌‌‌توان یکی از صنایع خوب از زیرمجموعه فرآوردههای نفتی برشمرد که چراغ‌خاموش به رشد خود ادامه می‌دهد. یکی از مزیت‌‌‌های اصلی این صنعت را می‌‌‌توان بحث عدم‌حساسیت دولت نسبت به محصولات تولیدی آن عنوان کرد. به‌طور متوسط هر ماشین در سال ۱۶لیتر روغنموتور مصرف می‌کند که با توجه به وجود ۳۰میلیون دستگاه خودروی سواری و در نظر گرفتن ارزش تاریخی هر لیتر روغن خوراکی که حدود یک‌دلار است، ارزش کل بازار این صنعت دست‌بالا ۵۰۰میلیون دلار است. حال دولت اگر در قیمت محصولات این صنعت دخالت کند، یعنی در سال بین ۲ تا ۳دلار به هر خودرو تخفیف دهد، این توجیه اقتصادی ندارد. درنتیجه این صنعت حتی با حذف ارز ۲۸هزار و ۵۰۰تومانی لوبکات خود می‌‌‌تواند به‌راحتی هزینه را به مصرف‌کننده منتقل سازد. در حال حاضر با وجود ارز ترجیحی برای ماده‌‌‌اولیه این صنعت سود اهرمی به‌خصوص برای شرکت‌هایی همچون «شسپا» که تمامی روغن پایه خود را صادر می‌کنند ایجاد شده است. بررسی مقادیر تولید و فروش روانکارها نشان می‌دهد که در ۱۰ماهه سال‌جاری به‌طور متوسط رشد ۳درصدی را به ثبت رسانده‌اند.
مجموع فروش صنعت روانکار در سال‌جاری با افزایش ۲۱درصدی همراه بوده که عمدتا به‌‌‌دلیل متوسط افزایش نرخ فروش ۱۱درصدی محصول اصلی این صنعت بوده است. در مجموع عملکرد روانکارها همواره مقبول بوده و با در نظر گرفتن عوامل موثر بر سودآوری آنها و وابستگی نداشتن سود آنها به سوبسیدهای دولتی می‌‌‌توان انتظار داشت که سودآوری در این صنعت پایدار باشد.
عدم‌حساسیت دولت به روغنموتور
با توجه به اینکه محصولات صنعت روانکار که شامل انواع روغن موتور است در سبد هزینه خانوار تاثیری ندارد، اصلی‌‌‌ترین مزیت محصولات تولیدی این صنعت حساسیت نداشتن دولت به محصولات آن است. صنایع فلزات اساسی همچون فولاد و آلومینیوم که حدود ۲۵ تا ۳۰درصد بهای تمام‌شده ساختمان را تشکیل می‌دهند همواره اگر دولت با افزایش قیمت مسکن تحت فشار باشد، بیشتر در تیررس دخالت قیمتی قرار می‌‌‌گیرند.
از محصولات پتروشیمی نیز نرخ اوره همواره در کانون توجه دولت قرار دارد؛ چرا که گندم یا برنج برداشتی که به دست مصرف‌کننده می‌رسد تحت‌تاثیر قیمت اوره قرار دارد و دولت سعی می‌کند اوره را با قیمت ناچیز از شرکت‌های اوره‌ساز تهیه کند. بنابراین در انتخاب یک صنعت پرپتانسیل مساله حساسیت دولت روی محصولات تولیدی آن بسیار حائز اهمیت است. بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد در حال حاضر حدود ۳۰میلیون خودرو در ایران فعالانه تردد می‌کنند. هر خودروی سواری در سال به‌طور متوسط بین ۲۰ تا ۲۵هزار کیلومتر پیمایش مسیر دارد.
هر خودرو به‌‌‌ازای هر ۵هزار کیلومتر باید یک روغنموتور تعویض کند و در هر تعویض به‌‌‌میزان ۴لیتر برای هر خودرو روغن مصرف می‌شود. هر خودرو در سال به ۴مرتبه تعویض روغن نیاز دارد که در مجموع برای هر خودرو در سال ۱۶لیتر روغن مصرف می‌شود. بررسی متوسط نرخ فروش دلاری روغنموتور در سال‌های گذشته نشان می‌دهد که معمولا هر لیتر روغن موتور ایرانی یک‌دلار قیمت داشته است. با این تفاسیر مصرف روغنموتور ۳۰میلیون خودرو در سال ۴۰۰ تا ۴۵۰میلیون لیتر است که با در نظر گرفتن متوسط ارزش یک‌دلاری آن دست بالا ۵۰۰میلیون دلار ارزش کل بازار روانکار ایرانی است.
با توجه به میزان ۱۶لیتر مصرفی هر خودرو در سال ۱۶دلار برای هر خودرو روغنموتور هزینه به دنبال دارد. حال با توجه به محاسبات فوق اگر دولت دخالت کند و ۲۰ تا ۳۰درصد نرخ فروش روغنموتور را به‌طورت دستوری کاهش دهد، به معنای تخفیف ۲ تا ۳دلاری (۱۰۰ تا ۱۵۰هزار تومان) برای هر خودروست. بر این اساس برای دولت دخالت در قیمت‌گذاری روغن‌‌‌های موتور توجیه اقتصادی ندارد و به نظر می‌رسد این صنعت از این ریسک مبراست.
امکان انتقال هزینه به مصرف‌کننده روغنموتور
با وجود اینکه صنعت روانکار از نظر فعالان بازار همواره یک صنعت ریالی محسوب می‌شود، ارزیابی نرخ فروش دلاری محصولات آنها نشان می‌دهد که با توجه به دلاری بودن ماده‌‌‌اولیه این صنعت، همواره با توجه به افزایش نرخ دلار، نرخ فروش آنها رشد داشته و در سال‌های تاریخی هر لیتر روغنموتور ایرانی یک‌دلار بوده است. ماده اولیه اصلی صنعت روانکار، لوبکات است که یکی از فرآوردههای فرعی پالایش نفت محسوب می‌شود.
دولت لوبکات روانکارها را با ارز ۲۸هزار و ۵۰۰تومانی تخصیص می‌دهد. از آنجا که برخی از شرکت‌های روانکار همچون «شسپا» روغن پایه تولیدی خود را صادر می‌کنند، تخصیص ارز ۲۸هزار و ۵۰۰تومانی لوبکات برای روانکارها مزیت اهرمی شدن سودشان را به دنبال داشته است. با توجه به حذف تدریجی ارز ۲۸هزار و ۵۰۰تومانی همواره باید سناریوی حذف این ارز را برای شرکت‌های تحت پوشش در نظر گرفت. بر این اساس در صورت حذف این ارز با توجه به اهمیت کم روغنموتور در سبد خانوار و عدم‌حساسیت دولت به این صنعت، شرکت‌ها به‌راحتی می‌‌‌توانند افزایش نرخ دهند و هزینه حذف ارز دولتی را به مصرف‌کننده منتقل کنند.
کیفیت مطلوب روغن موتور «شبهرن»
از میان چهار شرکت تولیدی روانکار بازار سهام، شرکت «شسپا» همان‌طور که پیش‌تر عنوان شد تمامی روغن پایه تولیدی خود را صادر می‌کند و از این محل درآمد خوبی دارد. شرکت‌های «شرانل» و «شبهرن» روغن پایه تولیدی خود را با ترکیب برخی ماده افزودنی به روغنموتور تبدیل می‌کنند. ماده افزودنی به روغن پایه کیفیت روغن موتور نهایی را تعیین می‌کند. «شبهرن» عمده ماده افزودنی خود را از طریق واردات تامین می‌کند و معمولا ماده باکیفیتی را به روغن پایه می‌‌‌افزاید. این امر موجب شده است تا نرخ فروش روغن موتور این شرکت همواره ۱۵ تا ۲۰درصد نسبت به دیگر روغن‌موتورها گران‌‌‌تر باشد.
جهش تولیدی «شنفت»
بررسی میزان تولیدات صنعت روانکار نشان می‌دهد که به‌طور متوسط طی ۱۲سال اخیر همواره روند افزایشی داشته و هر سال به‌طور میانگین ۶درصد به تولیدات این صنعت افزوده شده است. در سال ۱۴۰۱ میزان رشد تولیدات روانکارها نسبت به سال ماقبل ۳درصد به ثبت رسیده که با توجه به میانگین سالانه می‌‌‌توان عملکرد آنها را متوسط ارزیابی کرد. البته دلیل عمده کاهش شتاب تولید موجودی انبار این صنعت بوده که از سال گذشته داشته‌‌‌اند و موجب شده است نیاز به تولیدات آنها کمتر باشد.
طی ۱۰ماه سال‌جاری مجموع تولیدات روانکارها در مقایسه با مدت مشابه سال قبل همچون سال ۱۴۰۱ رشد ۳درصدی را تجربه کرده است. در این بین شرکتی همچون «شنفت» طی سال‌جاری بیشترین میزان رشد تولید را به ثبت رسانده و حدود ۸درصد به مجموع تولیدات خود طی سال‌جاری افزوده است. همان‌طور که پیش‌تر عنوان شد موجودی انبار روانکارها موجب افت شتاب تولید این صنعت در سال ۱۴۰۱ شده و مقادیر فروش این صنعت نیز این موضوع را تایید می‌کند. بر این اساس طی سال ۱۴۰۱ مجموع مقدار فروش روانکارها ۶درصد نسبت به سال ماقبل افزایش یافته است که ۳درصد بیشتر از میانگین ۱۲ساله صنعت است. با این حال در سال‌جاری متوسط مقدار فروش این صنعت نسبت به ۱۰ماهه سال گذشته افت یک‌درصدی داشته است. در این اسکیل نیز شرکت «شنفت» با ثبت رشد ۸ درصدی مقدار فروش بالاترین میزان رشد مقدار فروش را به ثبت رسانده است.
جهش ۱۱درصدی نرخ روغنموتور
ارزیابی نرخ فروش محصول اصلی صنعت روانکار نشان می‌دهد که شرکت‌های این صنعت در ۱۰ماهه امسال جهش ۱۱درصدی نرخ فروش را نسبت به میانگین سال ۱۴۰۱ تجربه کرده‌‌‌اند. در میان شرکت‌های فعال این صنعت «شسپا» طی سال‌جاری با رشد ۱۴درصدی نرخ فروش روغن پایه توانسته است بیشترین میزان افزایش نرخ فروش را از آن خود کند که این موضوع به صادرات‌محور بودن محصولات «شسپا» بازمی‌گردد. با این حال مقایسه نرخ فروش دی‌ماه این صنعت نسبت به میانگین سال‌جاری نشان می‌دهد که به‌طور متوسط ۳درصد افت در دی‌ماه رقم خورده است. با این حال «شسپا» که مانند تمامی شرکت‌ها روغن پایه خود را صادر می‌کند، در دی‌ماه متحمل زیان نشده و روغن پایه را نسبت به متوسط امسال یک‌درصد بیشتر به فروش رسانده است.
درآمد ۵۷هزار میلیارد تومانی روانکاران
طی ۱۲سال اخیر هر سال میانگین درآمد فروش صنعت روانکار با افزایش ۳۸درصدی همراه بوده است. طی سال ۱۴۰۱ مجموع فروش این صنعت ۵۸هزار و ۲۸۸میلیارد تومان به ثبت رسیده که در مقایسه با ۱۴۰۰ حدود ۴۵درصد جهش یافته است. در ۱۰ماهه سال‌جاری مجموع فروش روانکارها ۵۷هزار و ۴۵۵میلیارد تومان به ثبت رسیده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل بیش از ۲۰درصد رشد داشته است. از میان چهارشرکت تولیدی بورسی روانکار، «شنفت» با ثبت رشد ۳۱درصدی فروش خود طی ۱۰ماهه امسال بیشترین میزان جهش درآمدی را در میان شرکت‌های روغنی بازار داشته است.
عملکرد متغیرهای سودآوری
ارزیابی سه‌متغیر اصلی سودآوری صنعت روانکار نشان می‌دهد که عمده شرکت‌های این صنعت در سال ۱۴۰۱ با رشد سودآوری نسبت به ۱۴۰۰ همراه شده‌‌‌اند. بر این اساس متوسط سه‌حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص این صنعت در سال ۱۴۰۱، ۲۵درصد به ثبت رسیده که در قیاس با ۱۴۰۰ سه حاشیه سود آنها ۲درصد افزایش یافته است. با این حال وضعیت سودآوری روانکارها در پاییز امسال برخلاف سال گذشته قابل قبول نبوده و میانگین سه‌حاشیه سود این صنعت ۱۵درصد به ثبت رسیده که در قیاس با پاییز سال گذشته حدود ۸درصد کاهش را تجربه کرده است. در بازه سالانه سردمدار سودآوری شرکت «شبهرن» بوده که متوسط سه حاشیه سود ۲۸درصدی را به ثبت رسانده است. شرکت یادشده چون مواد افزودنی خود را عمدتا از طریق واردات تامین می‌کند، روغنموتور باکیفیت‌‌‌تری را تولید می‌کند و درنتیجه با نرخ بیشتری نسبت به دیگر شرکت‌ها به فروش می‌‌‌رساند که این امر موجب رشد حاشیه سود آن شده است.
