دو روند ناهمسوی تورم تولید
دنیای اقتصاد – علیرضا کتانی : مرکز آمار در تازه‌ترین گزارش خود شاخص قیمت تولیدکننده بخش‌های مختلف اقتصادی را منتشر کرد. طبق این گزارش تورم نقطه‌به‌نقطه تابستان امسال نسبت به فصل مشابه پارسال در بخش صنعت ۳۷.۶درصد، بخش خدمات ۵۸.۸درصد، بخش معدن ۳۵.۷درصد و در بخش برق ۴۵.۲درصد بوده است. بررسی این آمارها نشان می‌دهد تورم نقطه‌به‌نقطه فصلی بخش صنعت، بخش معدن و بخش برق در مقایسه با تورم نقطه‌به‌نقطه فصلی این بخش‌ها در بهار ۱۴۰۲ افزایشی بوده است. تورم فصلی بخش صنعت در این فصل ۷.۱درصد، بخش خدمات ۱۲.۶درصد، بخش معدن ۹درصد و بخش برق ۹.۷درصد بوده است. نگاه دقیق‌تر به آمار تورم فصلی بخش‌ها در تابستان ۱۴۰۲ در مقایسه با تورم فصلی بهار ۱۴۰۲ به ما نشان می‌دهد این شاخص در تمام بخش‌ها کاهشی بوده است. این روند نشانگر این است که تورم فصول گذشته پایین‌تر از تورم فصول فعلی که در تورم نقطه‌به‌نقطه مد نظر است بوده‌اند.
اهمیت شاخص تورم تولیدکننده
شاخص بهای تولیدکننده یا شاخص PPI Producer Price Index مانند شاخص بهای مصرفکننده (CPI) از جمله شاخص‌های قیمتی است که در بررسی روند سطح قیمت‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد. شاخص بهای تولیدکننده یکی از معیارهایی است که به منظور سنجش عملکرد اقتصادی، از سطح عمومی قیمت‌ها محاسبه و منتشر می‌شود. از این رو، تاثیر قابلتوجهی بر تصمیم‌گیری صاحبان صنایع، سرمایهگذاران و حتی سیاستمداران خواهد داشت. هدف از محاسبه شاخص بهای تولیدکننده، اندازهگیری تغییرات قیمتهایی است که تولیدکنندگان در ازای فروش کالاها و خدمات خود دریافت میکنند.
به عبارت دیگر می‌توان عنوان کرد که این شاخص، قیمت کالاها در کارخانه و مبدا تولید را در نظر می‌گیرد. این شاخص به صورت یک شاخص وزنی از قیمت عمدهفروشی کالاها یا قیمتهای تولیدکننده محاسبه می‌شود؛ به همین دلیل برخی شاخص بهای تولیدکننده را شاخصی میدانند که روندهای قیمتی در بازارهای عمدهفروشی، صنایع تولیدی و بازار کالاها را منعکس میکند. اما اهمیت این شاخص در اقتصاد چیست؟ در ادبیات اقتصادی از این شاخص به عنوان یک شاخص پیشنگر یاد می‌شود؛ به این معنی که با بررسی این شاخص می‌توان از سطح تغییر قیمت‌ها در بازار کالا و خدمات مصرفی یا تورم اطلاع کسب کرد. به بیان دیگر، هر افزایش یا کاهش قیمت در شاخص بهای تولیدکننده با یک وقفه زمانی در شاخص بهای مصرفکننده مشاهده می‌شود.
از این رو از تغییرات شاخص بهای تولیدکننده به عنوان پیشگویی برای تورم عنوان میکنند. علاوه بر این، شاخص بهای تولیدکننده روند تغییرات قیمت‌ها را از دیدگاه تولیدکننده و خریدار در بخش‌های مختلف اقتصادی (کشاورزی، صنعت و خدمات) نشان می‌دهد. این شاخص تاثیر قابلتوجهی بر تصمیم‌گیری صاحبان صنایع، سرمایهگذاران و حتی سیاستمداران خواهد داشت. هدف از محاسبه شاخص بهای تولیدکننده، اندازهگیری تغییرات قیمتهایی است که تولیدکنندگان در ازای فروش کالاها و خدمات خود دریافت میکنند.
به عبارت دیگر می‌توان عنوان کرد که این شاخص، قیمت کالاها در کارخانه و مبدا تولید را در نظر می‌گیرد. این شاخص به صورت یک شاخص وزنی از قیمت عمدهفروشی کالاها یا قیمتهای تولیدکننده محاسبه می‌شود؛ به همین دلیل برخی شاخص بهای تولیدکننده را شاخصی میدانند که روندهای قیمتی در بازارهای عمدهفروشی، صنایع تولیدی و بازار کالاها را منعکس میکند. در ادبیات نظری اقتصاد، از این شاخص به عنوان یک شاخص پیشنگر یاد می‌شود. در واقع انتظار بر این است که تغییرات شاخص تولیدکننده با یک وقفه زمانی در شاخص مصرفکننده نیز منعکس شود. از طرف دیگر شاخص تولیدکننده می‌تواند نشان دهد که تولیدکننده در بخش‌های مختلف اقتصاد کشور چه دیدی نسبت به تغییرات قیمت دارد.
آمار منقضی‌شده
به گفته کارشناسان آمارهای تورم تولیدکننده، به عنوان نشان‌دهنده هزینه تولید، یکی از متغیرهایی است که می‌توان آن را سیگنالی در رابطه با تورم در آینده محسوب کرد. هزینه‌های تولیدکننده به خاطر زمان‌بر بودن تغییر قیمت‌ها و هزینه‌های تغییر قیمت (Menu costs) به‌تدریج در بازار و برای مصرف‌کنندگان محسوس می‌شود. در شرایطی که تورم مصرفکننده تا آبان‌ماه اعلام شده است، به نظر می‌رسد اعلام آمارهایی که نمایانگر تورم پیشنگر هستند به نوعی نقض غرض است. تاریخ مصرف این آمارها منقضی شده است و این اقدام سازمان‌های منتشر‌کننده آمارهای اقتصادی که ماه‌هاست در حال تکرارشدن است از این منظر به شدت قابل‌انتقاد است. به گفته کارشناسان روند نزولی تورم فصلی تولیدکننده نشان‌دهنده چشم‌انداز نزولی تورم در ماه‌های آتی است؛ با‌این‌حال آمار تورم نقطه‌به‌نقطه تولیدکننده چشم‌اندازی برخلاف تورم فصلی در مقابل ما می‌گذارد که اجازه گرفتن نتیجه‌ای قاطع را از ما می‌گیرد.
بررسی بخش‌ها
در فصل تابستان ۱۴۰۲ درصد تغییرات شاخص قیمت تولیدکننده تورم فصلی بخش صنعت نسبت به فصل قبل ۷.۱درصد است که در مقایسه با همین متغیر در فصل قبل ۲.۲واحد درصد کاهش داشته است. در این بخش بیشترین تورم فصلی با ۲۰.۳درصد مربوط به گروه «ساخت کُک و فراورده‌های حاصل از پالایش نفت» و کمترین تورم فصلی با ۱.۹درصد مربوط به گروه «ساخت سایر مصنوعات» است. درصد تغییرات شاخص تورم فصلی قیمت تولیدکننده در فصل تابستان ١٤٠٢ بخش خدمات ۱۲.۶درصد است که در مقایسه با همین متغیر در فصل قبل ۳.۱واحد درصد کاهش داشته است. در این فصل بیشترین تورم فصلی با ۲۳.۸درصد مربوط به گروه «آبرسانی، مدیریت پسماند، فاضلاب و فعالیت‌های تصفیه» و کمترین تورم فصلی با ۳.۸ درصد مربوط به گروه «فعالیت‌های بیمه» است. درصد تغییرات شاخص تورم فصلی قیمت تولیدکننده در فصل تابستان ۱۴۰۲ بخش معدن ۹درصد است که در مقایسه با همین متغیر در فصل قبل، ۴.۰ واحد درصد کاهش داشته است.
در این فصل بیشترین تورم فصلی با ۹.۳درصد مربوط به گروه «کانه‌های فلزی» و کمترین تورم فصلی با ۴.۸درصد مربوط به گروه «زغال سنگ» است. درصد تغییرات تورم فصلی شاخص قیمت تولیدکننده در فصل تابستان ۱۴۰۲ کل بخش برق نسبت به فصل قبل ۹.۷درصد است که در مقایسه با همین متغیر در فصل قبل، ۲۲.۱واحد درصد کاهش داشته است. نگاهی به آمارهای انتشاری مرکز آمار به ما می‌گوید این آمارها نشانگر چشم‌انداز تورمی بالا در گروه «ساخت کُک و فراورده‌های حاصل از پالایش نفت»، گروه «آبرسانی، مدیریت پسماند، فاضلاب و فعالیت‌های تصفیه» و گروه «کانه‌های فلزی» و همچنین چشم‌انداز تورمی نسبتا پایین گروه «فعالیت‌های بیمه» و گروه «زغال سنگ» از میان گروه‌های اقتصادی موردبررسی در این گزارش است.
