نیروگاهیها در هاله‌ای از ابهام
دنیای‌اقتصاد - علی قاسمی : یکی از دلایل عدم‌کسب بازدهی مناسب در صنایع مختلف کشور، تورم و مشکلات کلان اقتصادی بوده که صرفا سود حسابداری برای شرکت‌ها ایجاد کرده و توجیه اقتصادی را از تولید کشور گرفته است؛ به طوری که صنایع با توجه به ارزش جایگزینی، بازدهی قابل قبولی دریافت نمی‌‌‌کنند. یکی از دلایل نبود صرفه اقتصادی در صنایع کشور، اجرای سیاست قیمت‌گذاری دستوری و دخالت‌‌‌های دولت در ابعاد گوناگون است که در نهایت سبب شده است نرخ بازده بدون ریسک و صرف ریسک در اقتصاد افزایش یابد و بازده مورد انتظار را افزایش دهد. از طرفی صنایع کشور به دلیل فشارهای مختلف دولت، توانایی کسب بازدهی مناسب را ندارند. یکی از صنایعی که زیر منگنه دخالت‌‌‌های دولت قرار گرفته است، صنعت نیروگاه است. این صنعت، هم در سمت بهای تمام‌‌‌شده و هم در سمت نرخ انرژی، با دخالت مستقیم دولت و وزارت نیرو مواجه است که سودآوری این شرکت را تحت‌تاثیر قرار داده است. به نظر میرسد با توجه به گزارش‌‌‌های ضعیف این صنعت، نیروگاهیها نتوانند در ادامه سود خوبی را به لحاظ قیمتی نصیب سهامداران خود کنند.
جایگاه ایران در تولید برق جهان
ایران یازدهمین و یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان برق جهان به حساب می‌‌‌آید و در سال ۲۰۲۲ سهم ایران از تولید برق کشور، حدود ۵/ ۲درصد بوده است. در میان تولیدکنندگان برق دنیا، در سال ۲۰۲۱، چین با سهم تولید ۳۰درصدی، بزرگ‌ترین تولیدکننده برق دنیا شناخته شد؛ آمریکا با سهم تولید ۵/ ۱۵درصدی در جایگاه دوم قرار داشته و پس از آن هند با تولید ۶درصد برق جهان، سومین تولیدکننده بزرگ جهان به شمار می‌‌‌آید. ایران در سال ۲۰۲۱ با رشد ۶درصدی میزان تولید خود را به ۸/ ۳۵۷میلیون مگاوات ساعت افزایش داده است. همچنین در سال ۲۰۲۱ کل تولید برق دنیا حدود ۱۳هزار و ۹۹۴میلیون مگاوات ساعت بوده که نسبت به سال ۲۰۲۰ با رشد ۱/ ۸درصدی همراه شده است. ایران طی ۱۰سال گذشته با راه‌‌‌اندازی نیروگاه اتمی بوشهر موفق شده است به جمع تولیدکنندگان برق اتمی دنیا بپیوندد.
نیروگاه‌‌‌های ایرانی
در میان نیروگاه‌‌‌های ایرانی حدود ۸۴درصد ظرفیت تولیدی کشور به تولید برق ترکیبی، ۱۴درصد به برق آبی و ۲درصد به برق هسته‌‌‌ای و انرژی‌‌‌های تجدید‌ناپذیر اختصاص دارد. همچنین در میان نیروگاهیها سهام هشت‌شرکت در بورس مورد معامله قرار می‌گیرد. شرکت نیروی برق آبادان در سال ۸۷ تاسیس و در سال ۹۹ در بورس پذیرفته شد. این نیروگاه با ظرفیت ۸۱۴مگاوات ساعت در حال فعالیت است. شرکت تولید نیروی برق دماوند با نماد «دماوند» نیز در سال ۸۷ تاسیس و در سال ۹۳ وارد بورس تهران شد. این شرکت با ظرفیت تولید ۲هزار و ۸۰۰مگاوات ساعت، بزرگ‌ترین تولیدکننده برق در بورس به شمار می‌‌‌آید. توسعه مولد نیروگاهی جهرم نیز به‌عنوان کوچک‌ترین تولیدکننده حاضر در بورس تهران فعال است.
نیروگاهیها در ۱۴۰۱
نگاهی به صورت‌های مالی سال گذشته صنعت نیروگاهی نشان می‌دهد که شرکت‌های این صنعت، انتظارات سرمایه‌گذاران را برآورده نکرده‌اند؛ چرا که نیروگاهی‌‌‌های بورسی با افت سودآوری و حاشیه سود همراه شده‌اند؛ به طوری که «آبادا» از سود ۵۷تومانی به ازای هر سهم در سال ۱۴۰۰ به زیان ۱۰تومانی به ازای هر سهم رسیده است. در این میان، دو نماد «بجهرم» و«بگیلان» توانسته‌اند با رشد ۷و ۴درصدی سود هر سهم، سال ۱۴۰۱ را به پایان برساند. علاوه بر این، «بجهرم» موفق شده‌اند افت حاشیه سود کمتری را به ثبت برساند. این در حالی است که حاشیه سود «بپیوند» از ۵۶درصد در سال ۱۴۰۰ به ۳۷درصد در سال ۱۴۰۱ رسیده است. به نظر میرسد در صورتی که تورم کشور در سال آینده همچنان بالا باشد و نیروگاهیها افزایش نرخ متناسب را دریافت نکنند، این صنعت دوباره با افت حاشیه سود همراه خواهد شد.
کولاک نیروگاهیها در بهار
مقایسه مجموع گزارش‌‌‌های ماهانه خرداد نسبت به اردیبهشت، این پیام را به سهامداران منتقل می‌کند که رشد درآمد نیروگاهیها در خرداد نسبت به ماه قبل از آن با رشد بسیار خوبی مواجه شده؛ به‌طوری که «بکهنوج» با رشد بالای ۱۰۰درصد همراه شده؛ هرچند درآمد «بکهنوج» نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد ۴۶درصدی را تجربه کرده است. این امر نشان می‌دهد که «بکهنوج» خرداد خوبی را پشت سر گذاشته است.
با این حال، مقایسه درآمد خردادماه نسبت به درآمد مدت مشابه سال قبل نشان می‌دهد که نماد «ابادا» رشد بالای ۱۰۰درصدی را تجربه کرده است. به نظر میرسد در مجموع برآیند عملکرد شرکت‌های نیروگاهی به لحاظ رشد درآمدی ماهانه قابل قبول بوده و این صنعت نتوانسته است، انتظارات را تا حدودی برآورده کند. مجموع درآمد هشت‌شرکت بورسی فعال در صنعت نیروگاهی طی خردادماه حدود ۶۴۵میلیارد تومان بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، با رشد ۵۲درصدی و نسبت به اردیبهشت‌ماه با رشد ۱۸درصدی همراه شده است. همچنین نگاهی به درآمد بهار سال‌جاری در صنعت نیروگاه نشان می‌دهد که «بزاگرس» رشد درآمدی ۶۲درصدی را در بهار سال‌جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل به ثبت رسانده است. علاوه بر این، مجموع درآمد نیروگاهیها در بهار سال‌جاری، نسبت به مدت مشابه سال قبل، رشد ۴۳درصدی را تجربه کرده است.
نیروگاهیها را چه می‌شود؟
در صنعت نیروگاهی دو عامل اثر بسیار مهمی بر سودآوری و در نهایت رشد قیمتی سهام نیروگاهی دارند. یکی از عوامل، نرخ سوخت این نیروگاه‌‌‌هاست که مطابق با دستورالعمل وزارت نیرو تعیین می‌شود. سوخت نیروگاه‌‌‌ها در حال حاضر با نرخ ۲۵تومان تامین می‌شود. پیش‌بینی‌‌‌ها نشان می‌دهد که احتمالا نرخ سوخت نیروگاه‌‌‌ها در سال‌جاری، ثبات نسبی خود را حفظ کند و حمایت دولت از صنعت نیروگاه با توجه به افت شدید حاشیه سود در سال گذشته، افزایش یابد. به نظر میرسد اصلی‌‌‌ترین چالش سودآوری این صنعت نرخ انرژی نیروگاه‌‌‌ها و میزان افزایش آن باشد. برخی از نیروگاه‌‌‌های بزرگ کشور، در بودجه ۱۴۰۲ خود افزایش نرخ ۲۵درصدی را برای نرخ برق در نظر گرفته‌‌‌اند که با توجه به تورم و احتمال ثبات نرخ سوخت، منطقی و معقول به نظر میرسد. اگر پیش‌بینی افزایش نرخ ۲۵درصدی محقق شود و نیروگاه‌‌‌های داخلی بتوانند سودآوری خود را به صورت منطقی افزایش دهند، این صنعت پتانسیل رشد قیمتی را خواهد داشت. اما اگر رویه‌‌‌های قبلی دولت ادامه یابد و نرخ‌های فروش مطابق با تورم و بهای تمام‌‌‌شده افزایش نیابند، حاشیه سود این صنعت به افت شدید خود ادامه خواهد داد.
یکی از دلایلی که موجب شده است صنعت نیروگاهی در ایران توجیه اقتصادی نداشته باشد و صرفا سود حسابداری در صورت‌های مالی ثبت می‌شود، تصمیم‌گیری نادرست دولت در خصوص نرخ برق و سایر حامل‌‌‌های انرژی است که تولیدکنندگان انرژی را به این روز انداخته است. با توجه به اینکه برخی از نیروگاه‌‌‌های کشور مانند شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس تهران، سهامی‌عام هستند و بخشی از سهام این شرکت‌ها متعلق به عموم مردم است، ضرر و زیان و نبود توجیه‌‌‌پذیری اقتصادی در این صنعت، در نهایت به ضرر سهامداران بورسی نیز خواهد بود.
مفروضات آینده‌نگر این صنعت براساس تخمین‌‌‌های شرکت‌های نیروگاهی و تورم موجود در اقتصاد لحاظ شده است؛ چرا که تعیین دقیق نرخ فروش و سوخت نیروگاه‌‌‌ها، بسیار دشوار و برعهده وزارت نیروست. با مفروضات شرکت‌ها که تقریبا منطقی به نظر میرسد، تقریبا همه شرکت‌های فعال در این صنعت، در سال‌جاری، با افت سودآوری مواجه خواهند شد. در این میان، «بگیلان» و «دماوند» تنها نمادهایی هستند که با رشد سودآوری خوبی مواجه خواهند شد. همچنین «دماوند»P/ E آینده‌نگر مناسبی داشته و می‌‌‌تواند رشد خوبی را تجربه کند. علاوه بر این برآیند عملکرد نیروگاه‌‌‌ها در گزارش‌‌‌های ماهانه و گزارش‌‌‌های فصلی و سالانه می‌‌‌تواند در تصمیم‌گیری معامله‌‌‌گران اثر گذاشته و این امر در تابلوی قیمتی سهام لحاظ شود.
