نفت دوباره ۱۲۰ دلار می‌شود؟
به گزارش دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن مرکز پژوهش‌های مجلس طی ۱۰ سال گذشته همواره تخمین‌های کشورمان برای قیمت نفت در بودجه سال آینده منفی بوده است و این به آن معنی است که پیش‌بینی قیمت همواره کمتر از قیمت واقعی نفت در سال پس از آن بوده است که این موضوع منجر به کاهش بودجه جاری پیش‌بینی شده در بودجه کشور می‌شود. این موضوع سرمایه‌های حساب ذخیره ارزی را افزایش و ریسک کمبود بودجه و نیاز به بودجه متمم را کاهش می‌دهد.
به گزارش دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن مرکز پژوهش‌های مجلس طی 10 سال گذشته همواره تخمین‌های کشورمان برای قیمت نفت در بودجه سال آینده منفی بوده است و این به آن معنی است که پیش‌بینی قیمت همواره کمتر از قیمت واقعی نفت در سال پس از آن بوده است که این موضوع منجر به کاهش بودجه جاری پیش‌بینی شده در بودجه کشور می‌شود. این موضوع سرمایه‌های حساب ذخیره ارزی را افزایش و ریسک کمبود بودجه و نیاز به بودجه متمم را کاهش می‌دهد.
این گزارش می‌افزاید: در صورت قانون مدار بودن دولت، تخمین منفی قیمت نفت، منافع کشور را بیشتر تامین خواهد کرد؛ اما در صورت قانون گریز بودن دولت، تخمین منفی قیمت نفت منجر به تامین مالی بدون ضابطه برای دولت خواهد شد و دولت با به دست آوردن منابع مالی حاصل از اختلافات قیمت نفت در بودجه و قیمت واقعی آن، توانایی دستیابی به منابع بدون ضابطه را خواهد یافت و آن را بدون محدودیت هزینه خواهد کرد.
متن این گزارش که در عین حال علاوه بر پیش‌بینی بازار نفت جهان و کشورمان قادر است اثرات سیاستی سایر بازارها را نیز مورد ارزیابی قرار دهد در ادامه می‌آید.
تخمین تحلیلی بر مبنای گزارش‌های موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
پیش‌بینی‌ها بیان می‌کنند که میانگین هر بشکه نفت خام برنت در سال ۲۰۱۲ در حدود ۱۰۰ دلار در روز خواهد بود و این میانگین در سال ۲۰۱۳ با ۶ دلار افزایش به ۱۰۶ دلار خواهد رسید. مطابق همین پیش‌بینی‌ها در سال ۲۰۱۲ قیمت نفت به بیش از ۱۲۵ دلار خواهد رسید و این رقم در سال ۲۰۱۳ از مرز ۱۴۰ دلار خواهد گذشت. با توجه به روند رو به رشد اقتصادی جهان، میانگین رشد اقتصادی در سال ۲۰۱۲، ۹/۲ درصد خواهد بود و این رقم در سال ۲۰۱۳ به ۷/۳ درصد خواهد رسید. همچنین رشد اقتصادی طی دو سال آینده به افزایش تقاضا برای نفت منجر خواهد شد.
مصرف هیدروکربن‌های مایع جهان در سال ۲۰۱۲ به صورت میانگین در حدود ۳/۱ میلیون بشکه در روز خواهد بود و در سال ۲۰۱۳ به ۵/۱ میلیون بشکه در روز خواهد رسید. با توجه به افزایش تقاضا برای هیدروکربن‌های مایع، عرضه آن نیز افزایش خواهد یافت. عرضه کشورهای غیرعضو اوپک در سال ۲۰۱۲، ۸/۰ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت و این رقم در سال ۲۰۱۳ به ۹/۰ میلیون بشکه در روز خواهد رسید و مابقی تقاضا با عرضه کشورهای عضو اوپک فراهم خواهد شد.
البته عوامل متعددی می‌توانند قیمت نفت را طی سال‌جاری و پس از آن به بیش از تخمین اشاره شده، افزایش دهند یا اینکه قیمت واقعی نفت خام کمتر از پیش‌بینی مورد اشاره باشد. اگر به هر دلیلی نیاز به عرضه نفت خام در سطح جهانی افزایش یابد، اما کشورهای عضو اوپک از عرضه بیشتر خودداری کنند یا پروژه‌های تولیدی نفت خام کشورهای مختلف مطابق پیش‌بینی‌ها عملیاتی نشود یا اینکه به دلایل سیاسی یا حوادث غیرمترقبه عرضه نفت با مشکل مواجه شود، این عوامل می‌توانند منجر به افزایش قیمت نفت به بیش از میزان تخمینی شوند؛ اما در صورت عدم‌توانایی کشورهای مختلف جهان در حل مشکلات اقتصادی و عدم‌دستیابی به رشد اقتصادی پیش‌بینی شده، تقاضا برای نفت، کمتر از میزان پیش‌بینی‌شده خواهد بود و در نتیجه قیمت حقیقی نفت در سال‌های پیش‌رو کمتر از رقم تخمین زده شده می‌شود.
مصرف جهانی نفت و سوخت‌های مایع
مصرف جهانی نفت در سال ۲۰۱۱ با ۸/۰ میلیون بشکه در روز افزایش به ۹/۸۹ میلیون بشکه در روز رسید. موسسه بین‌المللی مطالعات انرژی پیش‌بینی می‌کند که این حجم طی سال ۲۰۱۳ افزایش بیشتری خواهد داشت. این پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که مصرف نفت خام، در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ به ترتیب به ۳/۸۹ و ۷/۹۰ میلیون بشکه افزایش خواهد یافت؛ البته این مصرف طی دو سال آینده در کشورهای صنعتی روند کاهشی خواهد داشت. این در حالی است که کشورهای در حال توسعه بالعکس کشورهای توسعه‌یافته، تقاضای مضاعفی برای سوخت‌های مایع خواهند داشت.
عرضه جهانی سوخت‌های مایع
موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند که عرضه کشورهای غیرعضو اوپک طی سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ به ترتیب ۷۵۰ و ۸۵۰ هزار بشکه در روز افزایش می‌یابد. بیشتر افزایش عرضه در منطقه آمریکای شمالی خواهد بود که طی آن آمریکا و کانادا با آغاز تولید از منابع دریایی و نفت سنگین، تولید خود را طی سال‌های مذکور به میزان ۳۵۰ و ۲۶۰ هزار بشکه در روز افزایش می‌دهند. برزیل با افزایش سالانه ۱۷۰ هزار بشکه در روز طی دو سال آینده به تولید جهانی نفت اضافه خواهد کرد.
کشورهایی چون قزاقستان، کلمبیا، نروژ و چین نیز به توان تولید خود اضافه خواهند کرد؛ اما تولید روسیه، مکزیک و انگلیس روند کاهشی خواهد داشت.
با تقسیم سودان به دو کشور سودان و سودان جنوبی و ایجاد پاره‌ای مشکلات و اختلافات در تعیین قیمت ترانزیت نفت از سودان، به نظر می‌رسد تولید ۴۲۰ هزار بشکه‌ای در سال ۲۰۱۱ به ۲۱۰ هزار بشکه در روز، در سال ۲۰۱۲ کاهش یابد؛ اما این حجم در سال ۲۰۱۳ با حل بخشی از این مشکل به ۳۴۰ هزار بشکه در روز خواهد رسید.
موسسه مطالعات انرژی همچنین پیش‌بینی کرده است که تولید نفت اوپک طی سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ روند رو به رشد خواهد داشت. تولید نفت خام این کشورها در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ به ترتیب ۲۵۰ و ۵۲۰ هزار بشکه در روز افزایش خواهد یافت و دیگر هیدروکربورهای مایع اوپک مثل کاندنسیت، گاز مایع طبیعی و ... نیز در سال ۲۰۱۲، ۶۴۰ هزار بشکه در روز و در سال ۲۰۱۳، ۸۰ هزار بشکه در روز افزایش خواهد داشت. توان تولید اضافه کشورهای عضو اوپک (یعنی حجمی از نفت که این کشورها توانایی تولید آن را دارند، اما به دلیل تنظیم بازار از تولید آن جلوگیری می‌کنند) از ۲/۲ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۱ به ۹/۳ میلیون بشکه در روز تا پایان سال ۲۰۱۳ خواهد رسید.
موسسه مطالعات انرژی در آخرین شماره پیش‌بینی‌های خود به صورت میانگین قیمت نفت را در سال ۲۰۱۲، ۱۰۰ دلار برای هر بشکه و در سال ۲۰۱۳، ۱۰۶ دلار بر هر بشکه تخمین زده است.
یکی از روش‌های کارآمد به منظور پیش‌بینی قیمت نفت، استفاده از تخمین دیگر کشورها در این خصوص است. هر ساله بسیاری از کشورهای جهان به ویژه کشورهایی که اقتصادشان وابسته به تولید نفت است، تخمینی از قیمت نفت در سال پیش‌رو ارائه می‌دهند و بر مبنای همین تخمین، محاسبات مربوط به بودجه کشور خود را در سال آینده محاسبه می‌کنند. برخی از کشورها به دلیل استفاده از مدل‌های کامل‌تر، توانایی تخمین بهتری نسبت به دیگر کشورها داشته‌اند.
تخمین‌های درست کدامند؟
طی سال‌های ۲۰۱۱-۱۹۹۹ کشورهای مکزیک، عربستان سعودی و روسیه به ترتیب با خطاهای تخمین ۷، ۱۱ و ۱۱ درصد، کمترین خطای تخمین قیمت نفت را داشته‌اند. تخمین این کشورها از دیگر کشورهای ارائه شده معتبرتر است. ایران با خطای تخمین ۲۲ درصد در جایگاه هفتم بین کشورهای فوق قرار دارد.
علاوه بر کشورهای صادرکننده نفت، موسسات معتبر دیگری چون نایمکس، موسسه مطالعات انرژی و مرکز بین‌المللی انرژی تخمین‌هایی را در این زمینه ارائه داده‌اند.
خطای تخمین سه کشور مکزیک، عربستان سعودی و روسیه از موسسات فوق‌الذکر کمتر بوده است.
دو کشور نروژ و نیجریه به ترتیب با خطای تخمین‌های ۶ و ۷ درصد بهترین تخمین‌ها را در میان کشورهایی داشته‌اند که قیمت نفت را ۹۵ دلار در هر بشکه طی سال ۲۰۱۱ تخمین زده‌اند. ایران خطای تخمینی در حدود ۱۵ درصد منفی داشته است. موسسات معتبر مطالعات انرژی در سال ۲۰۱۰ نیز تخمین‌هایی را برای قیمت نفت طی سال ۲۰۱۱ ارائه داده‌اند.
مطابق نمودارهای همراه، خطای تخمین در کشور نروژ و نیجریه از موسسات مطالعاتی هم کمتر بوده است.
در سال ۲۰۱۱ میلادی این کشورها پیش‌بینی‌هایی را برای قیمت نفت در سال ۲۰۱۲ ارائه داده‌اند.
موسسه نایمکس و موسسه مطالعات انرژی به ترتیب ۱۰۰ و ۹۸ دلار در بشکه برای قیمت نفت پیش‌بینی کرده‌اند.
با توجه به نمودارها معتبرترین تخمین‌ها متعلق به سه کشور مکزیک، عربستان سعودی و روسیه است. در سال ۲۰۱۱ نیز دو کشور نروژ و نیجریه بهترین پیش‌بینی‌ها را ارائه کرده‌اند. از میان ۵ کشور مذکور روسیه بیشترین ارزش را برای قیمت نفت و عربستان سعودی کمترین ارزش را برای آن در سال ۲۰۱۲ پیش‌بینی کرده‌اند. لذا با توجه به این تحلیل بازتخمین ۹۷ تا ۱۲۰ دلار بازه مناسبی برای پیش‌بینی قیمت نفت است و به صورت میانگین هر چه رقم پیشنهادی به عدد ۱۱۱ دلار نزدیک‌تر باشد احتمال خطای آن در سال آینده براساس تحلیل تطبیقی کمتر است.
