پنجمین رشد مثبت متوالی

 مرکز آمار ایران در اواخر روز کاری گذشته، گزارش رشد اقتصادی در ۹ ماه نخست سال جاری را منتشر کرد. بر اساس آمارهای این گزارش تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال۱۳۹۰ در ۹ ماه نخست سال جاری به رقم ۵۵۰هزار میلیارد تومان رسیده است که این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱/ ۵درصد بیشتر شده است. همچنین تولید ناخالص داخلی کشور بدون نفت به رقم ۴۵۴ هزار میلیارد تومان رسیده و نسبت به سال قبل ۸/ ۳درصد بیشتر شده است.

 بنابراین روند مثبت رشد اقتصادی که از بهار و تابستان شروع شده بود در پاییز نیز ادامه یافت. بررسی آمارها نشان می‌دهد رشد اقتصادی فصلی پاییز نیز به رقم ۹/ ۳درصد رسیده است. با این رقم پنجمین رشد مثبت فصلی اقتصاد، از پاییز ۱۳۹۹ تا پاییز ۱۴۰۰ ثبت شد. این موضوع تایید می‌کند که اقتصاد ایران از رکود خارج شده است. با لغو تحریم‌ها و عبور اثر کرونا، این روند می‌تواند در فصول آینده نیز تداوم یابد. به نظر می‌رسد که با این آمار در پایان سال۱۴۰۰ نیز رشد اقتصادی رقمی بالای ۴درصد باشد که از این حیث می‌تواند بیشتر میزان رشد اقتصادی در چهار سال اخیر باشد. رشد اقتصادی در سال۱۳۹۹ تنها یک‌درصد گزارش شده بود. بخش قابل توجهی از افت رشد اقتصادی در سال‌های اخیر تحت تاثیر تحریم‌ها و کرونا بوده است. کاهش اثر این دو می‌تواند فصل امیدوارکننده‌ای در اقتصاد رقم بزند.

تکمیل کارنامه رشد پاییزی

 با انتشار آمارهای پاییز سال۱۴۰۰ پروند رشد اقتصادی پاییز دهه۹۰ تکمیل شد. نکته جالب توجه این است که عموما رشد اقتصادی در فصل پاییز کارنامه خوبی در دهه ۹۰ ندارد. میزان رشد اقتصادی فصلی در پاییز۱۴۰۰ به میزان ۹/ ۳درصد گزارش شده که این رقم نسبت به تابستان سال جاری ۱/ ۰ واحد درصد کمتر شده است. این نشان می دهد که رشد اقتصادی مثبت فصل پاییز کمی پایین‌تر از فصل تابستان بوده است. نکته قابل توجه اینکه در میان تمام سال‌های دهه ۹۰، رشد اقتصادی پاییز ۱۴۰۰ از نظر بیشترین میزان رشد پاییزی، در مکان سوم قرار دارد. بیشترین رشد پاییزی در سال ۹۵ ثبت شد که رقم رشد به ۷/ ۱۴درصد رسید. در سال۹۶ نیز رشد پاییزی معادل ۷/ ۴درصد بود؛ اما پس از آن در دو سال متوالی رشد پاییزی منفی گزارش شد، تا در سال۹۹ باز هم رشد اقتصادی مثبت و به سطح ۱/ ۱درصد برسد. بنابراین آمار پاییز سال ۱۴۰۰ در پایان دهه امیدبخش بوده است. با رفع تحریم‌ها می‌توان امیدوار بود که رشد اقتصادی سال آینده بهتر از سال جاری نیز باشد.

رشد منفی بخش کشاورزی

مرکز آمار ایران در یک جدول عملکرد ۹ ماه نخست گروه‌های اصلی را منتشر کرده است. یکی از گروه‌های مهم رشد اقتصادی بخش کشاورزی است که در ۹ماه نخست سال جاری میزان تولید نسبت به سال قبل ۹/ ۳درصد کاهش یافته است. این در حالی است که اکثرا روند تولیدات کشاورزی در سال‌های اخیر مثبت گزارش شده بود. در ۹ماه نخست سال قبل رشد بخش کشاورزی مثبت ۳درصد ثبت شده بود. به نظر می‌رسد کاهش میزان بارندگی تولیدات محصولات کشاورزی را در سال جاری کاهش داده است.

یکی از دلایل دیگر می‌تواند افت توان قدرت خرید برای محصولات کشاورزی باشد. زمانی که تقاضایی برای خرید محصولات وجود نداشته باشد، درنهایت عرضه محصولات کشاورزی نیز کاهش خواهد یافت. بخش کشاورزی از دو بخش کشاورزی و ماهی‌گیری تشکیل شده است. نکته قابل توجه این است که محصولات کشاورزی در پاییز سال جاری ۷/ ۷درصد از سهم تولید کل را تشکیل می‌دادند که این رقم در پاییز سال قبل ۳/ ۸درصد بوده است.

نفت؛ قوه محرکه رشد ۱۴۰۰

یکی از مهم‌ترین رشد گروه‌ها در ۹ماه نخست سال جاری در بخش نفت رخ داده است. میزان افزایش استخراج نفت و گاز طبیعی در ۹ماه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴/ ۱۳ درصد بود. این موضوع با توجه به بالا رفتن قیمت نفت و گاز در روزهای اخیر می‌تواند خبر خوشایندی برای اقتصاد کشور محسوب شود. اگر لغو تحریم‌ها با توجه به روند مثبت مذاکرات وین، محقق شود، این افزایش میزان تولیدات نفتی و درآمد فروش آن می‌تواند مزیت و فرصت مناسبی برای اقتصاد باشد.

در سال‌های اخیر به‌دلیل تحریم‌ها و کاهش سرمایه‌گذاری در اقتصاد میزان استهلاک از تشکیل سرمایه بیشتر شده بود. این روند می‌تواند یکی از عوامل مخل رشد اقتصادی در سال‌های آینده محسوب شود. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران رشد بخش صنعت نیز در ۹ماه نخست سال جاری ۴/ ۳درصد گزارش شده است. این رقم در ۹ ماه سال قبل تنها یک‌درصد ثبت شده بود. بنابراین آمار تولید بخش صنعت نیز بهبود یافته است. بر اساس گزارش مرکز ایران تولید بخش ساختمان نیز نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳/ ۶درصد بیشتر بوده است. البته به نظر می‌رسد که عرضه و تولیدات بخش دولتی در این آمار منعکس شده است.

خروج اثر کرونا از خدمات

یکی دیگر از آمارهای مثبت گزارش رشد اقتصادی، در بخش خدمات بوده است. در دو سال اخیر به‌دلیل شیوع کرونا، بخش قابل توجهی از میزان رشد خدمات کاسته شده بود و این رقم همواره منفی گزارش شده بود. آمارها نشان می‌دهد در ۹ماه نخست سال جاری این رقم به ۱/ ۵درصد رسید. این در حالی است که در ۹ماه نخست سال قبل رقم رشد خدمات منفی ۳درصد بوده است. عبور اثر کرونا از بخش خدمات می‌تواند خبر مثبت دیگری برای اقتصاد باشد. شیوع کرونا عملا باعث شده بود که بخش قابل توجهی از خدمات مسافرتی، گردشگری، رستوران و...حذف شود. احیای این خدمات می‌تواند به تولید ناخالص داخلی کمک کند.

افزایش مصرف خانوارها

گزارش مرکز آمار ایران در فصل پاییز ۱۴۰۰ دو نکته مهم و مثبت دیگر دارد. نخست اینکه هزینه مصرف نهایی بخش خصوصی در پایان ۹ماه نخست سال جاری به ۱۳درصد رسیده است. این آمار نشان‌دهنده مصرف خانوارها است و نشان می‌دهد وضعیت مصرف خانوارها در سال جاری نسبت به سال قبل بهبود یافته است. علاوه بر این، آمارها نشان می‌دهد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در ۹ماه نخست سال جاری نسبت به سال قبل ۹/ ۴درصد بهبود یافته است. درنتیجه می‌توان امیدوار بود که با این آمار، سوخت رشد اقتصادی برای جهش سال‌های آینده تامین شود. بر اساس آمارها اثر صادرات و واردات نیز در رشد اقتصادی مثبت بوده؛ به‌نحوی‌که در گزارش مرکز آمار ایران، در ۹ ماه نخست سال جاری رشد صادرات ۳/ ۶درصد و رشد واردات ۸/ ۱۴درصد گزارش شده است.