توریسم ۲۰۲۱ در سه سناریو
خسارت بازار جهانی گردشگری در ۲۰۲۰ از بدترین پیش‌بینی‌ها هم بیشتر شد
دنیای‌اقتصاد : با گذشت نزدیک به دو‌سال از آغاز همه‌گیری ناشی از شیوع کووید-۱۹، کمتر کسی در باب زخمی که این ویروس بر پیکر اقتصاد جهان گذاشته است دچار شک و تردید است. در همین راستا «کنفرانس توسعه و تجارت سازمان ملل» موسوم به «آنکتاد» در تازه‌‌ترین گزارش خود تاکید کرده است آسیب‌های وارده بر اقتصاد جهان در این ایام، ممکن است ضرری ۴تریلیون دلاری روی دست صنعت گردشگری بگذارد. این نهاد بین‌المللی تاکید می‌کند سرعت پایین واکسیناسیون در کشورهای درحال توسعه بر شعله‌های آتش این بحران می‌دمد. نویسندگان این گزارش بر این باورند که بدترین پیش‌بینی‌هایی که در ابتدای کووید برای صنعت توریسم ارائه می‌شد، نسبت به آنچه در عالم واقع رخ داده، بسیار خوش‌بینانه بوده است.
گزارش آنکتاد که با همکاری سازمان جهانی گردشگری سازمان ملل تدوین شده است، تخمین می‌زند گردشگری بین‌المللی و بخش‌های وابسته به آن، تنها در‌سال ۲۰۲۰ به صورت مستقیم و غیرمستقیم، آسیبی ۴/ ۲تریلیون دلاری را متحمل شده است. این فاجعه در سال‌جاری میلادی نیز درحال تکرار است و با توجه به سرعت پایین واکسیناسیون، می‌توان برآورد کرد که این میزان خسارت برای ۲۰۲۱ نیز تکرار شود. دبیر کل آنکتاد، الیزابت دورانت تاکید کرده است که اکنون جهان به تلاشی همگانی برای واکسیناسیون نیازمند است تا از کارگران حراست کند، اثرات سوء اجتماعی را کاهش دهد، تصمیمات استراتژیک در راستای گردشگری اتخاذ کند و زیرساخت‌ها را برای تغییرات فراهم کند. همچنین زوراب پولولیکاشویلی، دبیر‌کل سازمان گردشگری جهان نیز بر واکسیناسیون به‌ویژه در کشورهای درحال توسعه تاکید کرد چراکه این کشورها وابستگی بسیاری به گردشگری بین‌المللی دارند. گردشگری بین‌المللی در‌سال ۲۰۲۰ نسبت به‌سال پیش از آن کاهشی ۷۴درصدی را تجربه کرد که فاجعه‌ای تمام‌عیار برای این صنعت به شمار می‌رفت. این درحالی است که این آمار برای بسیاری از کشورهای درحال توسعه، ۸۰ تا ۹۰درصد بوده است. با وجود این، سال ۲۰۲۱ شروعی غم‌انگیز برای توریسم بود چراکه میانگین گردشگری جهانی رکودی ۸۸درصدی را نسبت به دوران پیش از همه‌گیری تجربه کرد. با تامل در این آمار و ارقام می‌توان استدلال کرد که آثار غیرمستقیم این بحران بسیار فراتر بوده است چراکه اختلال در عرضه و تقاضا و مصائب اشتغال کارگران آثار گسترده‌ای بر چرخه اقتصاد جهانی گذاشته است. مناطق شمال شرق آسیا، جنوب‌شرق آسیا، اقیانوسیه، شمال آفریقا و جنوب آسیا در این میان بیشترین آسیب را در صنعت گردشگری متحمل شدند.
در سوی دیگر، مناطقی چون آمریکای شمالی، اروپای غربی و حوزه کارائیب، کمترین آسیب را دیدند. در نتیجه می‌توان ادعا کرد کشورهای درحال توسعه، قربانی شماره یک گردشگری بین‌المللی در این ایام بودند. در میان کشورهایی که «آنکتاد» به اطلاعات آنان دسترسی داشته است، بیشترین کشوری که در این حوزه آسیب دیده، مغولستان است که با کاهش ۸۹درصدی توریسم دست به گریبان است. همچنین چین با کاهشی ۸۸درصدی در جایگاه دوم قرار دارد. از جمله موارد محدود‌کننده سفر که در این گزارش به آن اشاره شده، عدم مهار ویروس کووید، تمایل پایین و نگرانی افراد برای سفر و شرایط نابسامان اقتصادی است.
سناریوهای پیش‌رو
آنکتاد در گزارش خود سه سناریو را برای آنچه بر صنعت توریسم تا پایان‌سال ۲۰۲۱ می‌گذرد، ترسیم کرده است. براساس نخستین سناریو که بدبینانه‌ترین برآورد برای گردشگری بین‌المللی به‌شمار می‌‌آید، کاهش گردشگری در سال‌جاری همچون‌سال ۲۰۲۰ خواهد بود و جهان، کاهشی ۷۵درصدی گردشگری بین‌المللی را تجربه خواهد کرد. در این سناریو، کاهش درآمد جهانی گردشگری به ارزش ۹۴۸ میلیارد دلار باعث از دست رفتن تولید ناخالص داخلی واقعی ۴/ ۲ تریلیون دلاری می‌شود. به‌طور مثال برای کشوری چون ترکیه که بالغ بر ۵درصد از تولید ناخالص داخلی خود را وابسته به گردشگری بین‌المللی است، کاهش ۶۹درصدی توریسم سبب خسارتی ۳۳میلیارد دلاری به این کشور شده است. بنا بر سناریوی دوم، میانگین کاهش توریسم در خوش‌بینانه‌ترین حالت است و این کاهش ۶۳درصدی است. طبق سناریوی آخر، بسته به آنکه روند واکسیناسیون در نقاط مختلف جهان تا چه میزان پیشروی داشته باشد، میزان گردشگری متغیر است. در کشورهایی که روند واکسیناسیون با سرعت بالایی انجام شده است، گردشگری بین‌المللی کاهشی ۳۷درصدی و کشورهایی که سرعت اندکی در واکسیناسیون دارند، کاهشی ۷۵درصدی را تجربه خواهند کرد. در نتیجه توریسم در کشورهایی چون ایالات‌متحده، فرانسه، ایتالیا، سوئیس، آلمان و اسپانیا که واکسیناسیون در آنجا با شتاب بیشتری رخ داده، آسیب کمتری را متحمل خواهد شد. با وجود این، متخصصان بعید می‌دانند تا‌سال ۲۰۲۳ گردشگری بین‌المللی به سطح پیش از کووید برسد. پرواضح پیداست که واکسیناسیون در جهان بسیار نامتقارن است؛ برخی از کشورها کمتر از یک درصد از جمعیت خود را واکسینه کردند و کشورهایی نیز حداقل یک دز واکسن به بیش از ۶۰درصد از جمعیت خود تزریق کردند. این امر در نهایت سبب خواهد شد کشورهای درحال توسعه در این روند بسیار متضرر شوند، آسیبی که ممکن است ابعاد آن، کاهش ۶۰درصدی تولید ناخالص جهانی باشد. انتظار می‌رود گردشگری بین‌المللی در نیمه دوم سال‌جاری میلادی اندکی بهبود یابد اما همچنان «آنکتاد» پیش‌بینی می‌کند این بخش نسبت به‌سال ۲۰۱۹ ضرری بین ۷/ ۱ تا ۴/ ۲تریلیون دلار را خواهد چشید.
دومینوی بحران
برای آنکه به تمامی ابعاد بحرانی که کووید برای گردشگری به ارمغان آورده است دست یابیم باید به زنجیره جهانی اقتصاد نیز نگاهی بیفکنیم. با کاهش گردشگری بین‌المللی در دورانی که همه‌گیری بر تمامی کشورها سایه انداخته، میزان بیکاری نیروهای غیرماهر به‌طور متوسط رشدی ۵/ ۵درصدی داشته که در برخی از کشورها به ۱۵درصد نیز رسیده است. در کشورهای توسعه‌یافته و درحال توسعه، بالغ بر ۳۰درصد از هزینه‌های مصرفی برای گردشگری به نیروی کار تعلق می‌گیرد و هرگونه اختلال و مانع در این بخش، متوجه زنان و جوانان کم‌درآمدی است که در این حوزه مشغول به‌کار هستند. درست یک‌سال پیش، در جولای ۲۰۲۰، آنکتاد پیش‌بینی کرد آسیب وارد شده به گردشگری بین‌المللی حدود ۲/ ۱ تا ۳/ ۳ تریلیون دلار خواهد بود اما گذشت زمان نشان داد این بحران، گسترده‌تر از آن بود که در ابتدا تصور می‌شد.
