ویتکاف در پرونده اوکراین به حاشیه میرود؟
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-کسری غفوری: مقامات آمریکایی به همتایان اروپایی خود اطلاع دادهاند که جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، آماده ایفای نقشی محوریتر در مذاکرات واشنگتن با مسکو و کییف میشود؛ اقدامی که هدف از آن دمیدن جانی تازه به تلاشهای دیپلماتیک برای پایاندادن به جنگ اوکراین عنوان شده است.
روزنامه فایننشالتایمز به نقل از پنج منبع آگاه گزارش داد که این تحول، همزمان با ارزیابیهای کاخ سفید برای کاهش اختیارات استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، و جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ صورت میگیرد؛ دو چهرهای که تاکنون هدایت گفتوگوها با روسیه و اوکراین را بر عهده داشتهاند.
نزدیکان رتکلیف به همتایان اروپایی خود اعلام کردهاند که او دیپلماسی رفتوبرگشت میان مسکو و کییف را مدیریت خواهد کرد و همزمان، کانالهای ارتباطی خود را با مقامات اطلاعاتی هر دو کشور فعال نگه خواهد داشت. اگرچه کاخ سفید و سیا از هرگونه اظهارنظر رسمی در اینباره خودداری کردهاند و منابع مطلع نیز میگویند ترامپ هنوز تصمیم نهایی را نگرفته است، اما زمزمههای کنار رفتن ویتکاف با استقبال پایتختهای اروپایی روبهرو شده است. کشورهای اروپایی پس از یک سال و نیم گفتوگوهای بیثمر و پافشاری ولادیمیر پوتین بر شروط سرسختانهاش، بهشدت در پی ایجاد روزنهای برای پیشرفت در این مسیر هستند.
دو منبع آگاه از مذاکرات غیررسمی فاش کردهاند که طرح تغییر ترکیب تیم مذاکرهکننده آمریکا، پس از ناکامی تلاشهای واشنگتن در اواخر فوریه کلید خورد. با این حال، با آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و درگیر شدن دولت ترامپ در این بحران که درست پس از آخرین دور مذاکرات اوکراین رخ داد، روند صلح اوکراین موقتاً متوقف شد.
پیشبینی میشود ویتکاف که از دوستان نزدیک ترامپ است، سمت خود را بهعنوان نماینده ویژه آمریکا در مأموریتهای صلح، بهویژه در مذاکرات خاورمیانه حفظ کند. او که از سرمایهگذاران بزرگ حوزه املاک به شمار میرود، ممکن است بهصورت موازی با رتکلیف همچنان در پرونده اوکراین نیز حضور داشته باشد؛ با این حال، منابع آگاه از نوعی جنگ قدرت میان رتکلیف و ویتکاف بر سر تعیین حوزه اختیارات و رهبری پروندهها سخن میگویند.
رویکرد نامتعارف ویتکاف در نادیدهگرفتن پروتکلهای دیپلماسی سنتی و ترجیح تماسهای مستقیمی که بیشتر به سبک و سیاق معاملات ملکی در نیویورک شباهت دارد، موجب ناامیدی و ناخرسندی مسکو، کییف و متحدان غربی اوکراین شده بود. طرف اوکراینی احساس میکرد ویتکاف فشار لازم را برای تعدیل مطالبات پوتین وارد نکرده است. از سوی دیگر، به گفته مقامات اوکراینی و منابع مطلع از دیدگاه کرملین، مسکو نیز بخشی از دلایل شکست نشست سال گذشته میان ترامپ و پوتین در آلاسکا را متوجه رویکرد ویتکاف میدانست. هرچند پوتین در موضعگیریهای عمومی از تلاشهای ویتکاف قدردانی کرده، اما روسیه در کانالهای پشتپرده تمایل خود را برای مواجهه با رویکردی جدید از سوی واشنگتن ابراز کرده بود. کاخ سفید همچنین در بهار امسال گزینه انتصاب سفیر جدید در مسکو را بررسی کرد تا شاید بتواند مجرای دیپلماتیک دیگری با روسیه بگشاید.
ماموریت رتکلیف در مسکو چه بود؟
اخیراً و در اواخر اوت، رتکلیف سفری غیرمنتظره به مسکو داشت و با مقامات ارشد اطلاعاتی روسیه پیرامون جنگها در اوکراین و خاورمیانه و تهدیدهای ترکیبی مسکو علیه اروپا گفتوگو کرد؛ دیداری که ترامپ تلاش کرد آن را اقدامی تا حدی عادی جلوه دهد. با این حال، سازمان اطلاعات اوکراین به ولودیمیر زلنسکی اعلام کرد که این سفر نشانهای آشکار از ورود مستقیم رئیس سیا برای ایفای نقشی برجستهتر در تلاشهای پایاندادن به جنگ است.
به گفته منابع آگاه، پوتین ابتدا قصد داشت شخصاً با رتکلیف دیدار کند، اما پس از آنکه رئیس سیا ارزیابی سخت و ناامیدکنندهای از وضعیت میدانی ماشین جنگی روسیه به مقامات اطلاعاتی مسکو ارائه داد، رئیسجمهور روسیه این ملاقات را لغو کرد؛ موضوعی که نخستینبار رسانه مستقل روسی «آگنتستوو» آن را فاش ساخت. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین مدعی شد دیداری از قبل برنامهریزی نشده بود و ترامپ و پوتین در تماس تلفنی روز سهشنبه خود صحبتی درباره تغییر تیم مذاکرهکننده نداشتهاند.
یک هفته پس از حضور رتکلیف در مسکو، ویتکاف و کوشنر راهی روسیه و سپس اوکراین شدند تا با پوتین و زلنسکی دیدار کنند؛ سفری که برای ویتکاف هشتمین سفر به روسیه بود و به گفته منابع آگاه، در واقع تلاشی برای حفظ انحصار پرونده اوکراین در دستان خودشان به شمار میرفت. آنها پس از سفر، از احتمال ازسرگیری مذاکرات سهجانبه که از فوریه متوقف شده است ابراز امیدواری کردند، اما منابع مطلع تأکید دارند که این هیئت طرح جدیدی به همراه نداشت و پوتین نیز کوچکترین نرمشی در مواضع سابق خود نشان نداد. یکی از منابع در اینباره اشاره کرد: «چنین بحران پیچیدهای با رفتوآمدهای مقطعی حل نمیشود و نیازمند سازوکاری منسجم، مستمر و تماموقت است که در حال حاضر وجود ندارد.»
از سوی دیگر، یوری اوشاکوف، دستیار ارشد پوتین در سیاست خارجی اعلام کرد رئیسجمهور روسیه به ترامپ یادآور شده است که آتشبس فوری تنها با قطع کامل حمایتهای آمریکا از اوکراین حاصل میشود؛ شرطی که عملاً به معنای پذیرش پیروزی روسیه است. همزمان کوشنر به نزدیکان خود گفته است که تمایل دارد از پرونده اوکراین فاصله بگیرد و تمرکز خود را بر بحران غزه و جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران معطوف کند.
در این میان، مقامات ارشد اوکراینی ضمن تأکید بر روابط کاری مناسب با تمام چهرههای مطرح در واشنگتن، اعلام کردهاند حساسیتی نسبت به نام مذاکرهکننده جدید ندارند و مشکل اصلی در مسیر صلح، مواضع سرسختانه مسکو است.
