عقبنشینی اوراق خزانه آمریکا
طلا بر تخت پادشاهی ذخایر جهانی
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمد امین مکرمی؛ نقشه ذخایر جهانی در حال تغییر است. تازهترین گزارش بانک مرکزی اروپا نشان میدهد طلا برای نخستین بار در دهههای اخیر از اوراق خزانهداری آمریکا پیشی گرفته و به بزرگترین دارایی ذخیرهای بانکهای مرکزی جهان تبدیل شده است. این تحول تنها نتیجه جهش قیمت فلز زرد نیست؛ بلکه بازتاب تغییری عمیقتر در نگاه کشورها به امنیت داراییهای ذخیرهای و ریسکهای ناشی از وابستگی به دلار محسوب میشود.
بر اساس این گزارش، در پایان سال ۲۰۲۵ سهم طلا از کل ذخایر بانکهای مرکزی جهان به ۲۷ درصد رسید، در حالی که سهم اوراق خزانه آمریکا به ۲۲ درصد کاهش یافت. بدین ترتیب فلز زرد بر قله ذخایر جهانی نشست و اوراق خزانهای که سالها ستون اصلی ذخایر بینالمللی محسوب میشد، یک پله عقب رفت. در همین مدت سهم داراییهای مبتنی بر یورو بدون تغییر در سطح ۱۵ درصد باقی ماند.
به نوشته فایننشال تایمز، این جابهجایی بخشی از روندی بزرگتر در نظام مالی بینالمللی است؛ روندی که پس از سال ۲۰۲۲ و مسدود شدن بخشی از ذخایر ارزی روسیه توسط آمریکا شتاب بیشتری گرفت. این اتفاق بسیاری از کشورها را به بازنگری در ترکیب ذخایر خود واداشت و انگیزهای برای کاهش وابستگی به داراییهای دلاری ایجاد کرد. در چنین فضایی، طلا به دلیل ماهیت فراملی و مستقل از دولتها، بیش از گذشته مورد توجه بانکهای مرکزی قرار گرفت.
در سالهای اخیر، خرید گسترده طلا توسط بانکهای مرکزی به یکی از مهمترین روندهای بازارهای مالی تبدیل شده است. بانک مرکزی اروپا معتقد است تنشهای ژئوپلیتیک همچنان عامل اصلی این تقاضا به شمار میرود. بسیاری از کشورها تلاش میکنند بخشی از ذخایر خود را به داراییهایی منتقل کنند که کمتر در معرض تحریمها، محدودیتهای مالی و تحولات سیاسی قرار دارند. طلا نیز به دلیل نداشتن وابستگی مستقیم به هیچ دولت یا نظام پولی خاص، گزینهای جذاب برای این هدف بوده است.
در کنار افزایش تقاضا، رشد چشمگیر قیمت طلا نیز به تقویت جایگاه آن کمک کرده است. قیمت این فلز طی دو سال گذشته تقریبا دو برابر شده و رکوردهای تاریخی جدیدی را ثبت کرده است. در نتیجه، ارزش ذخایر طلای بانکهای مرکزی نهتنها به واسطه خریدهای جدید، بلکه به دلیل افزایش قیمت نیز رشد قابلتوجهی داشته است. همین موضوع سبب شده سهم طلا در ذخایر جهانی با سرعت بیشتری افزایش یابد.
آمارهای بانک مرکزی اروپا نشان میدهد بانکهای مرکزی جهان اکنون بیش از ۳۶ هزار تن طلا در اختیار دارند؛ رقمی که به دوران اوج نظام برتون وودز نزدیک شده است. در آن دوره که طلا پشتوانه دلار بود، میزان ذخایر طلای بانکهای مرکزی حدود ۳۸ هزار تن بود. نزدیک شدن دوباره به آن سطح تاریخی نشان میدهد فلز زرد بار دیگر جایگاهی محوری در ساختار ذخایر بینالمللی پیدا کرده است.
چین، هند، ترکیه و لهستان از جمله کشورهایی هستند که از سال ۲۰۲۲ تاکنون بیشترین خرید طلا را انجام دادهاند. این کشورها تلاش کردهاند با افزایش سهم طلا در ذخایر خود، آسیبپذیری در برابر شوکهای مالی و سیاسی را کاهش دهند. گزارش بانک مرکزی اروپا همچنین نشان میدهد شرکت تتر، ناشر یکی از بزرگترین استیبلکوینهای جهان، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۰۰ تن طلا خریداری کرده و به بزرگترین خریدار منفرد این فلز در آن سال تبدیل شده است.
نکته جالب توجه دیگر در گزارش بانک مرکزی اروپا، وضعیت ترکیه است. این کشور که از زمان آغاز جنگ اوکراین حدود ۲۲۰ تن طلا به ذخایر خود افزوده بود، در اوایل سال ۲۰۲۶ بخشی از ذخایر طلای خود را به بازار عرضه کرد یا در قالب قراردادهای مالی مورد استفاده قرار داد. این اقدام پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و در واکنش به فشارهای اقتصادی و مالی صورت گرفت و از سوی بانک مرکزی اروپا یکی از بزرگترین برداشتها از ذخایر در سالهای اخیر توصیف شده است.
در کنار رشد جایگاه طلا، یورو نیز به تدریج نقش بینالمللی خود را تقویت کرده است. انتشار اوراق بدهی بینالمللی مبتنی بر یورو در سال گذشته به رکوردی نزدیک به یک تریلیون یورو رسید و ورود سرمایهگذاران خارجی به بازارهای اروپایی نیز افزایش یافت. این روند نشان میدهد بخشی از تلاش جهانی برای متنوعسازی ذخایر، به نفع ارز واحد اروپا نیز تمام شده است.
با این حال، برتری طلا بر اوراق خزانه آمریکا به معنای پایان سلطه دلار نیست. داراییهای دلاری همچنان ۴۲ درصد از کل ذخایر جهانی را تشکیل میدهند و بزرگترین بخش ذخایر بینالمللی را در اختیار دارند. اما آنچه در حال رخ دادن است، کاهش تدریجی تمرکز بر یک دارایی یا یک ارز و حرکت به سوی سبدی متنوعتر از ذخایر است.
نشستن طلا بر تخت پادشاهی ذخایر جهانی را میتوان نمادی از تغییرات گستردهتر در اقتصاد و سیاست بینالملل دانست. هرچه نااطمینانیهای ژئوپلیتیک افزایش یابد و کشورها نسبت به امنیت داراییهای خارجی خود حساستر شوند، جذابیت طلا نیز بیشتر خواهد شد. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند رقابت میان فلز زرد و داراییهای دلاری تنها یک رویداد مقطعی نیست، بلکه بخشی از روندی است که میتواند چهره نظام پولی جهان را در سالهای آینده دگرگون کند./
