افزایش تولید انرژی در پی بارشها، تنها بخش محدودی از فشار ناترازی را در سال ۱۴۰۵ جبران میکند
سهم برقآبی در تابستان داغ
موضوعی که به گفته کارشناسان میتواند تولید انرژی برقآبی در تابستان را نسبت به برآوردهای اولیه افزایش دهد و بخشی از فشار وارد بر نیروگاههای حرارتی را کاهش دهد. با این حال، کارشناسان معتقدند نباید افزایش بارشهای مقطعی و سیلابی را به معنای حل پایدار مشکلات این بخش دانست؛ زیرا تغییرات اقلیمی، کاهش بارشهای برف، افزایش تبخیر و نامنظم شدن الگوی بارشها همچنان از مهمترین تهدیدهای توسعه برقآبی در ایران به شمار میروند. از سوی دیگر، اگرچه دهها طرح جدید برقآبی در مراحل مطالعه و اجرا قرار دارند، اما توسعه این بخش بیش از هر زمان دیگری به محدودیتهای منابع آب وابسته شده است. به همین دلیل، آینده برقآبی ایران نه فقط به احداث سدهای جدید، بلکه به مدیریت مخازن موجود، بهرهبرداری بهینه از تاسیسات فعلی و افزایش بهرهوری نیروگاههای در مدار گره خورده است؛ مسیری که میتواند سهم برقآبیها را در تامین برق کشور حفظ کند، اما بعید است نقش آنها را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
افزایش ۱۸ درصدی ظرفیت تولید برقآبی
محمد حبوطن، رئیس گروه حکمرانی آب شرکت مادرتخصصی مدیریت منابع آب ایران، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به بهبود وضعیت مخازن سدهای برقآبی کشور پس از بارشهای سال آبی جاری گفت: پیشبینیها نشان میدهد تولید انرژی نیروگاههای برقآبی در تابستان امسال حدود ۱۸ درصد بیشتر از برآوردهای اولیه خواهد بود.
وی با تشریح ترکیب ظرفیت نصبشده نیروگاهی کشور گفت: در حال حاضر ظرفیت اسمی تولید برق ایران حدود ۱۰۰ هزار مگاوات است که از این میزان نزدیک به ۱۲ هزار مگاوات، معادل حدود ۱۲.۱ درصد، به نیروگاههای برقآبی اختصاص دارد. بخش عمده ظرفیت تولید برق کشور، یعنی حدود ۸۳ درصد، در اختیار نیروگاههای حرارتی شامل واحدهای گازی، بخاری و سیکل ترکیبی است. همچنین نیروگاههای تجدیدپذیر شامل انرژی خورشیدی، بادی و زیستتوده (نیروگاههای مبتنی بر پسماندها و مواد آلی) حدود ۱.۲ درصد از ظرفیت تولید برق کشور را تشکیل میدهند. سهم نیروگاه هستهای بوشهر نیز حدود یک درصد است و حدود ۱.۶ درصد باقیمانده نیز به نیروگاههای مقیاس کوچک، دیزلی و سایر واحدهای تولید برق اختصاص دارد.
حبوطن درباره ظرفیتهای توسعه برقآبی در کشور افزود: بر اساس اطلاعات موجود، حدود ۷۰۰ مگاوات نیروگاه برقآبی در حال ساخت است و نزدیک به ۹ هزار و ۷۰۰ مگاوات نیز در مراحل مطالعه قرار دارد. اگر این طرحها به مرحله اجرا برسند، ظرفیت بالقوه برقآبی کشور در افق آینده میتواند به حدود ۲۴ هزار مگاوات برسد. البته باید توجه داشت که مطالعات به معنای اجرای قطعی پروژهها نیست و تحقق این ظرفیت به شرایط اقتصادی، زیستمحیطی و منابع آب بستگی دارد. این کارشناس حوزه آب در پاسخ به این پرسش که بارشهای امسال چه تاثیری بر تولید برق تابستان خواهد داشت، گفت: ارزیابیها نشان میدهد با بارشهای رخداده در سال آبی جاری، میزان تولید انرژی برقآبی نسبت به پیشبینیهای اولیه افزایش خواهد یافت. برآوردها حاکی از آن است که تولید روزانه انرژی برقآبی از حدود ۷ هزار و ۷۰۰ مگاوات ساعت پیشبینیشده، به حدود ۹ هزار مگاوات ساعت در روز برسد که افزایشی در حدود ۱۸ درصد را نشان میدهد. حبوطن درباره وضعیت تعمیرات نیروگاههای برقآبی نیز اظهار کرد: تقریبا تمامی برنامههای تعمیرات اساسی و آمادهسازی واحدهای نیروگاههای برقآبی انجام شده است. در حال حاضر تنها ۳ واحد با مجموع ظرفیت حدود ۴۰۰ مگاوات در دست تکمیل عملیات تعمیراتی قرار دارند که طبق برنامه تا پایان خردادماه وارد مدار خواهند شد.
بنابراین شبکه برق کشور در تابستان امسال میتواند از بخش عمده ظرفیت نیروگاههای برقآبی بهرهمند شود. وی در ادامه درباره تاثیر بارشهای شدید و کوتاهمدت بر عملکرد سدها و نیروگاههای برقآبی گفت: پاسخ این سوال به موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای هر حوضه آبریز بستگی دارد. در برخی مناطق جنوب و جنوب شرق کشور که بارشها عمدتا به شکل رگبارهای شدید و سیلابی رخ میدهد، بخشی از روانابها فرصت ذخیرهسازی پیدا نمیکنند و مستقیما وارد دریا میشوند. البته اینکه این آب را «هدررفته» تلقی کنیم محل بحث است، اما واقعیت این است که همه آن قابل مهار و ذخیرهسازی نیست. این کارشناس افزود: در مقابل، در حوضه آبریز کارون شرایط متفاوت است. سدهای بزرگ برقآبی این حوضه با هدف کنترل و تنظیم جریانهای پرآب طراحی شدهاند و بخش قابلتوجهی از روانابهای ناشی از بارشهای اخیر را در مخازن خود ذخیره کردهاند. هرچند در برخی سدها سرریز نیز رخ داده، اما حجم ذخایر موجود به گونهای است که ظرفیت مناسبی برای تولید برق در ماههای گرم سال فراهم شده است.
تداوم خشکسالی و تغییر ارزیابی طرحهای برقآبی
محمد حبوطن با اشاره به چالشهای بلندمدت توسعه برقآبی در کشور گفت: تغییرات اقلیمی و تداوم خشکسالیهای متوالی باعث شده ارزیابی طرحهای جدید برقآبی با حساسیت بیشتری انجام شود. در گذشته تمرکز اصلی بر شناسایی ظرفیتهای فنی بود، اما امروز پایداری منابع آب به یک عامل تعیینکننده تبدیل شده است. به همین دلیل، هرچند هنوز ظرفیتهایی برای توسعه وجود دارد، اما آینده این صنعت بیش از آنکه به ساخت سدهای جدید وابسته باشد، به افزایش بهرهوری نیروگاههای موجود، مدیریت بهینه مخازن و استفاده هوشمندانه از منابع آب بستگی خواهد داشت. وی افزود: نیروگاههای برقآبی به دلیل قابلیت ورود سریع به مدار، نقش مهمی در مدیریت پیک مصرف برق دارند و میتوانند در کنار نیروگاههای حرارتی به پایداری شبکه کمک کنند؛ اما نباید از آنها انتظار داشت که به تنهایی مشکل ناترازی برق کشور را برطرف کنند.
حبوطن در پایان با تاکید بر اینکه بهبود وضعیت نیروگاههای برقآبی و افزایش ذخایر سدها به معنای رفع کامل چالش ناترازی برق کشور نیست، گفت: هرچند بارشهای مناسب امسال و آمادهبهکاری واحدهای برقآبی میتواند بخشی از نیاز شبکه را در روزهای اوج مصرف تامین کند، اما همچنان مدیریت مصرف به ویژه در بخش خانگی از مهمترین الزامات عبور از تابستان است. نیروگاههای برقآبی نقش موثری در تامین برق ساعات پیک دارند، اما ظرفیت آنها محدود است و نمیتوان تمام فشار وارد بر شبکه را بر دوش این بخش گذاشت. از این رو، رعایت الگوی مصرف، کاهش استفاده از وسایل پرمصرف در ساعات اوج بار و به کارگیری تجهیزات کممصرف میتواند در کنار افزایش تولید، به پایداری شبکه برق کشور کمک کند. مدیریت مصرف همچنان کم هزینهترین و سریعترین راهکار برای کاهش فشار بر صنعت برق است و حتی در سالهایی که شرایط آبی کشور بهبود پیدا میکند نیز نباید از آن غفلت کرد.
