«دنیای اقتصاد» پیامدهای تهاجم نظامی بر زنجیره پلیمر را بررسی کرد
میراث تورمی جنگ برای پتروشیمی
جنگ، زنجیره پتروشیمی را متوقف کرد؟
علی افشار ابراهیمی، عضو هیات علمی پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به آثار جنگ اخیر بر صنعت پتروشیمی بیان کرد: بخشی از واحدهای مادر تامینکننده خدمات جانبی یا یوتیلیتی (Utility) در منطقه عسلویه دچار خسارت و تخریب شدهاند و این موضوع بر عملکرد زنجیره تولید در تعدادی از مجتمعهای پتروشیمی اثر گذاشته است.
او افزود: در برخی مجتمعها، نیروگاههای اختصاصی پتروشیمیها که وظیفه تامین برق واحدهای تولیدی را برعهده دارند، آسیب دیدهاند. همچنین در تعدادی دیگر از مجتمعها، دیگهای بخار مورد استفاده برای تامین انرژی فرآیندهای تولیدی خسارت دیدهاند که این موضوع استمرار تولید را با مشکل مواجه کرده است.
به گفته این کارشناس، دامنه خسارات تنها به بخشهای پشتیبان محدود نبوده و در برخی موارد واحدهای فرآیندی نیز دچار تخریب شدهاند. از آنجا که واحدهای فرآیندی قلب تولید محصولات پتروشیمی محسوب میشوند، آسیب به این بخشها میتواند توقف تولید را برای دورههای طولانیتری به دنبال داشته باشد. افشار ابراهیمی با اشاره به آثار گسترده این خسارات بر عملکرد صنعت پتروشیمی کشور تصریح کرد: برآوردهای موجود از توقف کوتاهمدت یا میانمدت فعالیت بیش از نیمی از مجتمعهای پتروشیمی حکایت دارد.
همچنین او افزود: در هفتههای اخیر با اتخاذ تصمیمهای مدیریتی و اجرای راهکارهای فنی، بخشی از واحدهای آسیبدیده بار دیگر به مدار تولید بازگشتهاند و تلاشهایی برای احیای ظرفیتهای از دست رفته در جریان است. با این حال، بازگشت کامل صنعت به شرایط پیش از جنگ نیازمند رفع خسارات زیرساختی و بازسازی تجهیزات آسیبدیده خواهد بود.
این عضو هیات علمی پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران درباره زمان موردنیاز برای جبران خسارات واردشده نیز گفت: با توجه به ماهیت تجهیزات و گستردگی آسیبها، بازسازی اساسی واحدهای خسارتدیده احتمالا بین دو تا سه سال زمان خواهد برد. او همچنین تصریح کرد: هنوز برآورد دقیقی از ارزش مالی خسارات منتشر نشده و ارزیابیهای فنی و اقتصادی در این زمینه همچنان ادامه دارد.
صنعت پلیمر در تنگنای جنگ
جنگ و پیامدهای اقتصادی آن، صنعت پلیمر ایران را وارد یکی از دشوارترین دورههای فعالیت خود کرده است. فعالان حوزه پتروشیمی و صنایع پلیمری معتقدند فشار همزمان بر زنجیره تامین مواد اولیه، افزایش شدید قیمتها و کاهش حجم معاملات، شرایطی کمسابقه را برای تولیدکنندگان رقم زده است؛ وضعیتی که علاوه بر واحدهای صنعتی، بر بازار مصرف و سبد معیشتی خانوارها نیز اثر گذاشته است. با این حال، تداوم تامین کالاهای ضروری و حرکت به سمت استفاده گستردهتر از ظرفیت بازیافت، به عنوان دو محور اصلی مدیریت این شرایط مورد توجه قرار گرفته است. بررسیهای ارائهشده در نشست تخصصی «بررسی پیامدهای زیستمحیطی جنگ و تابآوری بنگاههای اقتصادی» که در اتاق بازرگانی تهران برگزار شد، نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از آسیبهای ناشی از جنگ متوجه زنجیره ارزش محصولات پتروشیمی بوده است. از نگاه کارشناسان، این صنعت به دلیل ارتباط مستقیم با تولید طیف گستردهای از کالاهای مصرفی، یکی از مهمترین حلقههای اقتصادی کشور محسوب میشود و هرگونه اختلال در آن میتواند آثار گستردهای بر سایر بخشهای اقتصاد بر جای بگذارد.
در چنین شرایطی، سیاستگذاران و فعالان صنعت ناچار شدند میان دو گزینه دشوار، یعنی کنترل قیمتها از طریق محدودسازی عرضه یا حفظ جریان تامین کالاها، یکی را انتخاب کنند. رویکرد غالب در ماههای گذشته بر تداوم تامین نیازهای ضروری کشور متمرکز بوده و اکنون کنترل قیمتها و بازگشت تعادل به بازار در دستور کار قرار گرفته است.
فشار تورم بر زنجیره تولید
دادههای منتشرشده از وضعیت صنعت پلیمر، تصویری از شرایط دشوار موجود ارائه میکند. نرخ تورم سالانه در سال ۱۴۰۴ به ۴۸.۳ درصد رسید که بالاترین سطح ثبتشده از سال ۱۴۰۱ تاکنون محسوب میشود. این روند در اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز ادامه یافت و نرخ تورم به ۵۳.۹ درصد افزایش پیدا کرد. همچنین با رشد تورم، دسترسی صنایع پلیمری به مواد اولیه نیز با محدودیت بیشتری روبهرو شد. میزان تامین مواد اولیه از طریق بورس کالا نسبت به دوره پیش از جنگ ۴۴ درصد کاهش یافت.
در همین بازه، قیمت انواع پلیمرها رشد قابلتوجهی را تجربه کرد و میانگین بهای این محصولات در اردیبهشتماه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۲۵ درصد افزایش یافت. در میان مواد اولیه، پلیپروپیلن که کاربرد گستردهای در تولید کالاهای مورد نیاز خانوارها دارد، افزایش قیمتی معادل ۳۰۹ درصد را ثبت کرد.
آمار معاملات نیز از تشدید فشار بر بازار حکایت دارد. حجم معاملات پلیمرها از بیش از یکمیلیون تن به حدود ۶۰۶ هزار تن کاهش یافته که افتی ۴۴ درصدی را نشان میدهد. تقاضا نیز ۴۶ درصد کاهش یافته و عرضه با افت ۳۹ درصدی مواجه شده است.
در مقابل، متوسط قیمت محصولات پلیمری رشد چشمگیری داشته و از حدود ۶۷ هزار تومان به ۱۷۸ هزار تومان رسیده است. کاهش همزمان عرضه، تقاضا و حجم معاملات در کنار افزایش شدید قیمتها، تصویری روشن از رکود تورمی در بازار پلیمر ترسیم میکند؛ شرایطی که فعالان این صنعت آن را از دشوارترین دورههای فعالیت واحدهای تولیدی ارزیابی میکنند.
برآوردها نشان میدهد عدمالنفع صنعت پلاستیک از ابتدای جنگ تاکنون به حدود ۱.۵میلیارد دلار رسیده است. علاوه بر این، تداوم چنین روندی میتواند خطر کاهش اشتغال در صنایع تکمیلی پلیمری و فعالیتهای بازرگانی وابسته را افزایش دهد. با وجود این چالشها، فعالان صنعت تاکید میکنند که تامین کالاهای اساسی و نیازهای ضروری کشور همچنان ادامه دارد و نگرانی جدی در این بخش وجود ندارد.یکی از مهمترین نتایج این دوره، توجه بیشتر به ظرفیتهای بازیافت و اقتصاد چرخشی بوده است. آسیبپذیری برخی بخشهای زنجیره تامین مواد اولیه نشان داد که اتکای صرف به منابع محدود میتواند ریسکهای بزرگی برای تولید ایجاد کند. از این رو، استفاده از مواد بازیافتی به عنوان یک مسیر مکمل برای تامین خوراک صنایع بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس برآوردهای مطرحشده، در صورت اصلاح سازوکارهای موجود و حمایت از توسعه اقتصاد چرخشی، امکان جایگزینی ۳۰ تا ۷۵ درصد از مواد اولیه با محصولات بازیافتی وجود دارد. دسترسی گستردهتر به ضایعات قابل بازیافت و توسعه دانش فنی در این حوزه، فرصت مناسبی برای گسترش این بخش فراهم کرده است.
