رسانههای بینالمللی چه نگاهی به پیشرویهای حوثیها دارند؟
تنگه در تیررس
۱- نیویورکتایمز: معادله پیچیده
در جریان حملات روزهای اخیر، نیروهای حوثی ضمن هدف قرار دادن مناطقی از عربستان، بر بابالمندب و دریای سرخ هم اشراف یافتهاند. «سرجیو پیکانا»، «لازارو گامیو» و «وی وی کای» در گزارشی برای نیویورکتایمز نوشتند، این پیشروی سریع، تسلط این گروه را بر یکی از گلوگاههای حیاتی کشتیرانی جهانی نفت و کالا، مستحکمتر میکند. عرض تنگه بابالمندب در برخی نقاط تنها ۱۲.۵مایل است و همین امر آن را به گذرگاهی باریک برای کشتیهای باری تبدیل میکند که از آسیا و خاورمیانه عازم کانال سوئز هستند. مسیرهای کشتیرانی در این تنگه از فاصلهای کمتر از سه مایل نسبت به جزیره «پریم» عبور میکنند؛ فاصلهای که کاملا در تیررس موشکها و پهپادهای حوثیها قرار دارد. درعینحال، یک خط لوله راهبردی که نفت عربستان را در عرض خاک این پادشاهی به بنادر دریای سرخ منتقل میکرد، هدف قرار گرفته و متوقف شد. این روزنامه معتقد است که پیشرویهای اخیر حوثیها میتواند اختلال بیشتری در کشتیرانی جهانی ایجاد کند و جنگی را که با حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران آغاز شد، پیچیدهتر سازد.
۲- الجزیره: تغییر توازن قوا
الجزیره از جمله رسانههایی است که با تشدید بحران، گزارشها و تحلیلهای زیادی در این زمینه منتشر کرده است. این رسانه در یکی از گزارشهای خود نوشت، پیشروی سریع نیروهای حوثی، ضربه سنگینی به دولت یمن که تحت حمایت عربستان است، وارد آورد. «شولا لاوال» نوشت، تنگه باریک بابالمندب یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی جهان است که کانال سوئز و دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند و روزانه حدود ۱۲درصد از تجارت جهانی از آن میگذرد. کارشناسان هشدار میدهند که کنترل کامل حوثیها بر گذرگاه بابالمندب میتواند بحران جهانی انرژی را تشدید کند؛ زیرا این وضعیت به افزایش قیمتها و تغییر در روند عرضه منجر خواهد شد.
از زمان مسدود شدن تنگه هرمز، ریاض تلاش کرده تا بهرهبرداری از «خط لوله نفت خام شرق - غرب» را افزایش دهد؛ خط لولهای که از میدان نفتی «ابقیق» و در عرض شبهجزیره عربستان تا بندر غربی «ینبع» در ساحل دریای سرخ امتداد دارد. به این ترتیب، نفت میتواند بهجای مسیر خلیجفارس، از طریق این مسیر دریایی صادر شود. این خط لوله از دهه۱۹۸۰ فعال بوده و با هدف جلوگیری از اختلال در عبور و مرور از تنگه هرمز احداث شده است. از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه، پادشاهی عربستان ظرفیت انتقال این خط لوله را به حداکثر رسانده است؛ به این معنا که اکنون میتواند روزانه تا هفتمیلیون بشکه نفت را در عرض کشور به ساحل دریای سرخ منتقل کند؛ درحالیکه این رقم پیش از جنگ پنجمیلیون بشکه در روز بود. در نتیجه، حجم نفت عربستان که از طریق بابالمندب صادر میشود، نسبت به پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل، ۲۱درصد افزایش یافته است.
«عالم صالح»، استاد روابط بینالملل در دانشگاه ملی استرالیا، میگوید: پیروزی حوثیها نهتنها توازن قوا را بهطور قابلتوجهی به نفع ایران تغییر میدهد، بلکه به قدرتهای دیگر مانند چین و روسیه نیز این پیام را میرساند که قدرت نظامی ایالات متحده در خاورمیانه رو به افول است. او اظهار کرد که ایجاد سایهای از خطر کافی است تا شرکتهای کشتیرانی و موسسات بیمه را متقاعد کند که ورود به این تنگه بیش از حد پرخطر است. به گفته تحلیلگران، شکست نیروهای دولتی یمن، تقریبا بهسادگی و بدون زحمت زیاد نصیب حوثیها شد. «محمد المصری»، استاد «موسسه مطالعات عالی دوحه»، درباره حوثیها گفت: «به نظر من، این نیروی رزمی احتمالا بسیار پیشرفتهتر از نیرویی است که سعودیها حدود یک دهه پیش با آن میجنگیدند.» کارشناسان معتقدند بعید است پیمان دفاعی اخیر میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه اجرایی شود، زیرا این کشورها تمایلی به تشدید تنشها در مناقشه میان ایران و محور آمریکا - اسرائیل ندارند.
۳- رویترز: عربستان در سیبل
عربستان خط لوله «شرق - غرب» خود را پس از آنکه این مسیر حیاتی انتقال نفت در جریان گسترش دامنه جنگ خاورمیانه هدف حمله هوایی قرار گرفت، تعطیل کرد؛ اقدامی که خطر افزایش بیشتر قیمت انرژی را به همراه دارد. این تصمیم پس از حمله پهپادی اتخاذ شد که به گفته بغداد و ریاض، منشأ آن عراق بوده است. وزارت امور خارجه عربستان در بیانیهای اعلام کرد که این کشور در پی درخواست نخستوزیر عراق، تاکنون از اقدام تلافیجویانه خودداری کرده است؛ هرچند تاکید کرد که پادشاهی عربستان حق «اتخاذ تمام تدابیر لازم» برای حفاظت از منافع خود را محفوظ میدارد. «محمد غباری»، «ایمان ابوحصیره» و «یاسمین غانیه» نوشتند، به گفته تحلیلگران، این خط لوله در ماههای اخیر روزانه بین ۴ تا ۵میلیون بشکه نفت منتقل میکرد که معادل ۴ تا ۵درصد از عرضه جهانی نفت است.
عربستان از واشنگتن درخواست کمک نظامی برای مقابله با حوثیها کرد. واشنگتن به ریاض اعلام کرد که فعلا تمایلی به اقدام نظامی مستقیم ندارد؛ اما در زمینه اشتراکگذاری اطلاعات و تعیین اهداف نظامی همکاری خواهد کرد. واشنگتن در حال ارائه حمایتهایی است که به سطح مداخله مستقیم نمیرسد. دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، به عربستان سفر کرد و هماکنون حدود ۲۰۰نیروی نظامی آمریکایی در قالب یک کارگروه جدید در این پادشاهی مستقر هستند که بیش از ۱۰۰نفر از آنها در زمینه اطلاعات و تعیین اهداف نظامی همکاری میکنند. تحلیلگران میگویند، عربستان تلاش خواهد کرد تا میان انفعال و جنگ تمامعیار حرکت کند. نکته قابلتوجه این است که تشدید تنش نظامی و دیپلماسی میتوانند بهطور همزمان پیش بروند.
۴- المانیتور: آزمونی برای پیمان مکه
حوثیهای یمن با کنترل شهرها و جزایر راهبردی مشرف به تنگه بابالمندب، بر مسیر کشتیرانی جهانی فشار وارد میآورند که با توجه به محدودشدن تردد در تنگه هرمز، این تنگه برای عربستان اهمیت فزایندهای پیدا کرده است. «فرانچسکو شیاوی» نوشت، کنترل جزیره «پریم» (که با نام «میون» نیز شناخته میشود) با مساحت ۱۳کیلومترمربع که میان یمن و جیبوتی واقع شده، در محدوده تنگه بابالمندب قرار دارد و این تنگه را به دو کانال کشتیرانی تقسیم میکند.
«ابراهیم جلال»، تحلیلگر ارشد یمنی، اظهار کرد که حوثیها اکنون میتوانند علاوه بر پهپادها و موشکهای بالستیک ضد کشتی که پیشتر علیه شناورها به کار گرفته بودند، از توپخانه، مینهای دریایی، قایقهای بمبگذاریشده و سلاحهای با قابلیت شلیک مستقیم نیز استفاده کنند. «آندریاس کریگ»، مدرس ارشد دانشکده مطالعات امنیتی کینگز کالج لندن، معتقد است که نزدیکی فیزیکی، اعمال فشار مداوم بر کشتیرانی را آسانتر میکند. او به «المانیتور» گفت: «آنها نیازی به کنترل کامل بابالمندب ندارند. آنها باید شرکتهای کشتیرانی، عربستان و دولتهای بینالمللی را متقاعد کنند که تداوم عادی تردد دریایی تا حدی به خویشتنداری حوثیها بستگی دارد.»
ریاض تلاش داشت تا نیروهای دولتی یمن را در کانون عملیات زمینی حفظ کند و از اعزام مجدد نیروهای نظامی خود بپرهیزد. کریگ گفت: «حوثیها از شکافهای موجود میان این نیروها، ضعف سازوکارهای پشتیبانی و اکراه ریاض در ارائه حمایت هوایی مستمر بهرهبرداری کردهاند. بالاخره کسی باید در میدان نبرد زمینی بجنگد و نیروهایی که باید این وظیفه را بر عهده بگیرند، دقیقا همان نیروهایی هستند که نقاط ضعفشان آشکار شده است.» جلال اظهار کرد که این شکستها و تلفات، خلأهای موجود در برنامهریزی نظامی را برملا کرد. او گفت: «بهمحض وجود یک استراتژی روشن، میتوان مناطق تازه تصرفشده را پیش از آنکه مستحکم شوند، بازپس گرفت.»
این تشدید تنشها همچنین «توافقنامه دفاع مشترک مکه» را به بوته آزمون میگذارد؛ توافقی که عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در ۷اوت امضا کردند. اسلامآباد و آنکارا مشخص نکردهاند که در چارچوب این پیمان، چه نوع کمکی (در صورت وجود) ارائه خواهند داد. به این ترتیب، عربستان با دوراهی دشواری روبهروست که سالها برای پرهیز از آن تلاش کرده است: تثبیت کنترل حوثیها بر منطقه بابالمندب، فشار بر مسیر جایگزین اصلی ریاض برای تنگه هرمز را تشدید میکند؛ درحالیکه تلاش برای تغییر این وضعیت میتواند به معنای درگیری عمیقتر در جنگ یمن باشد؛ جنگی که ریاض از سال۲۰۲۲ برای خروج از آن کوشیده است. کریگ گفت: «بابالمندب در حال تبدیلشدن به جبهه غربی نبرد گستردهتر با ایران است.»
۵- سیانان: عربستان باید با حوثیها به توافق برسد
پیشروی سریع حوثیها در امتداد سواحل دریای سرخ یمن، یک پیروزی نظامی شگرف محسوب میشود، اما آنگونه که وانمود میشود، لزوما عاملی تعیینکننده و تغییردهنده معادلات نیست. دولت یمن در حال حاضر در موقعیتی نیست که بتواند حوثیها را شکست دهد؛ هرچند حملات نیروهای دولتی یمن در کنار عربستان علیه حوثیها آغاز شده است. «عبدالقادر المرتضی»، یکی از مقامات ارشد حوثی، چندی پیش اظهار کرد که این گروه «نیازی به کنترل بابالمندب ندارند، زیرا محاصره [کشتیهای سعودی] هماکنون برقرار است.» بااینحال، پیشروی برقآسای حوثیها، اخلال در کشتیرانی را برای این گروه آسانتر میکند. اشراف فعلی حوثیها به آنها اجازه میدهد از تسلیحات با برد کمتر استفاده کنند و راحتتر به شناورهای موردنظر برای حمله و تصرف دسترسی یابند.
افزایش توانایی حوثیها در هدف قرار دادن کشتیها بر فضای روانی بازار تاثیر گذاشته است؛ زیرا با افزایش قیمت نفت معاملهگران احتمال ایجاد اختلال در کشتیرانی در تنگههای هرمز و بابالمندب را در محاسبات خود لحاظ میکنند. پیام حوثیها برای عربستان سعودی روشن است: «شرکای شما در یمن نمیتوانند ما را شکست دهند.» ازاینرو، استدلال احتمالی حوثیها این است که عربستان سعودی باید با آنها به توافق برسد و شروطشان را بپذیرد؛ شروطی که شامل تامین مالی حقوق کارکنان بخش دولتی توسط ریاض، دسترسی به درآمدهای حاصل از ذخایر نفت و گاز یمن و عدم اعمال محدودیت بر پروازها و کشتیرانی به بنادر تحت کنترل حوثیهاست.
۶- واشنگتنپست: اهرم فشار بر منافع ایالات متحده
پس از هدفگرفتن یک خط لوله در عربستان، یک مقام یمنی که عضو دولتِ مورد حمایت عربستان است، گفت: «این نخستین روزی است که ایران واقعا پیروزی در جنگ را آغاز کرده است.» عربستان و دیگر کشورهای تولیدکننده نفت در منطقه، بهطور فزایندهای به خطوط لوله جایگزینِ زمینی و مسیرهای دریایی دیگر روی آوردهاند تا محمولههای خود را از مسیر سنتی صادراتی خلیجفارس محدود کنند. «ریچل چیسون» و «ایوانهالپر» در گزارشی برای واشنگتنپست نوشتند، تلاش حوثیها برای بستن تنگه بابالمندب به این معناست که آنها اکنون میتوانند محمولههای انرژی و سایر کالاها را در دو گذرگاه راهبردی و حیاتی تهدید کنند یا حتی بهطور کامل مسدود سازند.
این مقام یمنی که خواست نامش فاش نشود، اظهار کرد که نیروهای حوثی در میدان نبرد بهدقت هدایت میشدند و به نظر میرسد که ماهها برای انجام این عملیات در یمن تدارک دیده بودند. «برت اریکسون»، مشاور حوزه ریسک که بازارهای انرژی را رصد میکند، گفت: «حوثیها اکنون در موقعیتی قرار گرفتهاند که میتوانند یکی از مجراهای حیاتی را مسدود کنند.» اریکسون افزود: «با مسدود شدن همزمان دو شریان حیاتی دریایی، جهان با تنگنای فزایندهای در جریان انرژی که ضامن حیات اقتصاد جهانی است، مواجه شده است.»
«احمد ناجی»، تحلیلگر ارشد مسائل یمن در «گروه بینالمللی بحران»، اظهار کرد که حوثیها پیشرویهای قابلتوجهی داشتهاند. ناجی گفت که برای ایران، پیشرویهای حوثیها به منزله ایجاد «اهرم فشاری بر منافع کلیدی ایالات متحده در بابالمندب و فراتر از آن» است. وی خاطرنشان کرد که جیبوتی - که میزبان بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در آفریقا است - تنها ۲۰ مایل با این تنگه فاصله دارد.
«آمی دنیل»، مدیرعامل پلتفرم کشتیرانی «ویندوارد»، گفت: «این تنگه اهمیت حیاتی دارد. اگر فرض کنیم مناقشه با ایران حلوفصل شود، باید مساله حوثیها را نیز حل کرد؛ یعنی بهجای یک راهکار، به دو راهکار نیاز است.» دنیل اظهار کرد که دادههای ردیابی نشان میدهند در روزهای اخیر، همزمان با ارزیابی ریسکها از سوی شرکتها، شمار نفتکشهایی که بهجای عبور از منطقه، در آنجا لنگر انداخته و متوقف ماندهاند، ۴۰درصد افزایش یافته است. «آدام بارون»، پژوهشگر حوزه حوثیها در «برنامه امنیت آینده» اندیشکده «نیو آمریکا» در واشنگتن، معتقد است که این مقطع زمانی «فرصتی بزرگ برای حوثیهاست تا از موضع قدرت مذاکره کنند.»
