خاورمیانه و تغییر آرام نظم پولی جهان؛
پنجره طلایی یوان
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمد امین مکرمی: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران حالا فراتر از یک رویارویی نظامی، به عاملی برای تغییرات تدریجی در نظم مالی جهان تبدیل شده است.
افزایش استفاده از یوان چین در تجارت نفت، به ویژه میان کشورهایی که زیر فشار تحریمهای غرب قرار دارند، باعث شده تحلیلگران از شکلگیری یک «پنجره طلایی» برای بینالمللی شدن پول چین سخن بگویند.
در ماههای اخیر، استفاده از سیستم پرداخت بین بانکی فرامرزی چین موسوم به «سیپس» رشد کمسابقهای داشته است؛ سیستمی که پکن آن را از سال ۲۰۱۵ به عنوان جایگزینی برای شبکههای مالی غربی راهاندازی کرد.
طبق آمار رسانههای دولتی چین، متوسط ارزش روزانه تراکنشهای این شبکه در ماه مارس به رکورد ۹۲۰ میلیارد یوان رسید و حتی در ابتدای آوریل برای مدتی از مرز ۱.۲ تریلیون یوان عبور کرد.
براساس گزارش فایننشال تایمز، بسیاری از تحلیلگران معتقدند جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و تشدید تنشهای ژئوپلیتیک، استفاده از یوان در تجارت جهانی نفت را سرعت داده است. هرچند آمار رسمی دقیقی درباره سهم یوان در معاملات نفتی وجود ندارد؛ اما شرایط تحریم باعث شده کشورهایی مانند روسیه و ایران عملا امکان دریافت دلار نداشته باشند و خریداران نفت آنها ناچار به استفاده از یوان شوند.
در همین چارچوب، بانک سیتی از شکلگیری یک «پنجره طلایی» برای گسترش استفاده بینالمللی از یوان سخن گفته؛ فرصتی که به گفته تحلیلگران این بانک، حاصل تغییرات ژئوپلیتیک و کاهش تدریجی وابستگی برخی کشورها به دلار است.
روسیه و ایران اکنون به دو نمونه مهم در این روند تبدیل شدهاند. طبق دادههای آژانس بینالمللی انرژی، درآمد صادرات انرژی روسیه در ماه مارس تقریبا دو برابر فوریه شد و به ۱۹ میلیارد دلار رسید.
بخشی از این مبادلات از طریق یوان انجام شده است. کارشناسان میگویند وقتی دسترسی به سیستم دلاری محدود میشود، گزینههای جایگزین بسیار محدود خواهند بود و یوان عملا به تنها مسیر قابل استفاده تبدیل میشود.
در کنار روسیه و ایران، نشانههایی از افزایش استفاده عربستان سعودی از یوان در مبادلات دوجانبه با چین نیز دیده میشود. این موضوع برای بازار جهانی انرژی اهمیت بالایی دارد؛ زیرا چین بزرگترین واردکننده نفت جهان است و همین موضوع به پکن قدرت بیشتری در تعیین ارز مورد استفاده در معاملات میدهد.
افزایش استفاده از یوان در تجارت انرژی، بحث قدیمی «پترویوان» را دوباره زنده کرده است؛ مفهومی که در برابر «پترودلار» قرار میگیرد. در نظام پترودلار، کشورهای صادرکننده نفت درآمدهای خود را دوباره به داراییهای دلاری مانند اوراق خزانه آمریکا تبدیل میکنند و همین موضوع به تقویت سلطه جهانی دلار کمک میکند.
اکنون برخی تحلیلگران معتقدند چین تلاش دارد نسخهای محدودتر از همین مدل را با محوریت یوان ایجاد کند.
با این حال، فاصله یوان با دلار همچنان بسیار زیاد است. برآوردهای جیپی مورگان نشان میدهد حدود ۸۰ درصد تجارت جهانی نفت هنوز با دلار انجام میشود. حتی خوشبینانهترین تخمینها نیز سهم یوان را تنها بین ۳ تا ۸ درصد ارزیابی میکنند.
مهمترین مانع در مسیر جهانی شدن یوان، محدودیتهای مالی چین است. سرمایهگذاران خارجی هنوز دسترسی آزاد و گستردهای به بازارهایمالی چین ندارند و پکن نیز درباره آزادسازی کامل حساب سرمایه محتاط عمل میکند. بسیاری از کارشناسان معتقدند تا زمانی که یوان کاملا آزاد و قابل تبدیل نشود، نمیتواند جایگاه دلار را تهدید کند.
در این میان، چین تلاش کرده طلا را به پلی میان یوان و تجارت جهانی تبدیل کند. بورس طلای شانگهای امکان تبدیل مستقیم یوان به طلا را برای صادرکنندگان خارجی فراهم کرده است؛ مسیری که به کشورها اجازه میدهد بدون عبور از سیستم دلاری، دارایی امنتری در اختیار داشته باشند. افتتاح نخستین انبار برونمرزی طلای شانگهای در هنگکنگ نیزبخشی از همین راهبرد است.
تحلیلگران میگویند بحران خاورمیانه برای سیستم مالی چین نقش یک «آزمون عملی» را داشته است. بسیاری از کشورها و شرکتهایی که به دلیل تحریم یا نگرانیهای سیاسی برای نخستین بار از شبکه مالی چین استفاده کردند، اکنون اطمینان بیشتری به کارکرد آن پیدا کردهاند.
با وجود این، چین فعلا به دنبال یک جهش ناگهانی نیست. به نظر میرسد پکن ترجیح میدهد یوان را بهتدریج و گامبهگام وارد تجارت جهانی کند؛ مسیری آهسته اما مستمر که شاید در بلندمدت بخشی از نظم مالی جهان را تغییر دهد.
