سفر خاورمیانهای رئیسجمهور اوکراین با توافقنامههای دفاعی با کشورهای عربی به پایان رسید
تور پهپادی زلنسکی در منطقه
«دنیس سنوسا» و «مایکل گوتربوک» تحلیلگران «موسسه ایتالیایی برای مطالعات روابط بینالملل» در مقالهای نوشتند، اوکراین به کمک کشورهای عربی ثروتمند و نفتخیز خلیج فارس میآید. در ۳۰ مارس (۱۰ فروردین)، ولودیمیر زلنسکی سفر خود به کشورهای عربی خاورمیانه را آغاز کرد. او در این سفر کوشید توانایی اوکراین در رهگیری پهپادها را در اختیار اعراب قرار دهد. گستردگی حملات ایران، کشورهای عربی خلیج فارس را بر آن داشت تا برای دریافت تخصص و دانش فنی ارزان در مقابله با پهپادها با اوکراین تماس بگیرند. حداقل ۱۱ درخواست از سوی کشورهای خاورمیانه، از شرکتهای دولتی و خصوصی، که مایل به یادگیری سریع در مورد راهحلهای ارزان و موثر برای شناسایی و رهگیری پهپادها هستند، ارائه شده است.
تیمهایی از متخصصان نظامی اوکراین برای آموزش و تجهیز کشورهای ذینفع به خاورمیانه اعزام شدند. دو مزیت متخصصان پهپاد اوکراینی باعث تمایز آنها شده است. اول، آنها تجربه جنگی واقعی در مقابله با پهپادها دارند. دوم، رهگیرهای پهپادی نسبتا ارزان آنها در برابر نسخههای روسی پهپادها موثر بودهاند. زلنسکی در این سفر، یک توافقنامه دفاع هوایی ۱۰ ساله با قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی امضا کرد. به گفته زلنسکی، شرکتهای اوکراینی در حال حاضر ۱۰ کارخانه «سایه» در سراسر جهان راهاندازی کردهاند که در تولید پهپادهای رهگیر تخصص دارند. هزار پهپاد رهگیر میتواند تا ۳.۵میلیون دلار آمریکا هزینه داشته باشد. همکاری دفاعی با سه کشور عربی خلیج فارس میتواند امکان افزایش تولید مشترک پهپادها و فناوری پارازیتاندازی ضد پهپاد را فراهم کند و از این طریق امنیت زیرساختهای حیاتی در منطقه را تضمین و اعراب را به سرمایهگذاری ترغیب کند. همین تولید پهپاد میتواند تا زمانی که حملات روسیه ادامه دارد و حتی پس از آن، به طور مساوی به اوکراین نیز ارائه شود.
تجربه جنگ اوکراین با پهپاد
با ورود جنگ در اوکراین به پنجمین سال خود، به نظر میرسد عدم موفقیت روسیه در کسب دستاوردهای ارضی، این کشور را تشویق کرده تا هزینههای بالایی را به زیرساختهای حیاتی انرژی اوکراین تحمیل کند. حملات مداوم با موشک و پهپاد به زیرساختهای انرژی اوکراین، تاکتیکهای «زمستانیسازی» روسیه را که برای رنجاندن مردم غیرنظامی طراحی شده است، به نمایش گذاشته است. توانایی جیرهبندی مصرف انرژی به اوکراینیها کمک کرد تا منابع انرژی موجود را برای اقتصاد، جمعیت و ارتش اختصاص دهند. به گفته شرکت انرژی اوکراین « DTEK»، در آغاز سال ۲۰۲۶، تقریبا ۷۰ درصد از تولید برق کشور توسط حملات روسیه نابود شد. بدون احتساب سرزمینهای ضمیمه شده به روسیه، اوکراین به طور کلی در اوایل سال ۲۰۲۶ در معرض حداکثر ۱۲ ساعت قطع برق روزانه قرار گرفت.
در طول ۱۰ ماه اول سال ۲۰۲۵، تقریبا ۶۰ درصد از تولید گاز نیز از بین رفت و ظرفیتهای باقی مانده از ۸۱میلیون مترمکعب در روز قبل از جنگ به ۲۱میلیون مترمکعب در روز کاهش یافت. پیش از این، حملات روسیه به نیروگاههای حرارتی و پستهای برق از مارس ۲۰۲۴ به بعد تشدید شد. روسیه با حمله به زیرساختهای انرژی اوکراین، بخشهای بزرگی از سیستم انرژی ناکارآمد و قدیمی پساشوروی را نابود کرد. خانوارهای مناطق غربی اوکراین کمبود برق را کمتر از ساکنان نزدیک مرز روسیه، خط مقدم و کی یف احساس کردند. طبق برآوردهای «موسسه مطالعات جنگ»، در طول سال ۲۰۲۵، روسیه ۱۸ «بسته حمله ای» شامل بیش از ۵۴۰۰۰ پهپاد دوربرد و تا ۲۰۰۰ موشک پرتاب کرد. تخریب زیرساختهای انرژی اوکراین با هدف تحریک مردم اوکراین برای قیام علیه دولت و فشار بر کی یف برای توقف جنگ انجام شد. درحالیکه روسیه از سال ۲۰۲۲ تا ۱۲ درصد از خاک اوکراین را تصرف کرده بود، دستاوردهای ارضی روسیه در سال ۲۰۲۵ به ۱ درصد کاهش یافت که همزمان با استفاده فزاینده از حملات پهپادی و موشکی بود. بنابراین، به نظر میرسد فقدان پیشرفت قاطع در میدان نبرد، باعث تغییر به سمت «جنگ فرسایشی انرژی» شده است؛ جنگی که برای وادار کردن اوکراینیها به پذیرش توافق صلح با شرایط روسیه طراحی شده است.
هنوز مشخص نیست که آیا روسیه با فرا رسیدن ماههای گرمتر، به استفاده از حملات هوایی خود علیه بخشهای انرژی اوکراین ادامه خواهد داد یا خیر. از آنجا که مذاکرات صلح به دلیل جنگ در خاورمیانه مختل شده است، اوکراین حداقل شش ماه فرصت دارد تا زیرساختهای انرژی خود را برای پنجمین زمستان جنگ احتمالی آماده کند. یک منبع اوکراینی پیشبینی میکند که روسیه اراده و ظرفیت ساخت ۱۰۰۰ پهپاد در روز را دارد. این تخمین با توجه به اینکه روسیه در اواخر مارس ۲۰۲۶ تا ۱۰۰۰ پهپاد را در یک روز به پرواز درآورد، واقعبینانه به نظر میرسد. علاوه بر این، روسیه متعهد شده که تا آوریل ۲۰۲۶، نیروهای پهپادی خود را به ۱۰۱۰۰۰ نیرو افزایش دهد.
چرا زلنسکی به خاورمیانه رفت؟
یک ارتباط بین حملات چهار سال گذشته روسیه به اوکراین و استراتژی ایران در هدف قرار دادن زیرساختهای کشورهای خلیج فارس وجود دارد. جنگ تهاجمی و فرسایشی انرژی روسیه با هدف تحت فشار قرار دادن جمعیت غیرنظامی اوکراین انجام میشود. برای ایران، تحمیل هزینه به متحدان ایالات متحده در خاورمیانه و ایجاد شوکهای انرژی در سطح جهانی، انگیزه آنهاست. بر اساس تحلیل «سنوسا- گوتربوک» تحلیلگران «موسسه ایتالیایی برای مطالعات روابط بینالملل»، گزارشهای رسانهای حاکی از آن است که ایران از مسکو در مورد استفاده تاکتیکی از پهپادها برای هدف قرار دادن داراییهای نظامی ایالات متحده در منطقه مشاوره دریافت کرده است. به گفته سپهبد «نیک پری»، یک مقام ارشد نظامی بریتانیا، روسیه به ایران توصیه کرده که پهپادها را در ارتفاعات پایینتر به کار گیرند که این امر آنها را موثرتر میکند. غیرمنطقی نیست که فرض کنیم ایران نیز ممکن است از تجربه جنگ فرسایشی انرژی روسیه علیه اوکراین استفاده کرده باشد. به هر حال اثرات ترکیبی حملات پهپادی و اختلال در تنگه هرمز باعث شده روسیه از زمان آغاز جنگ فعلی علیه ایران بیش از ۶میلیارد دلار درآمد داشته باشد.
درحالیکه روسیه ارتش پهپادی خود را - چه از نظر وسایل نقلیه بدون سرنشین و چه از نظر اپراتورها - گسترش میدهد و ایران ظرفیت خوبی در استفاده از پهپادها نشان میدهد، غرب و متحدانش باید آمادگی خود را تسریع کنند. چین مقادیر زیادی پهپاد ارزان قیمت دارد که میتواند برای هرگونه حمله به تایوان مورد استفاده قرار گیرد. اگر کرهشمالی به همان فناوری و دانش دست یابد، الگوهای مشابه عملیات نظامی یا ترکیبی میتواند به سایر نقاط جهان گسترش یابد. ایالات متحده و متحدانش باید راههای ارزان و موثری برای مقابله با آسمانی پر از پهپاد پیدا کنند و اوکراین برخی از تخصصهای آزموده شده در نبرد را ارائه میدهد. رهگیرهای گرانقیمت کافی و پایدار نیستند. فشار بر زیرساختهای انرژی در خلیج فارس اکنون باید بازیگران دولتی و خصوصی را در سایر مناطق نیز هوشیار کند. فردا، این تاکتیک میتواند سایر زیرساختهای حیاتی در آمریکا، اروپا یا آسیا را به خطر بیندازد. اقدامات اخیر اوکراین و کشورهای عربی خلیج فارس نشان میدهد که برخی از بازیگران به هشدارهای جنگ پهپادی فعلی توجه میکنند.
«پیتر دیکینسون» هم در «شورای آتلانتیک» نوشت، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در اواخر ماه مارس به منطقه خلیج فارس سفر کرد. این امر نشاندهنده افزایش حضور نظامی و نفوذ ژئوپلیتیک اوکراین در دوران جنگ در خاورمیانه است. سفر رهبر اوکراین شامل دیدارهای سطح بالا در عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر بود. از زمان آغاز خصومتها در خاورمیانه، هر سه کشور خلیج فارس از اوکراین برای دفاع در برابر پهپادها درخواست کمک کردند. نتایج اولیه امیدوارکننده بود. زلنسکی در بازدید از منطقه، مجموعهای از آنچه را که او «توافقنامههای امنیتی تاریخی» نامید، با همتایان خود در خلیج فارس امضا کرد. اعتقاد بر این است که این توافقنامهها، اوکراین را در ازای مزایایی از جمله حمایت مالی، تامین انرژی امن و سرمایهگذاریهای استراتژیک، در معرض تجربه و تخصص فنی ضد پهپاد قرار میدهد. همچنین تصور میشود که منافع متقابل قابلتوجهی در توسعه مشارکتهای بلندمدت در بخشهای دفاعی و فناوری وجود دارد.
به راحتی میتوان فهمید که چرا کشورهای حوزه خلیج فارس از زلنسکی چنین استقبال گرمی کردند. در طول ماه گذشته، آشکار شد که شبکههای دفاع هوایی موجود برای چالشهای جدید ناشی از تعداد زیادی پهپاد تهاجمی مناسب نیستند. درحالیکه سیستمهای دفاع هوایی پیشرفته مانند پاتریوت قادر به سرنگونی پهپادها هستند، اما هزینه بالا و دسترسی محدود به موشکهای رهگیر، چنین سیستمهایی را به عنوان یک راهحل بلندمدت غیرعملی میکند. در طول چهار سال گذشته، آسمان اوکراین به آزمایشگاهی وسیع برای توسعه جنگ پهپادی تبدیل شده است. روسیه اخیرا خطوط تولید داخلی خود را تاسیس کرده است. این امر امکان افزایش چشمگیر مقیاس حملات را فراهم کرده است. روسیه اکنون به طور معمول پانصد پهپاد یا بیشتر را در یک شب به سمت شهرهای اوکراین پرتاب میکند.
تولیدکنندگان پهپاد اوکراینی با توسعه طیف وسیعی از پهپادهای رهگیر که قادر به فعالیت در اکوسیستم دفاع هوایی چندلایه موجود اوکراین هستند، به این تهدید رو به رشد پاسخ دادهاند. ساخت این پهپادهای رهگیر به طور قابلتوجهی ارزانتر از پهپادهایی است که هدف قرار میدهند و میتوان آنها را به صورت عمده تولید کرد. با توجه به اینکه تعدادی از کشورهای ثروتمند خلیج فارس اکنون ظاهرا آماده تامین مالی شرکتهای پهپاد اوکراینی هستند، احتمالا تولید پهپادهای رهگیر به زودی افزایش خواهد یافت. از زمان شروع جنگ بیش از چهار سال پیش، اوکراین به طور گسترده به عنوان دریافتکننده کمکهای نظامی و هدر دهنده منابع بینالمللی دیده شده است. سفر زلنسکی مستقیما این دیدگاه را به چالش کشید. برای اولین بار، اوکراین به عنوان یک شریک امنیتی بالقوه جذاب با قابلیتهای فراوان از نظر تجربه نظامی منحصر به فرد و فناوریهای دفاعی نوآورانه معرفی شد.
در طول چهار سال گذشته، اوکراین بزرگترین ارتش اروپا را ساخته و به عنوان رهبر جهانی در جنگ پهپادی ظهور کرده است. صنعت دفاعی سابقا راکد این کشور به طور تصاعدی گسترش یافته و اکنون سالانهمیلیونها پهپاد و همچنین زرادخانه رو به رشدی از موشکهای کروز ساخت داخل تولید میکند. این امر به ارتش اوکراین این امکان را داده که سرعت حملات روسیه را در امتداد خطوط مقدم جنگ کاهش دهد. در دریا، اوکراین از پهپادهای دریایی طراحی شده در داخل برای تعقیب ناوگان دریای سیاه پوتین از کریمه استفاده کرده است. در همین حال، کی یف با یک کمپین بمباران دوربرد که اخیرا حدود ۴۰ درصد از ظرفیت صادرات نفت روسیه را از بین برده است، جنگ را به خاک روسیه بازگردانده است.
تحلیلگر شورای آتلانتیک میافزاید، ظهور اوکراین به عنوان یک نیروی نظامی بزرگ، در حال تغییر موازنه قدرت در اروپا است و روابط کی یف با جهان را برای دهههای آینده تعریف خواهد کرد. سفر زلنسکی به کشورهای خلیج فارس به برجسته کردن این واقعیت ژئوپلیتیک جدید کمک کرده است. سفر رهبر اوکراین از بسیاری جهات یک شاهکار در دیپلماسی زمان جنگ بود. زلنسکی با چنین اقدام زیرکانهای، حمایت حیاتی برای تلاشهای جنگی اوکراین را بهدست آورد و پایههای همکاریهای استراتژیک بالقوه تغییر دهنده بازی با کشورهای خلیج فارس را بنا نهاد. از همه مهمتر، او همچنین برداشتهای منفی از کشورش را از بین برد و جایگاه جهانی اوکراین را به عنوان یک ابرقدرت جنگ پهپادی ارتقا داد.
دیدار زلنسکی با الشرع
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در مذاکرات روز یکشنبه (۱۶ فروردین ماه) با احمد الشرع، همتای سوری خود، متعهد شد که برای افزایش امنیت تلاش کند، زیرا کی یف به دنبال ارتقای تخصص نظامی خود در سراسر منطقه است. زلنسکی که سفرش به خاورمیانه پس از دیدار با الشرع به پایان رسید گفت که اوکراین میخواهد در امنیت غذایی منطقه مشارکت کند. زلنسکی به رهبر سوریه گفت که اوکراین، به عنوان یک تولیدکننده عمده غلات، تامینکننده قابل اعتمادی برای مواد غذایی است و گفت که دو رهبر «در مورد فرصتهای مشترک برای تقویت امنیت غذایی در سراسر منطقه گفتوگو کردند.» زلنسکی در ایکس نوشت: «در دمشق، ما دیپلماسی فعال خود را با هدف همکاری واقعی امنیتی و اقتصادی ادامه دادیم.»
این اولین سفر رهبر اوکراین به سوریه از زمان برقراری مجدد روابط دیپلماتیک در پایان سال گذشته پس از سقوط بشار اسد بود. یک منبع سوری، مشاور دولت، گفت که مذاکرات زلنسکی با الشرع به دفاع مرتبط بود. سوریه هیچ پدافند هوایی ندارد که قادر به مقابله با پهپادها یا موشکها باشد. سوریه میزبان دو پایگاه نظامی بزرگ روسیه است که توسط نیروی دریایی و هوایی این کشور مورد استفاده قرار میگیرند. الشرع در مراسمی در چتمهاوس لندن گفت که اقداماتی برای تبدیل این پایگاهها به «مراکز آموزش ارتش سوریه» در حال انجام است. این دیدار پس از آن انجام شد که زلنسکی با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه دیدار کرد و در مورد «گامهای جدید» در همکاری امنیتی توافق و در مورد پروژههای مشترک زیرساخت گاز و توسعه میدانهای گازی گفتوگو کرد.
