پزشکیان و ترامپ تفاهمنامه را امضا کردند؛
دغدغهها و امیدهای ۶۰ روز مذاکره
از بورگناشتوک تا بیروت؛ سایه بحران برمیز تهران-واشنگتن بررسی شد
در همین ارتباط خبرنگار العربیه در سوئیس گزارش داده که مذاکرات ظرف چند روز آینده آغاز میشود. وزیر خارجه پاکستان دلیل تعویق مذاکرات سوئیس را مشغول بودن مقامات ایرانی با آیین محرم عنوان داشته است. با این حال و بهرغم رسمیت یافتن تفاهمنامه، سنگاندازیهای اسرائیل و نقض آتشبس در لبنان همچنان باعث تغییر برنامهها و اخلال در این روند شده و خواهد شد.
چرایی لغو مذاکرات حضوری
شامگاه پنجشنبه، گزارشهای رسانهای از تغییر این برنامه خبر داد. تلویزیون پاکستان از لغو سفر برنامهریزیشده نخستوزیر این کشور به سوئیس خبر داد و اعلام کرد مذاکرات فنی میان ایران و آمریکا بهصورت مستقل و در قالب جلسات جداگانه دنبال خواهد شد. تلویزیون پاکستان گزارش داد که سفر شهباز شریف، نخستوزیر این کشور، به سوئیس که پیشتر در دستور کار قرار داشت، لغو شده است. این رسانه به دلیل لغو این سفر اشارهای نکرد.در ادامه، کاخ سفید نیز اعلام کرد که جیدی ونس جمعه به سوئیس نمیرود. این در حالی است که ونس ظهر پنجشنبه در گفتوگو با خبرنگاران تصریح کرده بود که آماده سفر به سوئیس است، اما هنوز جزئیات دقیق آن مشخص نیست و شاید این سفر روز شنبه یا یکشنبه روی دهد.
یک مقام کاخ سفید در این رابطه عنوان کرد: «همانطور که معاون رئیسجمهور پیشتر گفته بود، برنامهریزی برای گفتوگوهای فنی پیش رو هنوز نهایی نشده است و هیات آمریکایی آماده است که در نخستین فرصت ممکن عازم شود. اما مسائل اجرایی و تدارکاتی این مذاکرات هرگز ساده یا قابل پیشبینی نبوده است. در حال حاضر، معاون رئیسجمهور روز جمعه عازم سفر نخواهد شد.» در ادامه، وزارت خارجه سوئیس به گمانهزنیها پایان داده و اعلام کرد که نشست برنامهریزیشده میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران که قرار بود روز جمعه در بورگناشتوک برگزار شود، لغو شده است. بنا به گزارش بیبیسی، این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که کاخ سفید از لغو سفر جیدی ونس، به دلیل «مسائل تدارکاتی» خبر داد.
گمانهزنیها
روز پنجشنبه ۱۸ ژوئن، خبرگزاری تسنیم خبر داد که مذاکرهکنندگان ایرانی پیش از آغاز دور بعدی گفتوگوهای صلح نیاز دارند نشانههایی از اجرای توافق موقت از سوی آمریکا مشاهده کنند و هنوز تاییدی درباره سفر هیات ایرانی به ژنو وجود ندارد. این در حالی است که طی ۴۸ ساعت گذشته، منطقه شاهد حملات جدید اسرائیل به لبنان بوده است. در همین رابطه، یک مقام ارشد آمریکایی گفت که نگرانی ایران درباره وضعیت لبنان و آنچه تهران نقض آتشبس از سوی اسرائیل میخواند، ممکن است باعث برگزار نشدن مذاکرات برنامهریزیشده آمریکا و ایران طی روز جمعه شده باشد. این مقام آگاه به آکسیوس گفت ایران موضوع حملات ادامهدار اسرائیل در جنوب لبنان و نقض آتشبس را مطرح کرده و این موضوع ممکن است مانع برگزاری مذاکرات شده باشد.
در همین رابطه، شبکه سیانان طی گزارشی به علت توقف مذاکرات ایران و آمریکا در سوئیس پرداخت. این شبکه گزارش داد که یک دیپلمات آگاه از روند رایزنیها اعلام کرده ایران پیش از بازگشت به مذاکرات با آمریکا در سوئیس، خواستار دریافت تضمینهایی درباره پایان یافتن درگیریها در لبنان شده است. به گفته این منبع، تهران تاکید کرده است که توقف خصومتها در لبنان باید مطابق مفاد توافق امضاشده اجرایی شود. وی افزود میانجیها در حال حاضر برای حل این موضوع و رفع اختلافات موجود تلاش میکنند. این دیپلمات همچنین گفت مذاکراتی که قرار بود میان ایران و آمریکا برگزار شود، در پی حملات اخیر اسرائیل به لبنان «به طور موقت به تعویق افتاده است»، اما زمان مشخصی برای ازسرگیری گفتوگوها اعلام نکرد. از سوی دیگر، وزیر امور خارجه پاکستان گفت که هیچ مانعی برای شروع مذاکرات در سوئیس وجود ندارد. بنا به گزارش الجزیره، رئیس دستگاه دیپلماسی پاکستان عنوان کرد که دلیل تاخیر در مذاکرات سوئیس مربوط به مشغول بودن مقامات ایرانی به مراسم ماه محرم است. وی در ادامه عنوان کرد: «هیچ مانعی برای شروع مذاکرات سوئیس وجود ندارد و مذاکرات باید ظرف ۶۰ روز به پایان برسد.»
لبنان؛ ترمز مذاکرات سوئیس
گزارشها و تحلیلهای موجود حاکی از آن است که پرونده لبنان همچنان نقطهای است که میتواند تاخیرهای فزایندهای در روند مذاکرات آینده میان تهران و واشنگتن به بار بیاورد. این در حالی است که حملات رژیم صهیونیستی به لبنان و مناطق جنوبی این کشور همچنان ادامه دارد. بنا به گزارشها، در حملات هوایی اسرائیل به استان نبطیه در جنوب لبنان در روز جمعه، حداقل ۲۳ نفر شهید شدهاند. بنا به گزارش العربیه، حملات هوایی بامداد جمعه، شهرکهای الشرقیه، حاروف و کفرصیر در شهرستان نبطیه را هدف قرار داد، درحالیکه توپخانه اسرائیل بهطور سنگین شهر نبطیه و منطقه کفرجوز و همچنین شهرکهای کفرمان، زبدین، نبطیه فوقا، حبوش، سجد و الجبل الرفیع را گلولهباران کرد. جنگندههای اسرائیلی نیز سلسله حملاتی را علیه شهر نبطیه، شهرکهای کفر تبنیت و نبطیه فوقا و ارتفاعات ریحان انجام دادند.
در واکنش به تحولات اخیر، فرانسه اعلام کرد که آمریکا باید برای توقف خصومتها در لبنان به اسرائیل فشار بیاورد. ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، گفت آمریکا باید برای پایان دادن به درگیریها در لبنان به اسرائیل فشار بیاورد. بارو در مصاحبه با شبکه تلویزیونی فرانسوی فرانساینفو گفت که فرانسه همچنان در تلاش برای برگزاری یک کنفرانس بینالمللی برای بسیج حمایت از ارتش لبنان است.
در همین رابطه، سامیر پوری، استاد مهمان در دپارتمان مطالعات جنگ در کالج کینگز لندن، به الجزیره گفت که نبود نظارت مستقل ممکن است بر میزان اعتمادی که ایران و ایالات متحده میتوانند به یکدیگر داشته باشند و توافق موقت را به پیش ببرند، تاثیر بگذارد. وی به الجزیره گفت: «درگیریها تا همین اواخر ادامه داشت و مدت زمان زیادی از زمانی که هلیکوپتر آپاچی ایالات متحده سرنگون شد، نمیگذرد.» وی در ادامه عنوان کرد: «سوال این است که چه کسی ابتدا نیروهای خود را از آن وضعیت تهاجمی خارج خواهد کرد و من واقعا فکر میکنم که این موضوع به نوعی نیاز به نظارت مستقل خواهد داشت.»
الجزیره در ادامه نوشت: اکنون انتظاری واقعی وجود دارد که آنچه در لبنان در روزها و هفتههای آینده اتفاق میافتد میتواند تعیین کند که آیا این توافق موقت برقرار خواهد ماند یا خیر. به نظر میرسد که پرونده لبنان بزرگترین تهدید بالقوه برای این توافق باشد. ایران و حزبالله صریحا اعلام کردهاند که متن این توافق، که به یکپارچگی و حاکمیت لبنان اشاره دارد، به این معناست که نیروهای اسرائیلی باید از جنوب کشور خارج شوند. الجزیره افزود: با این همه، هیچ نشانهای از سوی اسرائیلیها وجود ندارد که نشان دهد آنها قصد انجام این کار را دارند. برعکس، تمام بیانیههای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و وزرایش نشان میدهد که آنها مصمم به ماندن و ادامه اجرای آنچه که «منطقه حائل» نامیده میشود، هستند. از سوی دیگر، ارتش اسرائیل روز پنجشنبه نقشههای بهروزرسانیشدهای منتشر کرد که مناطق عملیاتی آنها در جنوب لبنان را نشان میداد.
انتقادات ترامپ و ونس از اسرائیل
در این راستا رئیسجمهوری آمریکا، در گفتوگو با سازمان رادیو و تلویزیون اسرائیل اعلام کرد آماده دیدار با نتانیاهو است. او همچنین تاکید کرد که نتانیاهو باید رویکردی عقلانیتر در پیش بگیرد. وی همچنین روز جمعه در گفتوگو با آکسیوس عنوان کرد: «رابطه من با نتانیاهو خوب است، اما باید او را کمی آرامتر نگه داریم.» همزمان جی دی ونس هم با انتقاد از رویکرد اسرائیل؛ گفت: اگر من عضو کابینه دولت اسرائیل بودم، شاید به این فکر میکردم که به تنها متحد قدرتمندی که در تمام جهان برایم باقی مانده، حمله نکنم. شما ۹میلیون نفر جمعیت دارید و نمیتوانید صرفا با کشتن، از پس حل تک تک مشکلات امنیت ملی خود برآیید. او در جریان یک مصاحبه به تفاوت در روشها و تاکتیکها با اسرائیل اشاره کرد و گفت: احتمالا افرادی در اسرائیل هستند که دوست دارند ایران را به لیبی تبدیل کنند، یعنی اساسا یک «دولت فرومانده» با ۹۰میلیون نفر جمعیت؛ اما تبدیل ایران به لیبی برای ایالات متحده آمریکا قطعا خوب نیست.
تحولات فعلی نشاندهنده عدم پایداری سیستم و حساسیت آن به تغییرات کوچک در شرایط محیطی است. عدم پایداری در پی تغییرات ناگهانی محیطی روندی معمول در سیستمهای فیزیکی و شیمیایی است. در چنین وضعیتی، یک سیستم متعادل یا نیمهمتعادل ناگهان به خاطر عوامل متعدد دچار گسست و تعلیق میشود. در علم فیزیک و شیمی عامل چنین تحولی «نقطه عطف» یا «نقطه بحرانی» توصیف میشود. در این چارچوب، یک تغییر کوچک در شرایط سیستم (مانند دما، فشار، غلظت و غیره) میتواند منجر به تغییرات بزرگ و غیرقابل پیشبینی در رفتار سیستم شود. عدم پایداری سیستم و حساسیت آن به تغییرات در شرایط محیطی چهبسا توجیه مناسبی برای وضعیت فعلی مذاکرات تهران و واشنگتن باشد که بنا بود روز جمعه در سوئیس برگزار شود و حالا به نظر میرسد که، دستکم به صورت موقت، خبری از برگزاری آن نیست. باید منتظر ماند و دید که آیا توقف مذاکرات سوئیس امری موقت است یا آنکه تداوم تجاوزهای اسرائیل به لبنان میتواند بار دیگر تعادل شکننده فعلی را وارد مسیر تنش و نگرانی کند.
مسائل کلیدی در توافق ایران و آمریکا
