«شعام» بیانیه داد
آغاز مسیر ۶۰ روزه
اعلام خبر نهایی شدن یادداشتتفاهم میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا پس از یکسال نبرد فرسایشی و سنگین که از آنها با عنوان « جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان» یاد میشود، فضای سیاسی و رسانهای کشور را به کلی دگرگون کرده است. این توافق که در پی ماهها رایزنیهای فشرده و محرمانه در اسلامآباد پاکستان بهدست آمده، در شرایطی به تیتر اول رسانهها تبدیل شده است که طبق آخرین اظهارات رئیسجمهور، امضای نهایی و رسمی آن برای روز جمعه برنامهریزی شده است. با این حال، توقف فوری درگیریها و لغو محاصره دریایی، از بامداد دوشنبه آغاز شده و مقامات ارشد نظام در سخنرانیهای متعددی به تبیین ابعاد این پیروزی پرداختهاند. محور اصلی این واکنشها، تاکید بر همافزایی میان «میدان» و «دیپلماسی» و نقش رهبری در هدایت کشور در یکی از بحرانیترین مقاطع تاریخ معاصر است.
مسعود پزشکیان روز دوشنبه در حاشیه همایش سراسری «حکمرانی همافزا» با حضور استانداران، فرمانداران، شهرداران و بخشداران کشور که در وزارت کشور برگزار شد، درباره اقدامات صورتگرفته برای امضای تفاهم خاتمه جنگ میان ایران و آمریکا گفت: با هماهنگی صورتگرفته، تصویب شد روز جمعه «این روند» را امضا کنند. به گزارش «ایسنا» محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در جلسه ستاد بازسازی که با حضور مقامات اجرایی برگزار شد با اشاره به نهایی شدن یادداشتتفاهم ایران و آمریکا و امضای آن در روز جمعه پیشرو گفت: «امیدواریم این یادداشت تفاهم به موافقتنامه خوبی تبدیل شود و تحریمهای ظالمانه و محاصرهها که سند زشتی برای غرب است، برطرف شود. آمریکا میداندار این تحریمها، تجاوز و جنایت علیه بشریت بود و کشورهای اروپایی مدعی حقوق بشر نیز با آمریکا همراهی کردند.»
عارف در تحلیل ساختاری جبهههای درگیر در این نبرد یکساله افزود: «ما در این جنگ چهار جبهه میدان، خیابان، خدمت و دیپلماسی را پیش رو داشتیم. رزمندگان ما در جبهه میدان مقتدرانه، شجاعانه و با اتکا به علم و فناوری نبرد کردند و توانستند اقتدار خود را به دشمن آمریکایی و صهیونیستی دیکته کنند و مایه عزت و آبروی ایران اسلامی شوند. البته باید به خاطر داشته باشیم که بخش قابلتوجهی از دستاوردهای ما در میدان، مرهون راهبرد کلان امام شهید انقلاب در ارتقای علم و فناوری بود و نقش فرماندهان، پاسداران و رزمندگان شجاع، هوشمند و با درایت کشور که به اهمیت علم و فناوری باور داشتند، در دستیابی به این پیروزی بزرگ بسیار تعیینکننده بود.» وی همچنین با تقدیر از نقش کلیدی رئیس مجلس در این فرآیند افزود: «جا دارد از اعضای تیم مذاکرهکننده و همه دستگاههایی که در این مسیر نقشآفرینی کردند، قدردانی شود. بهویژه لازم میدانم بهصورت ویژه از عملکرد دکتر قالیباف، رئیس محترم تیم مذاکرهکننده، تشکر کنم که انصافا زحمات فراوانی متحمل شدند و همچنان باید مورد حمایت قرار گیرند. همچنین از دکتر عراقچی و وزرای دولت که در این روند همراهی و همکاری موثری داشتند، قدردانی میکنم.»
بیانیه راهبردی شعام
درحالیکه در بامداد ۲۵خرداد، افکار عمومی در انتظار جزئیات بیشتری از توافق بودند، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی با صدور بیانیهای گامهای اجرایی این تفاهم را روشن کرد. به گزارش خبرگزاری فارس، در این بیانیه آمده است: «به اطلاع ملت شریف ایران میرساند: جمهوری اسلامی ایران در پرتو راهبری رهبر شهید خویش، تفوق خود در برابر دشمن آمریکاییصهیونی را تکمیل کرده و ذیل تدابیر رهبری عالیقدر نظام (حفظه الله تعالی)، حمایتهای آحاد مردم و تلاش مجاهدانه رزمندگان اسلام، به دنبال یک دوره مذاکرات دشوار و فشرده چند ماهه و بر اساس مصوبه شورای عالی امنیت ملی، متن یادداشت تفاهم درخصوص مذاکرات پایان جنگ (مذاکرات اسلامآباد) را میان ایران و آمریکا در شامگاه ۲۴خردادماه نهایی کرد.
بر اساس توافقات انجامشده، جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبههها از جمله لبنان بهصورت فوری و دائمی پایان یافته و به علاوه، محاصره دریایی علیه ایران بلافاصله و بهطور کامل خاتمه مییابد. امضای این یادداشتتفاهم در روز جمعه ۲۹خرداد بهطور رسمی انجام خواهد شد. مذاکرات برای توافق نهایی، به پس از اجرای تعهدات طرف مقابل وفق یادداشتتفاهم موکول خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران از تلاشهای جمهوری اسلامی پاکستان و دولت قطر قدردانی میکند.»
این بیانیه به وضوح نشان میدهد که ایران شرط ادامه مذاکرات برای رسیدن به یک صلح پایدار را به اجرای دقیق تعهدات اولیه از سوی واشنگتن منوط کرده است. در همین راستا، مقامات نظامی کشور نیز بر این باورند که این تفاهم نه از روی حسن نیت دشمن، بلکه ناشی از استیصال آنها در برابر قدرت دفاعی ایران بوده است. به گزارش خبر فوری، سرلشکر حاتمی، فرمانده کل ارتش، با تاکید بر شکست محاسباتی جبهه مقابل گفت: «دشمن فهمید باید به ایران احترام بگذارد. دشمن در جنگ رمضان و جنگ ۱۲روزه تصور میکرد با به شهادت رساندن فرماندهان و رهبر شهید انقلاب میتواند کار جمهوری اسلامی را تمام کند؛ اما محاسباتش اشتباه بود و ملت ایران بار دیگر در صحنه ایستاد.»
دیپلماسی در ترازوی نقد
واکنشها به این توافق تنها به بدنه اجرایی محدود نماند و چهرههای شاخص جریانهای مختلف سیاسی نیز به میدان آمدند. به گزارش خبر فوری، سیدمحمد خاتمی، رئیس دولت اصلاحات، با صدور پیامی ضمن سپاسگزاری از ارکان نظام، خواستار وحدت ملی در این برهه حساس شد. وی نوشت: «اینک زمان حمایت حامیان و منتقدان نظام از مذاکره و مذاکرهکنندگان و گام برداشتن در جهت توافق پایدار است. آنچه در این ماهها و روزهای سخت بر ما گذشت، بر جهانیان ثابت کرد ایران پایدار و ماندگار است. خاتمی که همواره به میانهروی و مدارا معروف بود در این یاددشت خود نیز خواستار حفظ وحدت و همدلی مردم است و میگوید: «اینک زمان حمایت و همراهی یکپارچه مردم، اعم از حامیان و منتقدان نظام از مذاکره و مذاکرهکنندگان و گام برداشتن در جهت توافق و صلح پایدار و زندگی دور از هراس و جنگ است.»
در همین راستا، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین، نیز با انتشار پیامی بر اهمیت تثبیت دستاوردهای میدانی در پای میز مذاکره تاکید کرد. به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، ظریف در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هوشمندی رهبری و ایثار رئیسجمهور، رئیس و اعضای هیات مذاکرهکننده برای تثبیت پیروزی تاریخی مردم و سربازان وطن در برابر دو متجاوز اتمی، شایسته پشتیبانی ملی است. امیدوارم با تقویت رضایت مردم و ستونهای مادی و معنایی قدرت میهنی، این راه پرگردنه به سلامت طی شود.» این موضعگیری نوعی اجماع نانوشته در میان نخبگان سیاسی برای عبور از بحران فعلی است.
آیتالله آملی لاریجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، نیز با صدور پیامی، این تفاهم را موقف تامل در عظمت استقامت ملت دانست. همزمان، معاون اجرایی رئیسجمهور نیز بر پیروزی دیپلماتیک ایران تاکید کرد. به گزارش خبرگزاری مهر، محمدجعفر قائمپناه در پیامی اظهار کرد: «با ایستادگی تاریخی مردم، جانفشانی درخشان مدافعان وطن، تدبیر رهبر معظم انقلاب و رؤسای قوا و مجاهدت تیم دیپلماسی، ایران عزیز از جنگ ظالمانه با دو قدرت اتمی جنایتکار، پیروز و سربلندتر بیرون آمد.» وی همچنین در واکنشی دیگر تاکید کرد که همه منافع ملی ایران با قدرت تامین خواهد شد و دولت در این مسیر عقبنشینی نخواهد کرد.
با وجود فضای جشن و پیروزی، برخی از چهرههای سیاسی نسبت به شیطنتهای احتمالی دشمن و ضرورت حفظ هوشیاری داخلی هشدار دادهاند. به گزارش «ایلنا» محمدعلی ابطحی در حساب شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس با نگاهی آسیبشناسانه به دوران پس از توافق نوشت: «در این روزهای بعد توافق باید مراقب چند چیز بود: حفاظت بیشتر از مسوولان کلیدی برای جلوگیری از ترور از داخل. شاید نقش مجاهدین خلق پررنگ شود. اسرائیل مملو از کینه است. مراقبت شدید مالی و نظارت بر اینکه اختلاسی اتفاق نیفتد، حفظ وحدت اجتماعی و تاکید بر تبعیت از رهبری و مقابله با تندرویها. پیچاندن فرمان صدا و سیما به سمت دوری از تفرقه.»
این هشدارها در حالی مطرح میشود که اسکندر مؤمنی، وزیر کشور، نیز در نشست سراسری استانداران بر اهمیت انسجام ملی تاکید کرد. به گزارش «ایسنا» مؤمنی اظهار کرد: «یکی از مهمترین عوامل پیروزی در جنگ تحمیلی اخیر، انسجام و همبستگی مردم بود. مردم در سختترین شرایط و در میان بمبارانها صحنه را خالی نکردند و این همبستگی ملی باید حفظ و تقویت شود. دشمن برآورد نادرستی از انسجام ملی مردم ایران داشت و تصور میکرد میتواند در مدت کوتاهی جمهوری اسلامی ایران را شکست دهد؛ اما ایران امروز مقاومتر، منسجمتر و استوارتر از گذشته است.»
این موضوع مورد تاکید رئیسجمهور است تا جایی که چندی پیش، مسعود پزشکیان در پیامی کوتاه اما صریح در شبکه اجتماعی ایکس، موضع دولت را در قبال مطالبات مردمی روشن کرد: «در برابر هیچ قدرتی سر تعظیم فرود نخواهیم آورد؛ اما در برابر ملت ایران و مطالبات مشروع آنان خود را مسوول و پاسخگو میدانیم. البته منظور از مردم، همه مردم ایران هستند، نه یک جریان یا گروه خاص.» این سخنان نشاندهنده عزم دولت برای تبدیل دستاوردهای این تفاهم به بهبود وضعیت معیشتی و اجتماعی تمامی شهروندان است. با نهایی شدن این یادداشت تفاهم در روز جمعه، ایران وارد فاز جدیدی از حیات سیاسی خود میشود که در آن، صلح پایدار در گرو اجرای تعهدات بینالمللی و حفظ اقتدار داخلی خواهد بود.
