P/E بازار سهام به ۸ واحد رسید؛
ابهام در ایستگاه بعدی بورس
بسیاری از کارشناسان معتقدند بازار میتواند از این محدوده عبور کند و نسبت P/E در سطوح بالاتر نیز صرفا به معنای ورود به محدودههای حبابی نیست؛ بهویژه اگر رشد سودآوری شرکتها، افزایش درآمدها و بهبود متغیرهای بنیادی بتواند افزایش قیمت سهام را همراهی کند.
از این منظر، P/E معادل ۸واحد را نباید بهتنهایی بهعنوان سقف ارزشگذاری بازار در نظر گرفت و برای ارزیابی مسیر بعدی بورس، باید روند سودسازی شرکتها و چشمانداز متغیرهای اثرگذار بر بازار را نیز در نظر گرفت. پس از سال ۱۳۹۹، افزایش ریسکهای اقتصادی و سیاسی موجب شد نسبت P/E بازار سهام عمدتا در محدوده ۶ تا ۸ واحد نوسان کند. بررسی رفتار این نماگر نشان میدهد که در مقاطعی که P/E به بالای ۸ واحد رسیده، بازار معمولا با افزایش حساسیت سرمایهگذاران نسبت به ارزشگذاری سهام مواجه شده است. این نسبت در بهار سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۴ و همچنین دیماه سال گذشته از سطح ۸ واحد عبور کرد. امسال نیز در پایان خردادماه، P/E بازار به محدوده ۸ واحد رسید؛ اما پس از انتشار گزارشهای سالانه و عملکرد بهار شرکتها، این نسبت تا حدودی عقبنشینی کرد. بهخصوص اینکه بورس در تیرماه وارد فاز اصلاحی شد و بخشی از رشد ابتدای سال خود را پس داد.
از سوی دیگر، سابقه معاملات بازار نشان میدهد که محدوده ۶واحدی برای P/E از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است. بازار سهام در کف شاخص کل در آبانماه سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۳و همچنین شهریورماه ۱۴۰۴در شرایطی به محدوده P/E ۶واحد و حتی پایینتر رسید که فشار فروش و بدبینی نسبت به چشمانداز بازار در اوج خود قرار داشت. همین رفتار تاریخی نشان میدهد که بورس تهران طی سالهای اخیر در یک دامنه نسبتا مشخص ارزشگذاری، میان کف حدود ۶ واحد و سقفهای حدود ۸واحدی P/E در نوسان بوده است.
رشد از کف تابستانی
در تابستان امسال نیز قبل از آنکه نسبت P/E بازار بتواند مرز ۶واحد را به سمت پایین رد کند، شاخص کل از محدوده ۴.۷میلیونواحدی وارد فاز صعودی جدید شد. در ادامه و همزمان با بهبود انتظارات و افزایش تقاضا، شاخص کل مسیر صعودی قدرتمندی را طی کرد و اکنون نماگر اصلی بازار در کانال ۶.۵میلیونواحدی قرار گرفته است. به این ترتیب، بازدهی بازار از ابتدای سال به حدود ۷۵درصد رسیده و فاصله شاخص با سطوح مقاومتی تاریخی کمتر شده است. در این میان، یک پرسش مهم پیش روی فعالان بازار قرار گرفته است: آیا عبور P/E از مرز ۸ واحد میتواند مانند برخی مقاطع گذشته، زمینه آغاز فاز اصلاحی شود یا متغیرهای بنیادی به بورس اجازه میدهند برای مدتی در سطوحی بالاتر از محدوده سنتی ارزشگذاری خود باقی بماند؟
پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به کیفیت سودآوری شرکتها و شرایط کلان اقتصادی وابسته است. انتشار گزارشهای ماهانه مطلوب، ثبت رکوردهای جدید درآمدی در بسیاری از صنایع و بهبود عملکرد شرکتها از جمله عواملی هستند که میتوانند از تداوم روند صعودی بازار حمایت کنند. بسیاری از کارشناسان معتقدند رشد قیمت سهام صرفا ناشی از افزایش ضریب ارزشگذاری نخواهد بود و بخشی از آن میتواند با رشد سودآوری شرکتها توجیه شود.
آزمون بنیادی بورس
از سوی دیگر، کاهش سطح تنشهای سیاسی نیز میتواند با کاهش نگرانیهای سرمایهگذاران، فضای بیشتری برای تداوم رشد بازار فراهم کند. نرخ بهره حقیقی منفی نیز یکی دیگر از متغیرهای مهم در این معادله است؛ چراکه در چنین شرایطی، جذابیت داراییهای بدون ریسک کاهش مییابد و بخشی از سرمایههای خرد میتواند به سمت بازارهای دارایی حرکت کند. بنابراین، لزوما نمیتوان مرز ۸واحدی P/E را بهعنوان سقفی قطعی برای بازار در نظر گرفت.
با این حال، عبور از این محدوده به معنای افزایش حساسیت بازار نسبت به اخبار و دادههای بنیادی است. هرچه P/E بالاتر میرود، بازار برای توجیه قیمتهای جدید به رشد بیشتری در سودآوری شرکتها نیاز دارد.
در نتیجه، اگر روند درآمد و سود شرکتها بتواند خود را با رشد قیمت سهام همراه کند، امکان تداوم روند صعودی وجود خواهد داشت؛ اما در صورت توقف این پشتیبانی بنیادی، نسبت P/E میتواند به عامل محدودکننده رشد بازار تبدیل شود. از این منظر، بازار سهام اکنون در نقطهای قرار گرفته که هم ظرفیت ادامه صعود را دارد و هم در برابر اصلاح آسیبپذیر شده است.
عبور P/E از مرز ۸واحد به معنای پایان روند صعودی نیست، اما نشان میدهد که حاشیه امن ارزندگی نسبت به ماههای گذشته کاهش یافته است. بنابراین، در صورت تداوم حمایت عوامل اقتصادی، بنیادی و سیاسی، بازار میتواند برای مدتی فراتر از محدودههای سنتی ارزشگذاری حرکت کند؛ اما به محض آنکه این عوامل از بازار فاصله بگیرند، احتمال شکلگیری اصلاح افزایش مییابد تا قیمتها و سودآوری شرکتها بار دیگر به محدودهای متعادلتر نزدیک شوند.
در همین رابطه علیرضا فرشید، کارشناس بازارهای مالی، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» اظهار کرد: بازار همچنان در محدوده ارزنده خود قرار دارد و همانطور که در دفعات قبل نیز اشاره شد، محدوده ۱۰۰میلیارد دلار را میتوان بهعنوان محدوده ارزنده بازار در نظر گرفت. با این حال، در روزهای اخیر یکی از مهمترین محرکهای بازار، نرخ دلار بوده است. او افزود: در بازار طلا و دلار نیز میبینیم که قیمتها مسیر خود را پیدا کردهاند. با رشد طلای جهانی از محدوده ۴هزار دلار به سطوح حدود ۴هزار و ۵۰۰دلار و فارغ از افتی که در هفته گذشته رخ داد، طلای ۱۸عیار نیز رشد کرده است. در بازار سهام نیز رشد ماههای اخیر باعث شده نسبت P/E به محدوده ۸واحد برسد. محدوده P/E ۸ تا ۹ واحد در سالهای اخیر، بهویژه پس از اتفاقات اردیبهشت ۱۴۰۲، بهعنوان یک محدوده مقاومتی شناخته میشد و معمولا در این سطوح، فعالان بازار تصمیم به شناسایی سود و نقد کردن داراییهای خود میگرفتند. در مقابل، محدوده P/E ۵ تا ۶ واحد بیشتر بهعنوان محدوده حمایتی شناخته میشد و فعالان بازار با رغبت بیشتری اقدام به خرید سهام میکردند. علیرضا فرشید گفت: اکنون که P/E به محدوده ۸ واحد رسیده، پرسش این است که آیا این محدوده همچنان میتواند نقش مقاومت را برای بازار ایفا کند یا خیر. اگر فرض کنیم مطابق سالهای گذشته، بهطور میانگین، هر فصل حدود ۴میلیارد دلار سود توسط شرکتهای حاضر در بازار سرمایه ایجاد شود و دلار نیز در مسیر صعودی حرکت کند؛ در این صورت سود شرکتهای بازار سرمایه در سال جاری احتمالا به محدوده ۳هزار و ۵۰۰ تا ۴هزار همت خواهد رسید. او افزود: اگر این میزان سود با P/E ۸واحدی ارزشگذاری شود، محدوده ارزندگی بازار به حدود ۳۰هزار همت نزدیک خواهد شد؛ رقمی که تقریبا ۵۰درصد بالاتر از محدوده ۲۰ تا ۲۱هزارهمتی فعلی است. در چنین شرایطی، فروشندگان ممکن است رغبت کمتری به فروش داشته باشند و ترجیح دهند منتظر نزدیک شدن ارزش بازار به محدوده ۳۰هزار همت بمانند و در آن سطح درباره نقد کردن دارایی خود تصمیم بگیرند.به گفته این کارشناس، اگر فرض کنیم روند رشد نرخ دلار متوقف شود و بازار در نقطهای با ثبات نرخ ارز مواجه شود، احتمالا تمایل به نگهداری سهام نیز کاهش پیدا میکند و پشتوانه رشد بازار از این ناحیه ضعیفتر خواهد شد. در چنین شرایطی، فعالان بازار ممکن است بار دیگر مانند دورههای گذشته، محدوده P/E ۸واحدی را بهعنوان مقاومت در نظر گرفته و بخشی از دارایی خود را به نقدینگی تبدیل کنند.
او افزود: در مقابل، اگر محدوده P/E ۹واحدی بر مبنای TTM شکسته شود، میتوان انتظار داشت بازار خود را برای حرکت به سمت P/E TTM حدود ۱۲واحد آماده کند؛ محدودهای که در سقف اردیبهشت ۱۴۰۲ قرار داشت و میتواند بار دیگر بهعنوان یک منطقه مقاومتی مورد توجه فعالان بازار قرار گیرد. البته رسیدن بازار به چنین سطوحی به انگیزهها و محرکهای بیشتری نیاز دارد. در این میان، میتوان توافق، کاهش تنشها و رفع محاصره را از جمله عواملی دانست که میتوانند انگیزه جدیدی برای بازار ایجاد کنند؛ در چنین شرایطی، بازار میتواند فارغ از رشد نرخ دلار، بر اساس محرکهای جدید مسیر خود را ادامه دهد.
