مهاجرت سرمایههای خرد تا چه زمانی ادامه دارد؟
اپیدمی تقاضا در بورس
بررسیها حاکی از آن است که بازار سهام از روز نخست بازگشایی، غافلگیر و با ورود پول حقیقیها همراه شده است؛ بهطوریکه در ۵روز معاملاتی اخیر میزبان حدود ۲۰همت پول حقیقیها بوده است. تورم بالا و حمایتهای سیاستگذاران سبب شد تا پس از بازگشایی بازار، برخلاف انتظارات شاخص بورس وارد مدار صعودی شود. این در حالی است که در ظاهر ماجرا، ورود پول به بازار سهام از سمت صندوقهای طلا و نقره تامین نشده است؛ چراکه طی این مدت صندوقهای طلا نیز با ورود پول بیش از ۶۰۰میلیارد تومانی همراه بودهاند. به نظر میرسد چرخش جریان پول از سمت صندوقهای درآمد ثابت به سمت بازار سهام به وقوع پیوسته باشد. این موضوع حاکی از آن است که بخش مهمی از سرمایههای خرد در حال حاضر از حالت تدافعی خارج شده و به سمت داراییهای ریسکیتر در حال حرکت است. در واقع، سرمایهگذاران حقیقی که پیشتر در صندوقهای درآمد ثابت مستقر بودند، اکنون با تغییر انتظارات تورمی و افزایش جذابیت نسبی سهام، ترجیح دادهاند بخشی از منابع خود را به بازار سهام منتقل کنند. این چرخش نقدینگی میتواند سیگنالی از بازگشت تدریجی اعتماد به بورس هم باشد، هرچند همچنان نمیتوان ورود پول را بهعنوان یک روند پایدار و قطعی تلقی کرد. در چنین شرایطی، رفتار پول هوشمند و تداوم یا توقف این جریان، نقش تعیینکنندهای در مسیر آینده بازار خواهد داشت.
بازار تا کجا از ریسک جنگ عبور میکند؟
بازار سهام پس از بازگشایی، رفتاری متفاوت از آنچه اغلب معاملهگران انتظار داشتند را به نمایش گذاشت. در شرایطی که بسیاری تصور میکردند فضای نااطمینانی سیاسی و سایه تنشهای منطقهای میتواند موجی از عرضه و خروج سرمایه را رقم بزند، جریان معاملات بهتدریج به سمت تعادل و سپس تقویت تقاضا حرکت کرد. به نظر میرسد بخشی از فعالان بازار بر این باورند که بورس پیش از تعطیلی طولانیمدت، بخش مهمی از نگرانیهای سیاسی را در افت قیمتها تجربه کرده بود. از این رو بازگشایی بازار با هیجان منفی مواجه نشد. در ماههای منتهی به تعطیلی بورس، بازار سهام تحت فشار فضای روانی ناشی از تنشها قرار داشت و بسیاری از سرمایهگذاران ترجیح دادند از بازار خارج شوند. همین موضوع باعث شد بورس نسبت به بازارهایی مانند ارز و طلا جا بماند. اکنون اما بخشی از معاملهگران این جاماندگی را فرصتی برای ورود دوباره تلقی میکنند. کارشناسان معتقدند تداوم رشد بورس همچنان وابسته به تحولات سیاسی است. در صورتی که فضای تنش دوباره تشدید شود یا چشمانداز مذاکرات مبهمتر شود، بازار ممکن است دوباره با احتیاط و افزایش عرضهها مواجه شود. به همین دلیل بسیاری از سرمایهگذاران در این مقطع با نگاه کوتاهمدت و احتیاط بیشتری در بازار فعالیت میکنند و همچنان اخبار سیاسی را بهعنوان یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار دنبال میکنند.
پشتپرده خریدهای اخیر
البته برخی کارشناسان معتقدند، رشد بازار ناشی از هیجان صرف نیست و بخشی از تقاضای شکلگرفته ریشه در متغیرهای بنیادی دارد. بسیاری از شرکتها در گزارشهای ماهانه و عملکردی خود، ارقامی فراتر از انتظار بازار ثبت کردند. افزایش نرخ فروش، رشد درآمدها و حفظ حاشیه سود در برخی صنایع باعث شد نگاه معاملهگران دوباره به سمت سهام بنیادی بازگردد. در این میان، صنایع غذایی، دارویی، سیمانی و برخی شرکتهای کوچکتر بیش از سایر گروهها مورد توجه قرار گرفتند. بخشی از این اقبال بهدلیل افزایش نرخهایی بود که این صنایع طی ماههای گذشته دریافت کردند و بخشی دیگر به این موضوع بازمیگردد که برخی از این شرکتها در شرایط فعلی کمتر در معرض آسیبهای ناشی از تنشهای سیاسی و محدودیتهای خارجی قرار دارند. از سوی دیگر، برخی تحلیلگران معتقدند سیاستگذار نیز نقش مهمی در آرام نگه داشتن فضای بازار داشته است. بستههای حمایتی، مدیریت بازگشایی نمادها و کنترل هیجانات ابتدایی باعث شد بازار برخلاف انتظارات اولیه وارد فاز بحرانی نشود. همین موضوع تا حدی اعتماد ازدسترفته سهامداران را احیا کرد و به بازگشت نقدینگی کمک رساند. در کنار این عوامل، نباید از نقش انتظارات تورمی نیز غافل شد. رشد نرخ ارز، افزایش هزینه جایگزینی داراییها و تورم سنگین ماههای اخیر باعث شده است بخشی از فعالان اقتصادی همچنان بازار سهام را نسبت به سایر بازارها ارزنده ارزیابی کنند. بسیاری از سرمایهگذاران معتقدند قیمت بسیاری از سهام هنوز نتوانسته خود را با تورم و رشد سایر داراییها هماهنگ کند.
ابهام در ورود پول
مهمترین سوال این روزهای بازار شاید همین باشد؛ آیا ورود سنگین پول حقیقی به بورس ادامهدار خواهد بود یا بازار تنها درگیر یک هیجان کوتاهمدت شده است؟ واقعیت این است که بخشی از ورود پول اخیر بهدلیل بازگشت خوشبینی به بازار و جابهجایی نقدینگی از صندوقهای درآمد ثابت به سمت سهام رخ داده است. اما ماندگاری این روند نیازمند چند شرط مهم است؛ نخست اینکه فضای سیاسی به سمت تنش بیشتر حرکت نکند و دوم اینکه گزارشهای مالی شرکتها همچنان بتواند از قیمتهای فعلی حمایت کند. از طرفی برخی کارشناسان هشدار میدهند بخشی از نمادهایی که این روزها با صف خرید همراه شدهاند، پشتوانه بنیادی قوی ندارند و تحت تاثیر فضای مثبت کلی بازار رشد کردهاند. به همین دلیل احتمال افزایش عرضه و نوسان در برخی سهام دور از انتظار نیست. اما اگر شرایط فعلی حفظ شود و متغیرهای سیاسی و اقتصادی دچار شوک تازهای نشوند، بورس میتواند همچنان مقصد بخشی از سرمایههای خرد سرگردان باقی بماند. بورس تهران پس از ۵روز رشد متوالی، وارد مرحلهای شده که بسیاری از فعالان بازار تلاش میکنند عوامل موثر بر این صعود را تحلیل کنند؛ آیا بازار به استقبال توافق رفته یا صرفا بخشی از جاماندگی خود از سایر بازارها را جبران میکند؟ یک کارشناس بازارهای مالی معتقد است، بخشی از رشد اخیر ناشی از حمایتهای سیاستگذار و ورود معاملهگران کوتاهمدت است.
فردین آقابزرگی در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» اظهار کرد: ابهامهای سیاسی و ریسکهای منطقهای هنوز پابرجاست و نمیتوان با قطعیت از آغاز یک روند پایدار صعودی سخن گفت. او گفت: در شرایط فعلی تقریبا تمام بازارها بلاتکلیف هستند و چشم فعالان اقتصادی به سرنوشت مذاکرات، توافق احتمالی یا حتی سناریوهای تنشزاتر دوخته شده است. هر بازار متناسب با سطح ریسک و حساسیت خود به اخبار واکنش نشان میدهد؛ اما در این میان، بورس بیشترین ضریب حساسیت را دارد؛ بهطوریکه با کوچکترین خبر مثبت یا منفی، جهت معاملات به سرعت تغییر میکند. فردین آقابزرگی افزود: هرچند بازار سهام طی روزهای گذشته رشد قابلتوجهی را تجربه کرد و فضای معاملات مثبت بوده است، اما به تدریج از آن هیجان یکپارچه اولیه فاصله خواهد گرفت. بازار سرمایه معمولا دچار بیشواکنشی میشود و معاملهگران در بسیاری از مواقع، اخبار را پیشخور میکنند.
به همین دلیل به محض مطرح شدن احتمال توافق یا کاهش تنشها، بدون آنکه هنوز جزئیات مشخصی از مفاد توافق منتشر شده باشد، موجی از خوشبینی را وارد بازار کرده است. این کارشناس بازار سرمایه در ادامه با اشاره به وضعیت فعلی بورس اظهار کرد: بازار سرمایه اکنون به دو بخش تقسیم شده است؛ بخشی از بازار مربوط به شرکتهایی است که از جنگ و تنشها آسیب مستقیم دیدهاند و هنوز نماد بسیاری از آنها بازگشایی نشده است. به گفته او، این گروه حدود ۳۵درصد ارزش بازار را تشکیل میدهند و تا زمانی که صورتهای مالی و ابعاد واقعی خسارتها مشخص نشود، قضاوت درباره روند کلی بورس دشوار خواهد بود. از سویی، بخش دیگر از شرکتها نهتنها آسیب جدی ندیدند، بلکه حتی از فضای ایجادشده نیز منتفع شدند. شرکتهایی که مواد اولیه و زنجیره تولید آنها وابستگی کمتری به واردات دارد و محصولاتشان در داخل کشور با تقاضای بالا مواجه است، در این مدت شرایط باثباتتری را تجربه کردند و مورد توجه بازار قرار گرفتند. این کارشناس درباره متغیرهای اثرگذار بر رشد اخیر بازار نیز توضیح داد: بخشی از جریان مثبت معاملات ناشی از بستههای حمایتی و هماهنگی میان نهادهای مالی و سیاستگذار بازار سرمایه بوده است. حمایت از بازار به شکل رسمی نیز اعلام شد و نهادهای مختلف مالی در این روند مشارکت داشتند.
با این حال، طبیعی است که برخی معاملهگران و سفتهبازان نیز از چنین فضاهایی برای نوسانگیری کوتاهمدت استفاده کنند.
فردین آقابزرگی با بیان اینکه تجربه بازار سرمایه نشان داده هر زمان خبری درباره حمایت یا تزریق منابع منتشر شود، بخشی از فعالان نیز به سرعت وارد معاملات میشوند، اظهار کرد: این وضعیت سبب میشود سهامداران تا از موجهای مقطعی ایجادشده بهره ببرند. بنابراین همه رشد اخیر را نمیتوان به بهبود بنیادین شرایط نسبت داد. او درباره تداوم ورود پول به بورس گفت: دوام جریان نقدینگی به شدت وابسته به تحولات سیاسی و کیفیت توافق احتمالی است سرمایهگذاران حرفهای در شرایطی که فضای کسبوکار با ریسکهای بالا همراه باشد، معمولا با احتیاط بیشتری عمل میکنند و سرعت گردش معاملات خود را کاهش میدهند. اما نوسانگیرها از همین فضای پرالتهاب برای کسب سود استفاده میکنند.
این کارشناس تاکید کرد: هنوز نمیتوان با اطمینان گفت بازار وارد یک روند پایدار صعودی شده است. بخش مهمی از انتظارات فعلی بر پایه گمانهزنیهای سیاسی شکل گرفته و جزئیات روشنی از توافق احتمالی در دسترس نیست. واقعیت این است که در ماههای آینده و پس از عبور از برخی رویدادهای مهم سیاسی و منطقهای، مشخص خواهد شد بازارها وارد چه فازی خواهند شد.
