خروج سنگین از درآمد ثابتها همزمان با اوجگیری انتظارات تورمی و رشد تقاضای داراییهای امن
افزایش اشتراک زمانی صندوقها
استقبال از طلا و نقره
بررسی جریان تغییر مالکیت صندوقهای سرمایهگذاری در هفته گذشته، تصویری معنادار از تغییر ترجیحات سرمایهگذاران در مواجهه با ریسکهای کلان اقتصادی ارائه میدهد. دادهها نشان میدهد که در هفته قبل، صندوقهای مبتنی بر فلزات گرانبها به ویژه طلا و نقره با اقبال قابلتوجهی از سوی سرمایهگذاران حقیقی مواجه شدهاند؛ درحالیکه صندوقهای درآمد ثابت که تا پیش از این بهعنوان یکی از مهمترین مقاصد نقدینگی شناخته میشدند، با خروج سنگین منابع روبهرو شدهاند. خروج بیش از ۱۲ هزارمیلیارد تومان از صندوقهای درآمد ثابت در برابر ورود بیش از ۷هزارمیلیارد تومان به صندوقهای طلا و حدود هزار و ۸۸۲میلیارد تومان به صندوقهای نقره، نشاندهنده چرخش آشکار در استراتژی سرمایهگذاری است. این جابهجایی را میتوان در چارچوب تشدید انتظارات تورمی تحلیل کرد. همزمانی افزایش قیمت دلار در بازار آزاد با رشد تقاضا برای داراییهای مبتنی بر طلا و نقره، بیانگر آن است که بخشی از سرمایهگذاران در حال بازتنظیم پرتفوی خود با هدف پوشش ریسک کاهش ارزش پول ملی هستند. در چنین شرایطی، داراییهایی که همبستگی مثبت با تورم و نرخ ارز دارند، بهطور طبیعی در کانون توجه قرار میگیرند. صندوقهای طلا و نقره نیز بهدلیل نقدشوندگی بالا و دسترسی آسان، بهعنوان یکی از سریعترین ابزارهای پوشش ریسک تورمی عمل میکنند. این در حالی است که صندوقهای درآمد ثابت از ۱۷ اسفند سال گذشته و با ازسرگیری معاملات، توانسته بودند موج قابلتوجهی از ورود سرمایههای خرد را تجربه کنند و تا ششم اردیبهشت، بیش از ۳۲ هزارمیلیارد تومان نقدینگی را جذب کنند. این روند نشاندهنده ترجیح غالب سرمایهگذاران برای حفظ اصل سرمایه و کسب بازدهی بدون ریسک در فضای نسبتا باثباتتر پیشین بود.
اما تغییر ناگهانی متغیرهای کلان و افزایش نااطمینانیها، این معادله را بر هم زد. خروج حدود ۱۴ هزار و ۵۰۰میلیارد تومان سرمایه از صندوقهای درآمد ثابت تنها در سه روز معاملاتی اخیر، بیانگر شدت و سرعت تغییر انتظارات است. هرچند بخشی از این منابع ممکن است بهصورت موقت به حسابهای بانکی یا سایر بازارها منتقل شده باشد، اما با توجه به خالص ورود مثبت به صندوقهای طلا و نقره، میتوان احتمال داد که سهم قابلتوجهی از این نقدینگی در مسیر داراییهای مبتنی بر فلزات گرانبها قرار گرفته است. در مجموع، آنچه از این تحولات برمیآید، تقویت نگاه تورمی در میان سرمایهگذاران و افزایش تمایل به داراییهای پوششدهنده ریسک است؛ روندی که در صورت تداوم نوسانات ارزی، میتواند به تثبیت جایگاه صندوقهای کالایی در سبد سرمایهگذاری حقیقیها منجر شود و همزمان، چالشهایی را برای حفظ جذابیت صندوقهای درآمد ثابت بههمراه داشته باشد.
افزایش اشتراک زمانی معاملات
سازمان بورس و اوراق بهادار اعلام کرد که معاملات بازار سهام تا ۱۴اردیبهشت تعطیل خواهد بود. همچنین از روز شنبه دوازدهم اردیبهشت، معاملات صندوقهای املاک و مستغلات نیز از سر گرفته خواهد شد. ساعات معاملاتی این صندوقها از ساعت ۹ الی ۱۵ روزهای معاملاتی خواهد بود. صندوقهای املاک و مستغلات نیز مانند سهام و مشتقات آن از ششم اسفند سال گذشته متوقف بودند که تصمیم بر این شده که از ۱۲ اردیبهشت، معاملات این ابزارها مجددا آغاز شود تا این صندوقها نیز به صندوقهای درآمد ثابت، طلا، نقره، زعفران و انرژی بپیوندند که معاملات آنها پیش از این پیگیری میشد. ساعات معاملاتی صندوقهای درآمد ثابت نیز که پیش از این از ۹ الی ۱۲ و ۳۰ روزهای معاملاتی بود؛ افزایش پیدا کرد. از این پس، این صندوقها از ساعت ۹ الی ۱۵روزهای معاملاتی، قابلیت معامله خواهند داشت. ساعات معاملاتی صندوقهای طلا، نقره و گواهیهای سپرده کالایی نیز بدون تغییر مانده و این ابزارها از ساعت ۱۱ و ۴۵ الی ۱۵ و ۳۰ دقیقه روزهای معاملاتی فعال خواهند بود. بازه زمانی ۱۱ و ۴۵ الی ۱۲ در این ابزارها، زمان پیشگشایش و سفارشگیری خواهد بود.
به این ترتیب، اشتراک زمانی صندوقهای طلا و نقره با صندوقهای درآمد ثابت افزایش پیدا کرد. پیش از این انتقادات زیادی نسبت به اشتراک زمانی محدود معاملات صندوقهای طلا و نقره با صندوقهای درآمد ثابت وجود داشت و حال این اشتراک زمانی به ۳ساعت افزایش پیدا کرده است. کاهش اشتراک زمانی میان معاملات صندوقهای مذکور که سرمایهگذاران مدام در حال جابهجایی بین آنها هستند؛ نکتهای منفی در سازوکار سیاستگذاری محسوب میشد که اکنون تا حد زیادی مرتفع شده است. ازآنجاکه معمولا برخی از سرمایهگذاران از درآمد ثابتها بهعنوان پارکینگ پولها استفاده میکنند و بین این ابزارها و صندوقهای طلا جابهجا میشوند؛ اشتراک زمانی سهساعته موجب میشود تا سرمایهگذاران از زمان کافی برای تصمیمگیری در این زمینه برخوردار باشند. کاهش محسوس اشتراک زمانی بین معاملات صندوقهای درآمد ثابت و طلا سبب شده بود تا عملا جابهجایی میان این دو ابزار سرمایهگذاری در این زمان کم سخت شود. در واقع، کاهش ساعات معاملاتی صندوقهای سرمایهگذاری و به ویژه محدود شدن اشتراک زمانی میان صندوقهای درآمد ثابت و طلا، به یکی از موضوعات اثرگذار بر سازوکار گردش نقدینگی در بازار سرمایه تبدیل شده بود.
پیش از تغییرات اخیر که به دلیل شرایط جنگی رخ داد؛ بازه همپوشانی میان معاملات صندوقهای درآمد ثابت و طلا حدود ۳ساعت (۱۲ تا ۱۵) بود. این همزمانی، عملا یک کانال فعال برای جابهجایی سرمایه میان دو ابزار با کارکرد متفاوت اما مکمل ایجاد کرده بود؛ بهطوریکه سرمایهگذاران میتوانستند در مواجهه با تغییر انتظارات ریسک، بهصورت تدریجی و بدون اصطکاک بالا، بین پارکینگ نقدینگی (صندوق درآمد ثابت) و ابزار پوشش ریسک (صندوق طلا) جابهجا شوند. در ساختار بعد از جنگ اما ساعات معاملات به ۹ تا ۱۲:۳۰ برای درآمد ثابت و ۱۲ تا ۱۵:۳۰ برای صندوقهای طلا تغییر یافت و در نتیجه، اشتراک زمانی معاملات عملا به حدود ۳۰دقیقه کاهش یافت که اثراتی منفی در پی داشت. اما با تغییراتی که اخیرا اعمال شد؛ مجددا این اشتراک زمانی به ۳ ساعت افزایش پیدا کرده است.
